Oddała krewnym majątek wart 4,5 mln zł. W zamian miała otrzymać dożywotnią opiekę. Wkrótce uciekła przed swoimi dobrodziejami. Co robić, aby uniknąć tego typu sytuacji?

Umowa o dożywocie to rdzennie polski instrument prawny. Na naszych ziemiach znana jest od kilkuset lat. Teraz reguluje ją Kodeks Cywilny. W skrócie polega ona na tym, że jedna strona umowy zobowiązuje się do dożywotniego utrzymania, opieki, pielęgnacji w chorobie drugiej, która w zamian przenosi na tę pierwszą własność majątku. Niestety, często takie zawierane na wiele lat umowy są źródłem sporów. – Jeśli miałbym coś poradzić osobom decydującym się na zawarcie takiej umowy, to żeby się dobrze zastanowiły, czy w ogóle ją podpisywać – mówi adwokat Michał Kołodziejski. – Umowa o dożywocie przed wieloma laty była w Polsce bardzo rozpowszechniona, szczególnie wśród ludności wiejskiej. Dzięki niej starsze osoby mogły sobie zapewnić dożywotnią opiekę. Zapobiegała również rozdrobnieniu majątku.

Jak podkreśla mecenas Kołodziejski, osoby zawierające takie umowy powinny się dobrze znać, bo wspólne życie, opieka mogą w przyszłości rodzić szereg konfliktów. – Jeżeli już do konfliktu dojdzie, istnieją sposoby jego rozwiązania. Nie trzeba od razu starać się o unieważnienie takiej umowy. Świadczenie opieki można na przykład zamienić na dożywotnią rentę. W tym przypadku nie jest ważne, z czyjej winy dochodzi do konfliktów – dodaje mecenas Kołodziejski.

Niestety, wokół takiej właśnie umowy w Zakopanem wybuchł spór, którego nikt nie może rozwiązać. Każda ze stron zupełnie inaczej przedstawia konflikt o wielki majątek. Jedno jest pewne – pod koniec 2000 roku mieszkająca przy ul. Strążyskiej pani Agnieszka Chyc Cieś w zamian za dożywotnią opiekę (mieszkanie, wyżywienie, pielęgnowanie) przekazała na rzecz Adama W. nieruchomości o powierzchni 3,2 hektara. W akcie notarialnym obie strony podały, że wartość działek razem z domem to tylko 140 tys. zł.

Wielki majątek w zamian za opiekę

Dziesięć miesięcy później Adam W., za zgodą Agnieszki Chyc Cieś, sprzedał ułamkową część całej nieruchomości (0,073 hektara) za przeszło 200 tys. zł. Tymczasem według wyceny sporządzonej w 2007 roku, pozostała (niesprzedana część działki) ma wartość prawie 4,5 mln zł.

Zgodnie z umową, dającą pani Agnieszce dożywotnią opiekę, a panu Adamowi W. 3 hektary nieruchomości, przeprowadziła się ona do swoich nowych gospodarzy. I tu wersje podawane przez obie strony zaczynają się zasadniczo różnić.

– Zostałam wykorzystana. Gdy podpisywałam umowę, mój stan zdrowia był bardzo zły, groziło mi oślepnięcie, zostałam zupełnie sama. Przyjęli mnie pod swój dach, ale już w Boże Narodzenie dowiedziałam się, że nie jestem godna, aby siedzieć z nimi przy jednym stole. Pani Agnieszka dodaje, że chciano z niej zrobić alkoholika, wysłano na oddział psychiatryczny. – Chcieli mnie ubezwłasnowolnić, zabrano mi dowód osobisty, odbierano za mnie rentę, zamykano mnie w pokoju. Gdy pytałam, kiedy wreszcie się mną porządnie zaopiekują, wyzwalałam w nich agresję, zastraszali mnie, upokarzali. W końcu po kilku latach nie wytrzymałam i uciekłam na Strążyską. Po tym wszystkim chcę, żeby zostawili mnie w spokoju. Tyle się wycierpiałam, a oddałam im tak wielki majątek – podsumowuje Agnieszka Chyc Cieś.

Zupełnie inaczej spór relacjonuje matka Adama K., pani Janina. Gdy podpisywano umowę o dożywotniej opiece, Adam K. miał tylko 18 lat. – Nikt z rodziny nie chciał przyjąć mojej kuzynki – tłumaczy jego matka. – Przebywała ona kilka dni u sióstr zakonnych na Małym Żywczańskim, majątek miał być na nie przepisany, ale po paru dniach kuzynka uciekła. Była w takim stanie, że cały czas chodziła po domu, była nerwowa – jak się później okazało, brakowało jej alkoholu. W końcu zadzwonił do mnie wujek, stwierdził, że kuzynka jest zaniedbana, że cuchnie od niej. Wujek mówił: – Zlituj się, my jesteśmy starzy, weź ją, bo gdyby została u obcych, byłby wielki wstyd. Pani Janina przyjęła kuzynkę pod swój dach. Twierdzi, że nigdy niczego jej nie brakowało. – Zawsze miała, co jeść. Gdy zasiadała do stołu rano, to odchodziła od niego wieczorem. Jak przyszła pierwszy raz, nie miała ani grosza, trzeba ją było myć, całowała nas po rękach. Traktowałam ją jak dziecko, przebierałam, prałam, myłam – twierdzi pani Janina K.

Adam K. pokazuje nam pokój, w którym przebywała Agnieszka Chyc Cieś. Twierdzi, że nigdy nie była w nim zamykana. – Tak naprawdę jej problemem był alkohol – dodaje Janina K. – Kiedyś wypiła spirytus, którego używałam do nacierania męża. Gdybyśmy zamiast jedzenia dawali jej skrzynkę piwa, wszystko byłoby w porządku. Baliśmy się, że będzie kraść alkohol turystom, którym wynajmujemy pokoje – mówi Janina K.

Rodzina K. przyznaje, że po wyroku sądu musieli oddać pani Agnieszce 36 tys. zł z odbieranej za nią przez kilka lat renty. – Trzeba jednak pamiętać, że to wszystko działo się na jej życzenie. Teraz mieszka na Strążyskiej i nie chce nas tam wpuścić. Pozwalamy jej tam zamieszkać. Dziś jej wszystko przebaczam i przyjmuję ją z powrotem – proszę jej to powiedzieć. Ten cały majątek sprzedałabym najchętniej i dała na biednych. Kuzynka nie mogła pogodzić się też z tym, że syn wziął za żonę Ślązaczkę, a nie góralkę.

Zrobiły się szatanami

Drugi syn pani K. zawarł podobną umowę z inną kuzynką. Także w tym przypadku skończyło się na sądowym sporze. – Teraz widzę, że manipulowały nami – najpierw żebyśmy pomagali, a później chciały wszystko zabrać. Obie te nasze kuzynki nie chodzą do kościoła, zrobiły się szatanami. Gdybyśmy wiedzieli, co nas spotka po podpisaniu tych umów, nigdy byśmy na to nie poszli – dodaje pani Janina.

To, że nieruchomości, których wartość w umowie w 2000 roku wynosiła 140 tys. zł, teraz warte są 4,5 miliona, tłumaczy wejściem Polski do Unii Europejskiej.

– Nie chcemy już więcej sprzedawać nawet kawałka, mam swoje rodzinne tereny, to i tak będzie zabezpieczenie dla następnych pokoleń – dodaje pani Janina.

Pani Agnieszka, oprócz wygranego procesu o zwrot renty, wytoczyła także sprawę o rozwiązanie umowy dożywocia. Sądy dwóch instancji odrzuciły to powództwo. „Sąd Apelacyjny uznał, że o ile rzeczywiście, aktualne stosunki pomiędzy stronami są tego rodzaju, że trudno by im było pozostawać w bezpośredniej styczności, np. wspólnie zamieszkiwać (…) to pozwany deklaruje dalsze wywiązywanie się z umowy, jak twierdzi, gotów jest zamieszkać z powódką lub zabrać ją do swojego domu, proponował też powódce inne rozwiązania mające na celu zapewnienie jej opieki. (…) To powódka nie akceptuje żadnych dalszych kontaktów z pozwanym” – czytamy w uzasadnieniu do wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z listopada 2008 roku.

Agnieszka Cieś chce wnieść kasację tego wyroku, a także walczyć o swoje racje przed Trybunałem w Strasburgu.

W całej sprawie, oprócz zawartej przed laty umowy, pewne jest jeszcze jedno: jeśli wziąć pod uwagę obecną wartość nieruchomości, których własności za opiekę zrzekła się pani Agnieszka, i porównać tę kwotę z zakwaterowaniem w prywatnym domu opieki o wysokim standardzie, mogłaby ona spędzić w takim przybytku 120 lat życia.

Państwo K. nie chcą, aby podawać ich dane do publicznej wiadomości, dlatego ich imiona i pierwsza litera nazwiska zostały zmienione.

Paweł Pełka