Poezja Joanny Kulmowej ożywa nie tylko na scenie, ale też dzięki wydanej niedawno płycie. Aktorzy Teatru Witkacego w niezwykłej interpretacji, czyli "Nietoperz i Dwoistość".

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"140039"}

Nowe wydawnictwo inspirowane spektaklem "Nietoperz czyli Dwoistość" to nie tylko zapis teatralnej propozycji, ale przede wszystkim poetycka podróż przez twórczość Joanny Kulmowej. Artyści Teatru Witkacego w Zakopanem udowadniają, że jej teksty wciąż brzmią świeżo, zaskakująco i przejmująco.

Spektakl, który miał swoją premierę w 2021 roku w ramach Sceny Propozycji Aktorskich, doczekał się fonograficznego rozwinięcia. Na płycie słyszymy interpretacje Joanny Banasik i Krzysztofa Najbora. Z przewagą tej pierwszej. Artyści z wyczuciem balansują między lekkością a powagą, oddając dwoistość wpisaną w sam tytuł projektu.

Ich interpretacje są oszczędne, a jednocześnie pełne emocjonalnej precyzji. Banasik wnosi do nagrań subtelność i liryczność, podczas gdy Najbor, który pojawia się w dwóch utworach "Do gacka" i "Ballada o upadłym aniele", potrafi wydobyć z tekstów Kulmowej ich ironiczny, momentami gorzki ton. Razem tworzą narrację, która nie tyle opowiada, co zaprasza słuchacza do współodczuwania. Do wejścia w świat zbudowany z krótkich form: wierszy, fraszek, miniatur dramatycznych i fragmentów autobiograficznych.

Istotnym dopełnieniem tej poetyckiej przestrzeni jest muzyka wykonywana na żywo przez zespół: Jerzego Chruścińskiego (instrumenty klawiszowe), Marcina Chryczyka (gitara basowa), Kamila Cudzicha (perkusja) oraz Macieja Gruchacza (gitara). Warstwa dźwiękowa nie dominuje, lecz subtelnie podkreśla nastrój. Od nostalgii po lekki niepokój, współtworząc klimat opowieści zanurzonej w wyobraźni i czarnym humorze.

Na uwagę zasługuje także strona wizualna wydawnictwa. Okładkę zaprojektowała Ida Maria Ciećwierz, a fotografie wykonała Iwona Toporowska. Estetyka ta dobrze koresponduje z charakterem samej poezji. Twórczości niejednoznacznej, balansującej między światłem a cieniem.

Bo twórczość Joanny Kulmowej, choć przez lata pozostawała nieco na uboczu głównego nurtu, dziś wybrzmiewa z nową siłą. Poetka, urodzona w 1928 roku w Łodzi, była nie tylko autorką wierszy, ale także prozaiczką, reżyserką i współzałożycielką Warszawskiej Opery Kameralnej. Studiowała historię, aktorstwo i reżyserię, pracowała w teatrach i wydawnictwach, a jej działalność artystyczna obejmowała zarówno scenę, jak i literaturę. W tym utwory dla dzieci i młodzieży.

W warszawskich teatrach była asystentką reżysera, często swego męża, Jana Kulmy. W 1955 objęła stanowisko redaktora działu teatralnego w wydawnictwie Nasza Księgarnia.

Sama jako reżyserka teatralna zadebiutowała w Teatrze Ziemi Łódzkiej. Kolejno pracowała w teatrach Poznania i Koszalina. W Teatrze Wybrzeże objęła funkcję kierownika literackiego. Wraz m.in. ze Stefanem Sutkowskim na początku lat 60. współtworzyła Scenę Kameralną Filharmonii Narodowej, z którą współpracowała przez kilkanaście lat.

Joanna Kulmowa jest także autorką utworów scenicznych, librett operowych, cyklu psalmów responsoryjnych, słuchowisk radiowych. Znaczącą część jej twórczości stanowią utwory adresowane do młodych odbiorców. Kierowana do dzieci poezja poetki odznacza się połączeniem humoru i głębokiego liryzmu. Autorka chętnie stosuje eksperymenty słowne, odwołuje się do świata dziecięcych przeżyć i wyobraźni. Zachowując własny, charakterystyczny styl nadaje wierszom postać refleksyjnej i lirycznej zadumy nad światem.

Jej poezję cechuje niezwykła zmienność nastrojów, od lirycznej zadumy po groteskę i dowcip. Chętnie sięgała po eksperymenty językowe, budując światy pełne wyobraźni, ale i głęboko przenikające się z otaczającą nas rzeczywistością. W okresie PRL angażowała się także w działalność opozycyjną. Pod koniec lat 70. podjęła współpracę ze środowiskami opozycyjnymi, publikowała wiersze w drugoobiegowym "Zapisie" i "Pulsie". Po wprowadzeniu stanu wojennego zamieszczała swoje utwory w czasopismach podziemnych, wydała też dwie pozycje poetyckie, popularne w drugim obiegu. Wspólnie z mężem organizowała i uczestniczyła w wydarzeniach, mieszczących się w ramach Tygodni Kultury Chrześcijańskiej.

Nieprzypadkowo Wisława Szymborska określiła ją kiedyś jako "poetkę grubo niedocenianą". Produkcja F. F. Folk Bogdana Lendy wydaje się być próbą przywrócenia jej należnego miejsca. Nie poprzez pomnikowy hołd, lecz żywe, aktorskie spotkanie z intrygującym i ponadczasowym tekstem.

To płyta, która nie narzuca interpretacji, ale otwiera przestrzeń do własnych przemyśleń i sposobów odczytania owej "nietoperzowej dwoistości". I właśnie w tej delikatnej równowadze między słowem, głosem i muzyką tkwi jej największa siła.

rav