Wojna zastała ją w Krakowie na trzydniowej wycieczce z mężem. Dzieci zostały w domu, w Odessie, z dziadkami. Wskoczyła do pociągu i ruszyła do nich mimo tego, że wszyscy jej to odradzali. Dziś jest pomocnym, nie tylko językowym, wsparciem dla ukraińskich uchodźców, którzy osiedlili się pod Tatrami.

Z Julią Bakumą, która na co dzień pracuje w Mediatece w Zakopanem, rozmawia Jurek Jurecki.

- Świetnie mówi pani po polsku?

- Po przyjeździe do Polski języka uczyłam się od zera. Pierwszy rok był bardzo trudny. Kiedy na ukraińskiej grupie w mediach społecznościowych zobaczyłam ogłoszenie naszej zakopiańskiej biblioteki, od razu wiedziałam, że to coś dla mnie. To był okres, kiedy wsparcie dla uchodźców z Ukrainy było bardzo potrzebne. Nauka języka, edukacja, podręczniki, książki — wszystko trzeba było zorganizować. Tak trafiłam do Mediateki.

- Nasza biblioteka ustawiła się wtedy w długiej kolejce innych placówek, by zdobyć książki po ukraińsku.

- Zaczęło się od projektu „Biblioteka dla wszystkich”. Kupujemy książki w ramach projektów, w których bierzemy udział. Rzeczywiście wszystko zaczęło się od projektu „Biblioteka dla wszystkich”. To był początek pracy z Ukraińcami. Były też książki z jednej z fundacji. Ważne było wsparcie w nauce. Kupowaliśmy podręczniki do języka polskiego. Przychodziły do mnie dzieci, które były już tutaj, a dalej uczyły się online w swoich ukraińskich szkołach. Rodzice pytali też o podręczniki.

- Pomagało doświadczenie przywiezione z Odessy?

-  Tak. Mimo że z wykształcenia jestem ekonomistką, skończyłam studia podyplomowe, by prowadzić działalność edukacyjną dla dzieci. Dziś mam już także wykształcenie z języka polskiego i jestem nauczycielką języka polskiego dla obcokrajowców.

- Widzę, że ma pani przed sobą sporo odbitek kserograficznych?

- To materiały na zajęcia z języka polskiego. Dwa razy w tygodniu uczę naszych zakopiańskich Ukraińców. Przygotowuję się do zajęć, robię ksero na środę i czwartek, przygotowuję materiały z książek i podręczników. To kursy języka polskiego, ale nie jako przygotowanie do egzaminów.

- Jest jakiś podział na grupy?

- Nie dzielimy ich według wieku, ale według poziomu znajomości języka. W środę mam zajęcia na poziomie A2, czyli dla osób, które już dobrze mówią po polsku. W czwartek jest grupa od zera. Uczymy się poprawnie czytać i mówić. W tych grupach są zarówno nastolatkowie, jak i emeryci. Taka lekcja trwa półtorej godziny. Mamy podręczniki i inne książki w bibliotece, które można wypożyczyć do domu. W trakcie zajęć omawiamy obrazy, wypisujemy nowe słownictwo, uczymy się pisać po polsku. Jest też gramatyka, zwłaszcza ta, której nie ma w języku ukraińskim. Kursanci dostają prace domowe. Nie wszyscy je robią, bo nie każdy ma na to czas, ale zawsze liczę na to, że spróbują. Czasem ktoś przychodzi tylko na dwa, trzy zajęcia. Niektórzy są z nami już dwa albo trzy lata. Inni znikają, bo na przykład się przeprowadzają.

- Jak prowadzi pani nabór na zajęcia?

- Mamy ukraińskie grupy w mediach społecznościowych, gdzie informuję o tym, co robimy, i zapraszam ludzi do nas. Chętnie przychodzą. Z naszych kursów korzystają dzieci, młodzież, osoby starsze i emeryci. Warto dodać, że zajęcia języka polskiego dla Ukraińców, organizowane przez Mediatekę prowadzoną przez Miejską Bibliotekę Publiczną w Zakopanem, były i są bezpłatne. Większość osób z grupy A2 chce zostać w Polsce. Planują zdawać egzamin państwowy, żeby za pięć lat dostać kartę rezydenta, bo do tego trzeba zdać język polski na poziomie B1. Na liście osób uczących się od zera mam 15 osób.

- Wiem, że w ofercie macie też inne atrakcje językowe?

- Tak. Moja koleżanka Sabina prowadzi w każdy wtorek Klub Filmowy. Najpierw oglądają film, a potem rozmawiają o nim. To oferta zarówno dla Polaków, jak i Ukraińców. W jednym tygodniu oglądają film po polsku, a tydzień później o nim dyskutują. To bardzo fajny pomysł na ćwiczenie języka polskiego.

- Wśród Ukraińców w Zakopanem słyszę, że gdy ktoś ma problem, biegnie do pani Julii.

- Mam z nimi dobry kontakt. Pomagam nawet wtedy, gdy przychodzą z problemami prawnymi. Co roku zmieniają się w Polsce przepisy. Często muszę tłumaczyć, co i jak, odczytywać polskie ustawy. Ciągle pojawiają się jakieś zmiany. Na przykład w Polsce przedłużono legalny pobyt obywateli Ukrainy do 4 marca 2027 roku. Chodzi głównie o osoby, które mają status PESEL UKR i korzystają z ochrony czasowej po wybuchu wojny. Są też trudne sytuacje. Znam kobietę, która nie może pracować na pełny etat, bo sama wychowuje dwójkę małych dzieci. Szuka pracy na godziny. Taką ofertę ma na przykład McDonald’s, ale problem w tym, że nie można mieć przy sobie telefonu. Ona boi się, że gdyby coś się stało, dzieci nie miałyby kontaktu z mamą.

- Pamięta pani ten straszny czas, gdy Rosjanie napadli na wasz kraj? Wtedy postanowiła pani wyjechać?

- Tak, to już cztery lata, odkąd wyjechałam z Ukrainy. Urodziłam się w Chersoniu, ale mieszkałam w Odessie. Prowadziłam tam własne Centrum Rozwoju dla Dzieci. Mój mąż pracował w Polsce. Był kierowcą, a na wypoczynek przyjeżdżał do Odessy. W lutym 2022 roku wojna zastała nas w Krakowie, podczas trzydniowej wycieczki. Dzieci - dwóch synów - zostały w domu, w Odessie, z dziadkami. Nie zastanawiałam się długo. Wskoczyłam do pociągu i ruszyłam do nich mimo tego, że wszyscy mi to odradzali. W tym czasie moi rodzice pakowali już dzieci. Sami nie chcieli z nami jechać. W domu została jeszcze babcia. Wsiedliśmy do pociągu ewakuacyjnego. To była trudna, dwudniowa wyprawa. Wtedy jechały też pociągi z Kijowa, więc nas trochę wstrzymywano. W Przemyślu czekał na nas mój mąż.

- Skąd pomysł na Zakopane?

- Jest tu dużo hoteli, więc wiedzieliśmy, że znajdziemy nocleg. Początki były trudne, zwłaszcza dla dzieci. Starszy syn poszedł do technikum, młodszy do szóstej klasy podstawówki. Musieliśmy go bardzo wspierać, bo miał problemy z kolegami w klasie. Nie znał języka. Pani dyrektor szkoły poradziła nam, żeby został jeszcze raz w szóstej klasie. To było bardzo mądre. Lepiej znał już język i świetnie się tam odnalazł. Dziś chodzi do technikum w Nowym Targu, a starszy syn jest już po maturze. Czekamy na wyniki. Potem marzy mu się Kraków.

- Stosunek Polaków do Ukraińców z czasem się zmieniał. Dziś, po czterech latach, na forach internetowych wygrywa hejt. Podsycają go zapewne Rosjanie, ale niestety Polacy często mu ulegają. Pamięta pani jakieś nieprzyjemne sytuacje?

- Tu, w Zakopanem, tego się nie odczuwa. Mieszkańcy widzą, jak ciężko pracują Ukraińcy. Znają ich od lat, bo przecież przyjeżdżali tu długo przed wojną. Nigdy nie spotkały mnie ze strony Polaków żadne nieprzyjemności.

- Zajrzałem ostatnio do biblioteki. Powiedziano mi, że coraz więcej Ukraińców wypożycza już polskie książki. To chyba dobry znak? 

- Nie brakuje tam książek w języku ukraińskim. Jest nawet specjalna szafka. Od pewnego czasu jest też coraz więcej zapisów na książki po polsku.

- To pewnie najczęściej osoby, które brały udział w waszych lekcjach językowych.

- Raczej tak.