Mówią o nich wujek nocny i ciocia dyrektor, zamiast tata i mama. W domu dziecka spędzają kilka, a nawet kilkanaście lat, bo na Podhalu nie ma ani jednej zawodowej rodziny zastępczej.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"5787"}

Staś ma 13 lat i nikt nie zabiera go na święta. W zakopiańskim domu dziecka jest już trzeci rok. Stara się być grzeczny mimo, że cierpi na „FAS” – Alkoholowy Zespół Płodowy. Jego mam piła w ciąży. Gdy przychodzi Boże Narodzenie, może liczyć tylko na wychowawców, zawsze ktoś weźmie go do domu.

W Bukowinie Tatrzańskiej była kiedyś rodzina zastępcza. Wzięli dwie siostrzyczki, potem jeszcze dwójkę, ale nie dali rady. Na pięterku w małym pokoju siedzi Ania. Kurczowo trzyma w rękach pluszowego psa. Ma 11 lat i za sobą już dwa lata w domu dziecka. Kilka dni temu poszła z pracownikiem socjalnym do prawdziwej mamy. Uciekli, gdy zobaczyli, co się tam dzieje. Trwała libacja. Mama wyglądała strasznie.

Władek – 13 lat

Tutaj, przy ul. Tetmajera w Zakopanem, jedynym Państwowym Domu Dziecka na Podhalu, jest ich trzydzieścioro. Wydaje się, że mają wszystko – od troskliwej, wrażliwej opieki wychowawców i pedagogów, zabawek, nawet komputerów, możliwości uprawiania różnych dyscyplin sportowych, po własne zwierzątka – chomiki, rybki w akwarium. Brak im najważniejszego – mamy. Takie własnej, na wyłączność.

13-letni Władek od kilku miesięcy nie mówił o niczym innym, tylko o tym, że czeka go spotkanie z mamą. Układał scenariusz, jak ten dzień będzie wyglądał. Liczył dni. W przeddzień spotkania dotarła informacja, że jego mama zapadła w śpiączkę. O powrocie Władka do domu nie było już mowy. Kilka miesięcy później mama umarła. Władek już tak często się nie uśmiecha.

Marysia i Darek – 13 i 11 lat

Jak racjonalnie wyjaśnić czemu na Podhalu nie ma ani jednej zawodowej rodziny zastępczej. Czy to obawa przed formalnościami? Trzeba je, niestety, przejść, łącznie z 60-godzinnym kursem. A może to obawa przed brakiem prywatności? Rodziny zastępcze są pod okiem Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie. Nawet zachęta pieniężna nie zmienia sytuacji. Marysia i Darek (13 i 11 lat) sami przymaszerowali do domu dziecka. Tata siedzi w więzieniu za granicą. Mama robiła awantury. Po ucieczce dzieci do domu dziecka obraziła się na nie i nawet ich nie odwiedza.

Jaś – 15 lat

Połowa dzieci pochodzi stąd – z Podhala, Orawy i Spisza. Rodzina jest w zasięgu ręki. Nie chcą jednak o nich pamiętać, może już zapomnieli. Czasem ktoś przyjdzie, coś nawet przyniesie. A potem znowu miesiącami pustka. Jaś mówi pięknie po góralsku. Ma 15 lat. Do domu dziecka trafił z pogotowia opiekuńczego. Tata nie żyje, a mama pracuje za granicą. Opiekuje się cudzymi dziećmi. Roczny pobyt w pogotowiu w Krakowie pozostawił trwały ślad. To miejsce, którego dzieci nie lubią wspominać.

Zuzia i Piotruś – 2 i 4 lata

Światełko w tunelu pojawiło się w Murzasichlu. Jest już rodzina, do której trafiają niechciane niemowlęta ze szpitala. Stąd już bezpośrednio – jeśli sytuacja jest klarowna – zabiorą je rodzice oczekujący na adopcję. Dzięki temu, te maluchy nie trafiają do domu dziecka. Niewykluczone, że w przyszłości będzie to zawodowa rodzina zastępcza. Najmniejsze dzieci, które są w zakopiańskim domu dziecka, to rodzeństwo – 2-letnia Zuzia i 4-Piotruś. Ich mamie nie udaje się wyrwać z nałogu.

Krzyś i Kuba – 14 i 16 lat

Bywają dzieci, które przychodzą tu z powodu bardzo ciężkich warunków domowych. Z niedowierzaniem pytają, czy mogą tu zostać na zawsze. Staruszka babcia nie jest w stanie opiekować się 14-letnim Krzyśkiem i jego bratem, 16-letnim Kubą. Ich mama pracuje we Włoszech, ojciec krąży gdzieś po Polsce. Chłopcy są już w domu dziecka 6 lat. Pewnie doczekają tu pełnoletności, tak jak Marianna, która jest tu od 12 lat. Jest po kilku nieudanych pobytach w rodzinach zastępczych. Niebawem opuści dom, dostanie tzw. „mieszkanie chronione”. W Zakopanem na Kasprowicza jest na szczęście miejsce, gdzie za niewysokie opłaty wychowankowie domów dziecka mogą zamieszkać.

Karolina – 12 lat

Najgorsza jest pomoc, która kończy się na zrywach. Taki zapał wygasł w społecznym liceum, gdzie obiecywano pomoc w nauce wychowankom domu dziecka. Na szczęście zapału nie zabrakło licealistom z „Hotelarza”. Regularnie przychodzą pomagać.

12-letnia Karolina trafiła do Domu Dziecka w Zakopanem w złym stanie – była krnąbrna i nie chciała się uczyć. Dziś jest jedną z najlepszych uczennic w szkole. Wychowawcy zabiegają o specjalne stypendium dla dziewczynki. Może się uda.

Sponsorów jest mało, a bardzo by się przydali, choćby po to, żeby spełnić od czasu do czasu marzenia dzieci. Przy Tetmajera nikt nie zapomina o swoich darczyńcach. O Elżbiecie Prostak, właścicielce pensjonatu „Oczko 21”, która od kilku lat regularnie organizuje zbiórkę przyborów szkolnych dla dzieci, o panu Kardasińskim, który udostępnia dzieciom autobus na wycieczki, czy o św. Mikołaju z Tygodnika Podhalańskiego, który przybywa tu rokrocznie ze smakołykami, zakupionymi wspólnie z zakopiańskim Społem. Pomoc jest bardzo potrzebna i nikt tu nie wstydzi się o nią apelować, bo wszystko trafi do dzieci. Warto zostać tzw. „rodziną zaprzyjaźnioną”. Nie trzeba wiele, wystarczy zabrać dziecko na lody, na niedzielną wycieczkę w góry albo nad jezioro lub po prostu do domu, na dobry obiad.

Jurek Jurecki

Dziękuję paniom Krystynie Juraszek, Joannie Stecz, Monice Kozieł-Góreckiej i Małgorzacie Trelli za pomoc w przygotowaniu tego reportażu.