W sobotę na Kalatówkach Klub Wysokogórski Zakopane obchodził swoje 90-lecie.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"140053"}

Góry jako próba charakteru

Kiedy 92-letni Apoloniusz Rajwa wyciąga z archiwum zdjęcia, których wcześniej nikt nie oglądał publicznie, nie pokazuje tylko dawnych twarzy i starych lin. Pokazuje świat, w którym góry nie były dekoracją, lecz próbą charakteru. Właśnie taki świat przez dziewięć dekad współtworzył Klub Wysokogórski Zakopane — najstarsze środowisko tego typu w Polsce, którego historia sięga 1936 roku. To stąd wychodzili ludzie, którzy najpierw mierzyli się z Tatrami i Alpami, a potem z Himalajami, ośmiotysięcznikami i granicą ludzkiej wytrzymałości.

Nie da się opowiedzieć historii polskich gór bez Zakopanego. I nie da się opowiedzieć historii Zakopanego bez Klubu Wysokogórskiego. To w tym środowisku przez lata dojrzewała twarda szkoła wspinania, z której wyrósł również polski zimowy himalaizm. Klub nie był tylko miejscem spotkań ludzi z plecakami. Był kuźnią charakterów, ambicji i wypraw, które przesuwały granice polskiego alpinizmu.

Wyprawy, które tworzyły historię

W jego historii są Alpy, Kaukaz, Hindukusz, Andy i Himalaje. Są wyprawy, które budowały sportową legendę, ale też takie, które kończyły się stratą i ciszą. Bo ta opowieść nigdy nie była wyłącznie o zwycięstwach. Była także o cenie, jaką płaci się za wysokość.

Dorobek zakopiańskiego klubu jest konkretny, twardy i zapisany w historii wspinania. W 1979 roku zakopiańska wyprawa zdobyła Peak 29, czyli Ngadi Chuli, a na szczycie stanęli Ryszard Gajewski i Maciej Pawlikowski. Rok później sześciu zakopiańczyków uczestniczyło w zimowej wyprawie na Everest. W 1984 roku Maciej Berbeka i Ryszard Gajewski dokonali pierwszego zimowego wejścia na Manaslu. W 1985 roku Berbeka i Maciej Pawlikowski jako pierwsi ludzie na świecie weszli zimą na Cho Oyu. To nie są przypisy do historii. To jej główny nurt.

Pokolenie Berbeki

W tej historii szczególne miejsce zajmuje Maciej Berbeka — ratownik TOPR, przewodnik, himalaista, były prezes KW Zakopane, człowiek należący do pokolenia najtwardszych. Miał za sobą pierwsze zimowe wejścia na Manaslu i Cho Oyu, nową drogę południową ścianą Annapurny oraz wejście na Everest. Był jednym z tych ludzi, którzy nie tylko wchodzili wysoko, lecz także budowali etos gór w Zakopanem.

Jego los przypomina zarazem, że wielkość w himalaizmie nigdy nie bywa darmowa. Berbeka zginął po wejściu na Broad Peak, pozostawiając po sobie nie tylko sportowy dorobek, lecz także legendę odwagi i uporu.

Filary zakopiańskiego himalaizmu

Mocnym filarem zakopiańskiego środowiska był i pozostaje Maciej Pawlikowski. Zbyt często mówi się o nim skrótowo, jakby był tylko jednym z wielu. Nie był. To jedna z centralnych postaci zakopiańskiego himalaizmu. Współzdobył Peak 29, współdokonał pierwszego zimowego wejścia na Cho Oyu, brał udział w zimowej wyprawie na Everest.

Jest jednym z tych ludzi, którzy nie tylko chodzili wysoko, lecz także współtworzyli najmocniejszy rozdział zakopiańskiej szkoły wspinania. Dziś pozostaje jednym z najważniejszych świadków epoki, która wyniosła polskie nazwiska na światowy poziom.

Pod ziemią i nad chmurami

Zakopiański klub nie żył jednak wyłącznie ścianą i wysokością. Przez lata prowadził także silną działalność jaskiniową. W latach 1954–1974 przy Kole Zakopiańskim działała Sekcja Taternictwa Jaskiniowego. Jej członkowie eksplorowali jaskinie w Tatrach, ale także w Austrii, Hiszpanii, na Węgrzech, w Bułgarii, na Ukrainie i na Kubie.

To ważny fragment historii klubu, bo pokazuje jego prawdziwy charakter: nie chodziło tu wyłącznie o zdobywanie wierzchołków, lecz o całościowe poznawanie gór — od turni po ciemność pod ziemią.

Pamięć Tatr

Wyjątkową postacią jubileuszu był Apoloniusz Rajwa — meteorolog, grotołaz, ratownik TOPR, najstarszy przewodnik PSPW/IVBV, nauczyciel, dziennikarz i kronikarz Tatr. Człowiek-instytucja.

W 2024 roku świętował 90. urodziny, więc dziś ma 92 lata. Przez dziesięciolecia nie tylko chodził po górach i szkolił ludzi, lecz także opisywał to środowisko z niezwykłą systematycznością. Jego obecność podczas 90-lecia klubu miała znaczenie większe niż sentymentalne. Rajwa jest pamięcią tego miasta i pamięcią jego gór.

Legendy zakopiańskiego środowiska

Ważnym nazwiskiem tej historii pozostaje także Piotr Malinowski — ratownik, taternik, alpinista i jedna z legend zakopiańskiego środowiska. Klubowe kalendarium przypomina jego wejście na Pik Lenina w 1975 roku oraz zimowe przejście głównej grani Tatr w 1978 roku.

Był związany z pokoleniem wielkich wypraw, działał także przy przedsięwzięciach organizowanych z Wandą Rutkiewicz. To znów pokazuje, jak mocno zakopiańskie środowisko było wpięte w najważniejsze polskie przedsięwzięcia himalajskie tamtej epoki.

Klub, który nadal żyje

Dzisiejszy Klub Wysokogórski Zakopane nie jest muzeum dawnych chwał. Nadal działa, szkoli, organizuje i przyciąga ludzi, dla których góry są czymś więcej niż weekendową atrakcją. Współtworzy zawody skialpinistyczne pod szyldem KW Zakopane–Budrem, a także Tatra SkyMarathon — imprezę, która weszła do cyklu Golden Trail World Series, jednego z najmocniejszych światowych formatów biegów górskich.

To ważne, bo pokazuje ciągłość: klub, który kiedyś wysyłał ludzi w Himalaje i do najgłębszych jaskiń, dziś potrafi także tworzyć wydarzenia sportowe z najwyższej półki organizacyjnej.

Dziewięć dekad jednej opowieści

W jubileuszowej sali spotkały się więc nie tylko nazwiska, lecz całe epoki: ludzie dawnych wypraw, ludzie dzisiejszego sportu i ci, którzy dbają o to, by historia nie rozsypała się jak stary papier w archiwum.

Podczas uroczystości odznaczenia za wybitną działalność dla klubu otrzymali między innymi Marcin Rzeszotko, Marzena Rzeszotko, Leszek Rzeszotko, Maciej Pawlikowski, Apoloniusz Rajwa, Jacek Terlikowski, Jasiek Walczak, Miśka Witowska oraz Olimpia Tryzna.

I może właśnie w tym tkwi sens 90-lecia KW Zakopane: że ten klub nie kończy opowieści na dawnych fotografiach. On wciąż pisze dalszy ciąg — w skale, w śniegu, na trasach biegowych i w pamięci ludzi, którzy wiedzą, że góry nie wybaczają fałszu, ale nagradzają prawdę.

Tekst i fot. Olimpia Tryzna