– To jest to, co kocham – mówi o swojej pracy pani Genowefa Zarycka, hafciarka z Dzianisza. Jej twórczość od 10 lipca można oglądać w restauracji U Wnuka.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"5250"}

Zarówno jej babcia, jak i mama zajmowały się haftem dziurkowym. Już jako kilkuletnia dziewczynka ukradkiem siadała przy maszynie, by tam zostawić swoje dwa wyhaftowane oczka. Jest nadzieja, że rodzinną pasję będzie kontynuować wnuczka pani Geni – Małgosia.

Nim jednak nastał haft maszynowy, kobiety mozolnie i cierpliwie ręcznie dziergały dziurkę za dziurką. Haft dziurkowy, tzw. angielski, opierał się na ściegu łańcuszkowym. Historię podhalańskiej tradycji na piątkowym wernisażu przybliżyła pani dr Stanisława Trebunia-Staszel. – Na początku babskie koszule miały wzory proste i geometryczne, które wyszywane były jedwabną brunatną nicią. W połowie XIX wieku pojawiły się na Podhalu chusty czepcowe, wyrabiane w Makowie Podhalańskim. Były one wyszywane niebiesko-czerwoną nicią, przyozdabiane cekinami. Brzegi chust wycinano w delikatne ząbki, które wypełniano haftem dziurkowym – opowiada pani Stasia.

Choć chusty przepadły chyba na dobre, to pozostawiły ślad w sztuce ozdabiania kobiecej garderoby. – Na początku haftowano rękawy i garządki, potem kołnierze i fartuchy. Był to jednak haft elitarny, któremu sporo czasu musiała poświęcić hafciarka.

Kiedy pojawił się haft maszynowy, nastąpił rozkwit białego haftu na podhalańskim rynku. Etnografowie sprzeciwiali się tej modzie twierdząc, że sztuka haftu upada, jednak – jak czas pokazał – mylili się, i to bardzo. Babcia pani Geni była jedną z pierwszych kobiet, które zaczęły wyszywać wzory maszynowo.

Hafciarka z Dzianisza zaprezentowała dużo swoich prac, choć, jak twierdzi, to tylko namiastka. – Pozbierałam tego trochę po rodzinie, a to, co poszło dalej, to tego nie zliczę – śmieje się autorka wernisażu. – Ta praca daje mi siłę, nie mogę wytrzymać ani dnia bez haftowania, nie potrafię żyć bez maszyny. Jak nie mogę szyć, to czuję się dziwnie, czegoś mi brak… Co więcej, dr Stanisława Trebunia-Staszel zdradziła, że pani Genia głęboko wierzy w uzdrawiającą moc swojego haftu. – Przed paroma miesiącami przyszła do hafciarki starsza kobieta, około osiemdziesiątki, z Witowa, zamówić sobie czarną bluzkę, bo – jak powiedziała – z jej mężem jest już strasznie płono. Pani Genia szybko uszyła bluzkę. Ale co, baby po bluzkę nie ma. Przyjechała parę tygodni później i powiedziała „Wiyciy co, chłop ozdrowioł” i zamówiła jeszcze białą.

Na wernisażu pojawiły się wszystkie ciotki i góralskie paradnice, doceniające misterną i piękną pracę krzesnomatki z Dzianisza. Opowieści dr Stasi wprowadziły tłum ludzi w klimat pięknej podhalańskiej tradycji, a Madejowe Baby i muzykanci z Dzianisza, uświetnili wieczór pełen góralskich akcentów.

Zofia Szwajnos