Zakopiańskie Towarzystwo Opieki nad Zabytkami protestuje przeciwko "niszczeniu zabytkowego Zakopanego". Jutro prezes Towarzystwa Agata Nowakowska Wolak ma go odczytać na sesji Rady Miasta. Zgadzacie się z poniższymi argumentami?

Oto obszerne pismo nadesłane przez TOnZ:

PROTEST MIESZKAŃCóW i TOWARZYSTWA OPIEKI NAD ZABYTKAMI /ODDZIAŁ PODHALAŃSKI
PRZECIW NISZCZENIU ZABYTKOWEGO ZAKOPANEGO oraz
naginaniu prawa na korzyść deweloperów!

Wielu mieszkańców Zakopanego, których jesteśmy przedstawicielami, nie akceptuje kierunków przemian naszego miasta!

Dlatego zdecydowaliśmy się skierować ten list do najważniejszych osób w Polsce, aby uświadomić im powagę sytuacji, która trwa od bardzo wielu lat i jest niewidoczna dla obywateli i rządzących Polską, gdyż przykrywa ją sława Zakopanego postrzeganego jako „mekka” sportu i wypoczynku.

Prezydent Andrzej Duda, goszcząc w ubiegłym roku w Zakopanem, wypowiedział znamienne słowa do Górali: „To, co kontynuujecie, to nie tylko kultura, ale i dziedzictwo narodowe. Wasza kultura regionalna jest częścią wielkiej kultury narodowej”. Trzeba także dodać, że z tej kultury, dzięki elitom kulturalnym, a szczególnie Stanisławowi Witkiewiczowi, wyrósł styl zakopiański, któremu na przełomie XIX/XX w. nadano rangę STYLU NARODOWEGO, czego konsekwencje odczuwalne są w całej Polsce do dnia dzisiejszego, a Zakopane zyskało rangę wyjątkowego, jedynego w swoim rodzaju miasta.

Niszcząc zabytkowe Zakopane – odcinamy się od korzeni.

Jeśli dawna zakopiańska zabudowa oraz zieleń mają przetrwać, to pod Tatrami musi zostać przyjęty i być stosowany spójny plan ochrony zabytków i krajobrazu kulturowego.

RZĄD POWINIEN OBJĄĆ TO WYJĄTKOWE MIASTO SPECJALNYM PROGRAMEM OCHRONY - postulują eksperci oraz my mieszkańcy.

Z pejzażu Zakopanego znika coraz więcej charakterystycznych dla tego miasta budynków, gdyż ziemia jest tu bardzo droga. Deweloperzy zdobywają i zabudowują niemal każdy wolny kawałek „zieleni”, każdą parcelę budynkami kolosalnych rozmiarów, nie związanych stylistycznie z kulturą góralską, czy też zakopiańską, widząc jedynie swój prywatny zysk i nie licząc się z niczym i z nikim.

Mieszkając w Zakopanem można odnieść wrażenie, że nie wszyscy jesteśmy równi wobec prawa:

- prawo nie chroni przeciętnych, nie majętnych obywateli, wśród których jest wielu właścicieli zabytkowych budynków,

- specyficzne interpretowanie (czytaj: maksymalne naciąganie!) planów zagospodarowania i norm konserwatorskich przyczynia się do „zabetonowania” Zakopanego. Pomagają temu prawnicy na usługach biznesmenów, którzy zawsze znajdą luki w prawie, aby skutecznie wykorzystać je w komercyjnych celach.

Nie jesteśmy przeciw wszystkim inwestycjom, ale żądamy, aby w rozwoju urbanistycznym Zakopanego uwzględniać wartości krajobrazu kulturowego Zakopanego, czyli dobro ogółu, a nie jedynie własny interes.

Przykłady działań, które zmusiły nas do protestu:

Na przełomie 2016/2017 w. opinią publiczną wstrząsnął fakt zburzenia pięknego, stylowego domu „Ros-Ami”, przy ul. Tuwima 15 w Zakopanem.

Obecnie ulegają degradacji - i są zagrożone wymianą substancji zabytkowej na agresywną zabudowę deweloperską - także inne drewniane budynki z lat 20. XX w., tworzące jednorodny zespół urbanistyczny, w niezwykle cennej dla rozwoju, charakteru i historii Zakopanego enklawie na Parcelach Urzędniczych.

W lecie 2016 r. doszczętnie spłonął stary dom na parceli, o której rozpisywano się już od kilku lat, że jest składową terenu pod planowaną budowę monstrualnej w wielkości i stylu galerii handlowej na tyłach Krupówek – od zachodu (artykuł w załączeniu). Trwa też rozbiórka pięknego budynku w stylu dworkowym, wg proj. Karola Stryjeńskiego i planowana rozbudowa z odbudową jedynie ściany frontowej, który to kompromis jest także wymuszony przez inwestorów. W zeszłym roku, w biały dzień, rozebrano i porżnięto zabytkową chałupę „Czarna Owca” przy ul. Kościeliskiej - w strefie będącej pod kuratelą Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków - skreśloną z rejestru zabytków ze względu na uchybienia prawne, ale bez prawomocnej decyzji na rozbiórkę. Na jej miejscu jest obecnie parking. Takiego „czyszczenia przedpola” dla nowych inwestycji jest w Zakopanem więcej.

Często budynki historyczne, wpisane do Gminnej Ewidencji Zabytków są podpalane i/ lub rozbierane, a na ich miejscu długo nic nie powstaje, np.:

• willa „Helena” przy ul. Jagiellońskiej 8 - spalona w 2008 r.

• willa „Lanca” (d. „Gospoda Włóczęgów”) przy ul. Broniewskiego 6 – rozebrana w 2008 r.

• willa „Floryda” przy ul Chałubińskiego 17 rozebrana w 2013 r. – rozpoczęta nowa inwestycja

• willa „Krzemień” przy ul. Chramcówki 20 b – rozebrana w 2008 r.

• willa „Kujawianka” przy ul. Zamojskiego 31 – rozebrana w 2015 r.

W sercu miasta przez lata stoją dewastowane budynki, np.:

• willa „Turnia” przy ul. Kościuszki 9 - wpisana do rejestru zabytków pod nr A/ 741

• willa „Borek” przy ul. Jagiellońskiej 6 (m.in. w latach 60-tych pracownia W. Hasiora) – dewastowany pustostan

• willa „Stefa” przy ul. Jagiellońskiej 10 – niszczejący pustostan

• dawna szkoła muzyczna przy Placu Niepodległości 6 – niszczejący pustostan

Niektóre ważne dla Zakopanego historyczne budynki są rozbierane na podstawie liberalnych przepisów planu zagospodarowania, aby zrobić miejsce innym, gigantycznym (w skali Zakopanego) budowlom:

• pensjonat „Modrzejów”, przy ul. Wierchowej 1

• sanatorium „Warszawianka” przy ul. Jagiellońskiej 18

Na miejscu rozebranych, czy zniszczonych ostatnio budynków są planowane przeskalowane, przeważnie nieprzystające stylowo do zabudowy Zakopanego w ogóle, a okolicy w szczególe, obiekty z przeznaczeniem na apartamenty i cele usługowo – hotelowe, i tak:

1. na wspomnianej parceli z willą „Ros-Ami” ma powstać ponad trzykrotnie większy apartamentowiec, obecnie po budynku nie ma śladu; należałoby wydać nakaz odbudowy tego domu;

2. na miejscu rozebranej, drewnianej „Kujawianki” w sąsiedztwie strzelistego kościoła św. Krzyża, wg proj. Witolda Cęckiewicza planowana jest budowa kompleksu nowoczesnych wielkomiejskich apartamentów;

3. na miejscu zburzonego sanatorium „Warszawianka” tuż przy Galerii Władysława Hasiora powstaje gigantyczny budynek, o ponad trzykrotnie większej od oryginalnego budynku, powierzchni zabudowy;

4. na terenie nieodżałowanego „Modrzejowa” trwa realizacja największej jak dotąd inwestycji: wielopoziomowego hotelu „Radisson” wcinającego się w stromą skarpę z łupku; równocześnie zagrożony jest los pięknego, dawnego, nieużytkowanego od wielu lat sanatorium „Sanato” powyżej tej budowli;

5. na miejscu ostatnich polan śródleśnych, reliktów pasterskiej historii naszego miasta, przy ul. Sabały powstaje gigantyczny budynek usługowo – hotelowy;

6. na polanie pod Nosalem, pod lasem – na terenach dawnej, zniesionej niestety otuliny Parku Tatrzańskiego, ma stanąć hotel o 13 000 m ² powierzchni użytkowej;

7. słynny, monumentalny, nieużytkowany od wielu lat hotel „Bristol”, po sprzedaży przez Gminę ma zostać monstrualnie rozbudowany z utratą historycznego i artystycznego charakteru;

Jesteśmy przerażeni bezstylową gigantomanią i postępującym procesem zamurowywania przestrzeni w Zakopanem w okresie ostatnich kilku lat, kiedy to wydano wiele pozwoleń na budowę, tuż przed wprowadzeniem planów zagospodarowania lub na zasadzie świadomego manewrowania zapisami w planach na korzyść inwestorów. Takimi przykładami są, ukończone lub trwające jeszcze budowy apartamentowców lub galerii handlowych, urągające wszelkim przepisom o dobrym sąsiedztwie, budowlanym, urbanistycznym, p/poż i wodnym:

1. na Krupówkach - na terenie rozebranego w 2000 r. historycznego Hotelu „Sport” ze słynną restauracją Karpowicza, w której rodziła się polska niepodległość a później mieścił się kultowy „Coctail Bar” – powstała kolosalna, przytłaczająca bryła galerii handlowej, zamykająca oś widokową na Tatry - zatwierdzona tuż przed wejściem w życie miejscowego planu zagospodarowania tego obszaru; zapisy w uchwalonym planie dostosowano m. in. do tej inwestycji;

2. historyczny hotel „Morskie Oko” przy ul. Krupówki 30, remontowany i modernizowany od wielu lat na raty – ostatnio zyskał dodatkowe dwa piętra, wyrastając ponad pierzeję ulicy i skutecznie zasłaniając Tatry; ostatnio prasa donosi, że rozbudowa była nielegalna i zgodnie z prawem (?) wydano nakaz rozbiórki całego budynku;

3. pod mostem na Orkana - u zbiegu potoków Młyniska i Białego – powstał monstrualny apartamentowiec na terenie nadrzecznego ciągu zieleni - bez odpowiedniej drogi dojazdowej;

4. u zbiegu ulic Szkolnej i Nowotarskiej, przy Rondzie Dmowskiego – wznoszona jest bezstylowa, przygniatająca bryła galerii handlowej;

5. na rogu ulic Nowotarskiej i Sienkiewicza – rozsiadł się apartamentowiec zajmujący niemal całą powierzchnię zabudowy, nazywany przez zakopiańczyków „Alcatraz”;

6. willowa, rozproszona zabudowa mniej eksponowanych ulic Zająca i Do Tadziaków została złamana przeskalowanymi budowlami pensjonatowymi;

7. w miejscu wyciętego w pień lasu na terenie COS-u postawiono przygniatające w formie i gabarytach gmachy, które zniszczyły do cna rekreacyjną enklawę;

8. przy ul. Sienkiewicza 12 w miejscu rozebranego historycznego domu wielkiego tatrzańskiego pejzażysty Stanisława Gałka – stanęły 3 wielkie apartamentowce w dziwnym stylu monumentalnych dworków, zajmujących niemal 100% powierzchni;

9. przy Placu Niepodległości - w miejscu dawnej, historycznej drukarni „Polonia” powstał „nadęty” budynek w stylu zbliżonym do bizantyjskiego, dysharmonijny w skali i formie w stosunku do otoczenia.

Cenny kulturowo i krajobrazowo teren Równi Krupowej, wpisany do rejestru zabytków – jest także zagrożony! Krok po kroku pojawiają się nowe inwestycje ingerujące i zabudowujące tę wolną przestrzeń oraz zakłócające spokój i jej dawny sielski, rolniczy niegdyś charakter. Powstają budowle o charakterze rozrywkowym, teoretycznie nietrwale związane z gruntem jak np. młyńskie koło i wesołe miasteczko, które już jednak na stałe zadomowiły się i szpecą krajobraz Dolnej Równi Krupowej. Zagrażają też planowane budowle trwałe, które zamkną tę wolną przestrzeń murowanymi granicami. Mimo, że w miejscowym planie zagospodarowania postulowana jest ochrona tego obszaru – to jednak szczegółowe zapisy dotyczące działek przylegających do granic Górnej Równi temu przeczą, wprowadzając możliwość wielkogabarytowej zabudowy. Obecnie mieszkańcy okolicznych działek walczą o to by nie wydano pozwolenia na budowę budynku hotelowego o projektowanej wysokości do 16 metrów.

Ma ona powstać na wschodnich obrzeżach Górnej Równi Krupowej – wśród zabudowy niewielkich domków jednorodzinnych, mających przeciętnie wys. 7-11 m. Projektowany apartamentowiec ma być wyższy o ok. 2 kondygnacje. Z praktyki wiemy, że nie skończy się na 16 m, lecz dojdzie do tego jeszcze część podmurówki i poddasza, i przy jednopiętrowych domkach jednorodzinnych wyrośnie cztero- pięciopiętrowy gigant, zajmujący ogromną działkę, bez stosownego dojazdu i miejsc parkingowych oraz odpowiedniej, wydolnej infrastruktury wod-kan. Na dowód tego załączamy plany zagospodarowania tej działki.

To tylko niektóre znane nam, rażące przykłady.

Generalnie w rozproszoną, willową zabudowę dawnego Zakopanego wdarła się fala nieproszonych, oprotestowywanych przez okolicznych mieszkańców, wielorodzinnych apartamentowców, pensjonatów i hoteli. Jednak szary obywatel nie jest w stanie się temu przeciwstawić… Fala ta zalewa nas dalej.

Co i rusz dowiadujemy się o nowych czy dawnych samowolach budowlanych (w 2015 r. było już w Zakopanem ich wg informacji INB ok. 3 000), które w większości wypadków są legalizowane, albo bezskuteczne postępowania ciągną się bez końca.

Dobro i interes bogatych inwestorów przedkładany jest ponad słuszny interes społeczny.

Uważamy, że w Zakopanem niszczony jest krajobraz kulturowy, ład przestrzenny i gwałcona jest przestrzeń publiczna oraz zasada zrównoważonego rozwoju, a przede wszystkim prawa mieszkańców i turystów do życia w godnych warunkach, pięknym otoczeniu i bezpiecznym środowisku. Nadmiar inwestycji przekłada się bowiem na brak wody, niewydolność sieci wodnokanalizacyjnej oraz rosnące zanieczyszczenie powietrza.

Dlatego uważamy, że należy postawić tamę tym patologiom i nadużyciom wobec prawa budowlanego, ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz konstytucyjnego prawa do równego traktowania obywateli. Twierdzimy, że problemy urosły do monstrualnych rozmiarów i należy je rozwiązać systemowo!

Uważamy też, że rozwój przestrzenny miasta prowadzony jest w złym kierunku. Miasto jest przeinwestowane, a zagwarantowany w planach zagospodarowania miasta zapas terenów pod inwestycję wystarczy na zbudowanie drugiego Zakopanego. Tymczasem prawie już straciło swój dawny charakter historycznego kurortu, a zmierza w kierunku „metropolii”. Uratujmy to co pozostało!

Wnosimy zatem o:

Rozwiązania ogólne w zakresie władz miasta i powiatu:

1. rewizję miejscowych planów zagospodarowania miasta (wiele z nich jest już zaskarżonych) pod kątem wszystkich nieprawidłowości i nadużyć oraz przystąpienie do ich naprawy, zgodnej z lokalnym charakterem miasta, tak by nie niszczyć i rozrywać charakterystycznej dla danych dzielnic tkanki zabytkowej, stylu i typu zabudowy;

2. egzekwowanie prawa: poważne karanie samowoli budowlanych oraz za niszczenie budynków będących pod ochroną konserwatorską i wszelkich nadużyć prawnych w tej dziedzinie;

3. nie dopuszczenie do powstania przytłaczających, przeskalowanych inwestycji np. budowli pod Nosalem, budowy apartamentowca przy Równi Krupowej i planowanej wielkiej galerii na tyłach Krupówek oraz zniszczenia hotelu „Bristol” przez planowaną inwestycję;

4. nie dopuszczenie do rozszerzania terenów pod zabudowę w nowym studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania miasta;

5. wskazanie terenów pod zabudowę wielorodzinną, apartamentową czy hotelową w ramach istniejących „zapasów” urbanistycznych w obecnych planach, tak by nie rozrywać tkanki niskiej intensywności zabudowy, charakterystycznej dla większości Zakopanego;

1. utworzenie komórki urbanistycznej w ramach UMZ, przygotowującej szczegółowe plany dla poszczególnych części miasta;

2. utworzenie stanowiska Architekta Powiatowego – z przydzieleniem mu uprawnień (narzędzi prawnych) w razie potrzeby nakazu korekty projektów budowlanych pod względem gabarytów, bryły i kształtu budynku, tak aby nie miały one wymiarów i form rażących, dysharmonijnych, nie nawiązujących do otoczenia – jak to się ostatnio nagminnie zdarza.

Objęcie Zakopanego specjalną ochroną konserwatorską poprzez (alternatywnie):

• objęcie ochroną konserwatorską całego Zakopanego tak, aby wszelkie prace budowalne, rozbiórkowe, czy modernizacyjne były uzgadniane z Miejskim Konserwatorem Zabytków, bo wpływają istotnie na kształt historycznej tkanki Zakopanego;

• podjęcie i zakończenie w trybie pilnym prac nad Gminnym Programem Opieki nad Zabytkami (program ten został przygotowany w 2015 r. – lecz do tej pory nie jest uchwalony, a w obliczu zaistniałych zmian wymaga aktualizacji);

• podjęcie prac nad Uchwałą Reklamową, zgodnie z ustawą krajobrazową;

PROTEST MIESZKAŃCóW i TOWARZYSTWA OPIEKI NAD ZABYTKAMI PRZECIW NISZCZENIU ZABYTKOWEGO ZAKOPANEGO str. 5

• utworzenie w mieście osobnej jednostki zarządzającej Parkiem Kulturowym Krupówki i Parkiem Kulturowym Kotliny Zakopiańskiej;

• objęcie zespołu urbanistycznego na Parcelach Urzędniczych ochroną konserwatorską; poprzez wpis obszarowy do Gminnej Ewidencji Zabytków i poddanie jej pod kuratelę Miejskiego Konserwatora Zabytków;

• wzmocnienie obsady personalnej (pracowników merytorycznych) MKZ w Zakopanem;

• nie dopuszczenie do rozbiórek domów o cechach zabytkowych, istotnych dla zachowania ciągłości tkanki zabytkowej, historycznej i urbanistycznej miasta; dążenie do ich zachowania w każdy możliwy sposób;

• zwiększenie w budżecie miasta środków na konserwację zabytków prywatnych;

• wyodrębnienie specjalnej puli środków na odnawianie i podniesienie estetyki budynków znajdujących się w obrębie Parku Kulturowego Krupówki.

Dodatkowo uważamy za słuszną pomoc Państwa w ratowaniu resztek dawnego Zakopanego jako duchowej stolicy Polski poprzez rozwiązania systemowe:

• utworzenie specjalnego programu rządowego na podobieństwo SKOZK-u, wspierającego finansowo gminę Zakopane w zakresie konserwacji zabytków;

• utworzenie w budżecie MKiDN w programie Ochrona Zabytków osobnej puli na konserwację i rewaloryzację skromnych zabytków należących do prywatnych właścicieli, typu wille czy pensjonaty, tak aby nie musieli oni konkurować z wielkimi budowlami sakralnymi, pałacami, zamkami czy budynkami użyteczności publicznej z którymi nie mają szans.

• zmiany legislacyjne powodujące, że niszczenie zabytków w jakimkolwiek zakresie nie będzie uznawane przez sądy za czyny o niskiej szkodliwości społecznej.

Wnosimy o to, ponieważ Zakopane jest wyjątkowym zabytkiem kultury polskiej, miastem wszystkich Polaków, kolebką naszej niepodległości, ośrodkiem unikatowego budownictwa oraz kultury ludowej i narodowej, których ukoronowaniem był styl zakopiański, a – to wszystko, wraz z tatrzańską przyrodą, to NASZ NARODOWY SKARB.

Mamy patriotyczny obowiązek, aby chronić go ze szczególną troską.

Uprzejmie prosimy o ustosunkowanie się do naszych postulatów.

Wiceprezes Marta Wesołowska. prezes Agata Nowakowska-Wolak