Za nami inauguracyjne spotkanie nowego cyklu poświęconego zabytkom Zakopanego, którego celem jest przybliżenie lokalnego dziedzictwa kulturowego i architektonicznego. W ramach wydarzenia "Swego nie znacie, cudze chwalicie" bardzo licznie przybyli uczestnicy mieli okazję poszerzyć swoją wiedzę na temat "Konradówki" oraz losów właścicieli willi, familii, Nikorowiczów oraz rodu Nowina-Konopka.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"140038"}

Towarzystwo Opieki nad Zabytkami Oddział Podhalański w Willi Konradówka z powodzeniem zorganizowało pierwsze spotkanie z cyklu "Swego nie znacie, cudze chwalicie". To propozycja dla wszystkich zainteresowanych Zakopanem. Zarówno mieszkańców, jak i osób, które chcą lepiej poznać unikalny charakter Podhala. Licznie przybyłych gości witała Agata Nowakowska-Wolak, prezes TOnZ w Zakopanem. Przypomniała, że spotkania będą miały formę wykładów i rozmów, sprzyjających wymianie wiedzy i refleksji nad lokalnym dziedzictwem, a przede wszystkim, poznaniu go z bliska. Tym razem historie rodzinne opowiadał z  humorem gospodarz miejsca, Krystian, a jego żona Alicja Nowina-Konopka oprowadzała nas po historycznych wnętrzach, które pod okiem nowych właścicieli odzyskują dawny blask.  Bowiem zakopiańska Konradówka przez ponad sto lat była świadkiem niezwykłych historii. Gościła w swych pięknych wnętrzach  od naukowców i artystów, przez wojskowych, po postaci owiane legendą. Jej dzieje to opowieść o ludziach, kulturze i burzliwych losach XX wieku.

Początki pod Tatrami

Historia Konradówki sięga 1890 roku. Wówczas nieruchomość nabyli na współwłasność dr Piotr Chmielowski, historyk literatury i profesor Uniwersytetu Lwowskiego oraz dr Lucjan Malinowski, językoznawca i badacz dialektu góralskiego z Uniwersytetu Jagiellońskiego.

W willi zamieszkał Malinowski wraz z synem Bronisławem Malinowskim, który w przyszłości stał się światowej sławy antropologiem. W tamtym okresie Konradówkę często odwiedzała rodzina Witkiewiczów. Stanisław Witkiewicz przyjeżdżał tu wraz z synem, późniejszym Witkacym. Przyjaźń ojców szybko przeniosła się także na ich dzieci.

Nowi właściciele i rozbudowa

Po 1895 roku właścicielem willi został Jan Chryzostom Lutosławski, agronom i publicysta. W latach 1905–1907 mieszkał tu także jego brat, ks. Kazimierz Lutosławski, polityk i twórca pierwowzoru krzyża harcerskiego.

Kolejny rozdział w historii domu rozpoczął się w 1907 roku, kiedy Konradówkę kupili Antonina Nikorowicz z domu Jasieńska herbu Poraj oraz jej mąż Konrad Nikorowicz. To właśnie oni nadali willi jej ostateczny charakter. W latach 1907–1909 powstała murowana część budynku z charakterystyczną, unikatową w Zakopanem wieżyczką.

Konrad Nikorowicz był aktywnie związany z życiem kulturalnym regionu, działał w Towarzystwie Muzeum Tatrzańskiego, a w latach 1910–1912 pełnił funkcję jego prezesa podczas budowy nowej siedziby. Rzeźby zdobiące willę wykonał znany zakopiański artysta Wojciech Brzega, a część z nich przetrwała do dziś.

Złote lata międzywojenne

Okres międzywojenny był czasem największej świetności Konradówki. W jej murach bywały najważniejsze postaci życia kulturalnego i publicznego II Rzeczypospolitej.

Antonina Nikorowicz przyjaźniła się od lat szkolnych z kompozytorem Karolem Szymanowskim. Ich znajomość sięgała czasów nauki na terenach dzisiejszej Ukrainy. W niepodległej Polsce artysta często odwiedzał Konradówkę – wspólnie z gospodynią grywali na fortepianie, spędzając długie godziny przy muzyce. Szymanowski szczególnie cenił także kuchnię pensjonatu, prowadzoną przez Wasyla, późniejszego szefa kuchni na transatlantyku "Batory".

Do stałych gości należał również Henryk Dobrzański, znany później jako major Hubal. Przyjeżdżał tu przed zawodami hippicznymi organizowanymi na Równiach Krupowych. Bywalcem willi był także generał Juliusz Rómmel, miłośnik jeździectwa, a później dowódca armii podczas kampanii 1939 roku.

Konradówkę odwiedzali również generał Józef Haller, historyk Władysław Semkowicz, pisarz Ferdynand Ossendowski oraz Bronisław Piłsudski, etnograf i brat marszałka. To właśnie tutaj doszło do zakupu przez Konrada Nikorowicza kolekcji obrazów na szkle przedstawiających św. Jana Nepomucena, która dziś znajduje się w zbiorach Muzeum Tatrzańskiego.

Jedną z najbardziej niezwykłych postaci związanych z willą był Stefan Ossowiecki, inżynier, jasnowidz i hipnotyzer. Podczas jednego z pokazów w Konradówce miał zahipnotyzować kobietę, która według relacji w środku zimowej nocy, przy silnym mrozie, dotarła idąc boso do willi w samej koszuli nocnej. Po "odczarowaniu" wróciła do domu bez uszczerbku na zdrowiu.

Wojna i trudne lata powojenne

Losy Konradówki dramatycznie zmieniły się wraz z wybuchem II wojny światowej. Córka właścicieli, Wiktoria Nikorowicz, zamieszkała tu wraz z mężem Hieronimem Konopką. W czasie okupacji część willi zajęli oficerowie sanitarni Wehrmachtu, przebywający tu do 1941 roku.

Pod koniec ich pobytu doszło do zniszczeń w budynku, które zagroziły zdrowiu nowo narodzonego Antoniego, syna Wiktorii i Hieronima. Ostatecznie jednak niemieccy lekarze, kierując się etyką zawodową, udzielili dziecku pomocy i przekazali leki, szczepiąc małego wówczas chłopca specjalnym zestawem na "Ostfront".

Po wojnie dom nie został zajęty przez wojska sowieckie, jednak jego mieszkańcy musieli zmagać się z uciążliwościami związanymi z obecnością żołnierzy w okolicy. Wkrótce potem budynek został niemal w całości przejęty przez lokatorów komunalnych. Właścicielce pozostawiono jedynie niewielki pokój, a sam obiekt przez dekady ulegał degradacji.

Odbudowa i nowe życie

Dopiero pod koniec XX wieku rozpoczął się proces przywracania Konradówce dawnej świetności. Po przejęciu willi przez Antoniego i Krystynę Konopków rozpoczęto stopniowe remonty i odbudowę zniszczonego obiektu.

Prace te nabrały tempa dzięki zaangażowaniu kolejnego pokolenia. Praca Krystiana oraz Alicji Nowina-Konopków przydaje domowi dawnego uroku. Dzięki ich staraniom Konradówka odzyskuje dziś swój swój blask, pozostając jednym z najbardziej niezwykłych świadków historii Zakopanego.

Rafał Gratkowski