Orędownicy powołania do życia Europejskiego Instytutu Integracji Historycznej chcą, by na mapie Zakopanego pojawiła się tętniąca życiem placówka godna pamięci ofiar Katowni Podhala.

Wracamy do sprawy wystawienia na sprzedaż pensjonatu "Palace", w którego podziemiach mieści się skromne muzeum, przypominające o Katowni Podhala - bo tak w czasie II wojny światowej nazywano to miejsce. Muzeum było oczkiem w głowie dra Wincentego Galicy, który stworzył je w dawnych izbach tortur i przesłuchań w połowie lat 90. ub. wieku. Pod koniec lat 90. zarząd miasta nie skorzystał z możliwości wykupienia obiektu. Radny Jan Gąsienica Walczak przypomina, że można było kupić "Palace" za mniej więcej 1,2 mln zł. Bardzo mocno zabiegał o to dr Wincenty Galica. Dziś prywatny właściciel chce za pensjonat ok. 16 mln zł. A wielu turystów, którzy przybywają, by zwiedzić miejsce kaźni, jest zszokowanych, że na balkonach wiszą ręczniki, bielizna, wokół obiektu, w miejscu, gdzie ginęli ludzie, bawi się młodzież, goście urządzają sobie grilla. - Noclegi są tu w atrakcyjnych cenach, jak na centrum miasta, dlatego wiele osób, nie zdaje sobie sprawy, że na odpoczynek wybiera miejsce kaźni. Dowiadują się o tym dopiero po przybyciu na miejsce - mówi Filip Ratajczak z Muzeum Tatrzańskiego. Wraz z Janem Gąsienicą Walczakiem chcą stworzyć w "Palace" Europejski Instytut Integracji Historycznej. Tu spotykaliby się wszyscy zainteresowani okresem II wojny światowej. Byłoby to ważne miejsce na trasie Kraków - Auschwitz - Zakopane. Bo przez Palace przeszło ponad 2 tys. więźniów, wielu zginęło. Wśród więźniów byli Polacy, Romowie, Rosjanie, Węgrzy, Słowacy, Czesi, Anglicy, Żydzi, Polacy pochodzenia żydowskiego. Około pół tysiąca zginęło na miejscu, pozostali jechali transportami do obozów koncentracyjnych.

- Pierwsza bytność w muzeum była szokiem - te kajdany, drzwi, na których wieszano więźniów za ręce do tyłu - mówi Jan Gąsienica Walczak. - Tu cierpieli moi 2 stryjowie. Józef - poszedł w pierwszym transporcie do Tarnowa razem z Bronkiem Czechem. Potem jego brat Wojtek. Też przeszedł przez Palace i zginął w Auschwitz. Dlatego tak leży mi na sercu "Palace". Wiele materiałów moja rodzina przekazała do muzeum jeszcze za życia dra Wincentego Galicy - przypomina Jan Gąsienica Walczak. Dodaje, że dla wielu zakopiańczyków i mieszkańców Podhala Palace to miejsce kaźni równe Auschwitz.

Rok temu, gdy tylko dowiedział się o wystawieniu do sprzedaży Palace, zwrócił się w imieniu Chrześcijańskiego Stowarzyszenia Rodzin Oświęcimskich do władz Zakopanego o uratowanie muzeum. I nie tylko. Wraz z córkami Wincentego Galicy - Lucyną Galicą-Jurecką i Krystyną Krzemińską wysłali list otwarty do wszystkich władz samorządowych Podhala z prośbą o powołanie fundacji, która wykupi Palace i poprowadzi w nim Europejski Instytut Integracji Historycznej. Pokazuje pokaźną teczkę z dokumentami, odpowiedziami samorządowców. Każdy popiera ideę, ale bezradnie rozkłada ręce, że nie ma pieniędzy na wsparcie. - Dlatego w tej chwili robimy drugi krok, uderzamy do ambasad i konsulatów wszystkich państw, których obywatele byli tu więzieni, a także do placówek niemieckich i ukraińskich, których obywatele stworzyli w "Palace" miejsce kaźni - zaznacza Jan Gąsienica Walczak.

Obecnie kustoszem muzeum jest Adam Machowski. Obiekt funkcjonuje dość skromnie. Dwa razy w tygodniu organizowane są spotkania. - Przychodzi niedużo ludzi, ale są zawsze zainteresowani losami swych bliskich, którzy przeszli przez Palace - dodaje Filip Ratajczak. Dodaje, że cały teren wokół obiektu to miejsce kaźni, a w ziemi najprawdopodobniej znajdują się ludzkie szczątki, że to Miejsce Pamięci, które należy uszanować, a nie teren rekreacji. Dlatego powołanie tu do życia Instytutu Historycznego mogłoby pogodzić współczesne funkcje obiektu hotelowego z muzeum.

rav