Szanowany biznesmen, prawnik, a nawet ksiądz – wszyscy połączeni kradzieżą prądu. Metody oszustów są bardzo proste, ale każdą wykryją specjaliści od nielegalnego poboru energii.

– Proszę wymienić jakąkolwiek profesję, a ja bez używania nazwisk powiem, czy była zamieszana w sprawę nielegalnego poboru – zachęca do wyliczanki Antoni Błachowski, dyrektor rejonu dystrybucji Zakopane Enion SA. Niestety, okazuje się, że nie ma takiego zawodu, którego przedstawiciele nie próbowali oszukać licznika. Z nieprawidłowych odczytów tłumaczyli się adwokaci, nauczyciele, księża. W rosnącej od lat grupie złodziei prądu są nawet przedstawiciele naszego dziennikarskiego fachu.

– Czasem wystarczy brak rozwagi. Czysta ciekawość. My przecież też przeglądamy aukcje na allegro, gdzie można kupić tzw. urządzenia oszczędzające energię. Pod hasłem legalności kryją się jednak niedozwolone praktyki – podkreślają energetycy. I obliczają skrupulatnie, jak bardzo wzrasta liczba odnotowanych przypadków nielegalnego poboru energii. Gdy w 1985 roku było ich 84, to w 2006 roku – 166 osób korzystało z \"lewego\" prądu. Przed rokiem elektrycy odkryli 83 kradzieże. Teraz znowu może być większe zainteresowanie zatrzymywaniem liczników. W Chochołowie zawisły bowiem wielkie bannery, zachęcające do kupowania magnesów neodymowych.

Licznik pędzi jak szalony

– Były plagą parę lat temu, musieliśmy robić akcje informacyjne, żeby przestrzec naszych klientów przed tego typu urządzeniami – przypomina Czesław Skucha z wydziału pomiarów zakopiańskiego zakładu energetycznego. Mechanizm działania jest prosty: przykłada się magnes do licznika. Licznik staje. Niektórzy ludzie robią to zachęceni reklamą i niską ceną. Kupują magnes za 30 złotych i są zszokowani jego mocą. Jednak bywa, że po tygodniu przychodzi opamiętanie: \"przecież nie jestem złodziejem\". – Odrywają magnes od licznika. A mechanizm zaczyna szaleć – wyjaśnia Antoni Błachowski – Bo w liczniku są małe magnesy hamujące, których zadaniem jest utrzymanie tarczy obrotowej w dobrej pozycji. Jednak potraktowane potężnym polem magnetycznym przestają działać i licznik nie może się zatrzymać. Pokazuje ekspertyzy, po których okazało się, że wskazania licznika po użyciu magnesów neodymowych były większe o 48 procent.

– To nic. Nasz rekordzista przekroczył o 1500 procent wysokość prawidłowych wskazań. Wystarczyło, że włączył światło, a licznik pędził jak szalony – energetycy przedstawiają wyniki badań laboratoryjnych. Charakterystyczne otarcia, jakie powstają po próbach oderwania magnesu od obudowy, pobudzają do \"kombinowania\". – Teraz, gdy nieuczciwi odbiorcy wiedzą, że magnesu nie da rady oderwać, tylko trzeba go sunąć po obudowie, wkładają urządzenie do skarpetki albo podkładają folię. Mamy takie przypadki odnotowane w dokumentacji. Na dowód tych słów energetycy pokazują zdjęcia wykonane w jednym z pensjonatów w centrum Zakopanego.

O mocy neodymowego namagnesowania świadczy przygoda, która spotkała pocztowego przewoźnika. – Po wykonaniu wszelkich badań, licznik wsadzono tylko do torby. Kierowca położył ją na desce rozdzielczej auta. Wyjechał z Bielska-Białej i po kilkunastu kilometrach auto stanęło. Padła cała elektronika – dodają w zakładzie.

Nie bardzo wierzą w tłumaczenia zakładu energetycznego fachowcy. – Jeśli magnes przyłożony byłby biegunami na odwrót do tych magnesów hamujących, to faktycznie, po odjęciu licznik będzie pędził. Ale jeśli zgodnie, to wszystko będzie działać bez zarzutu – zaznacza jeden z zakopiańskich elektryków. Dodaje od razu, że nie poleca stosowania magnesów. – Teraz energetycy mają nowe urządzenia, o niektórych nawet nie słyszeliśmy. Dlatego to duże ryzyko, no a poza wszystkim – oszustwo.

Złodziejska automatyka

Manipulacje przy liczniku bardzo łatwo wykryć, zwłaszcza w laboratorium. Choć zakłady energetyczne płacą za specjalistyczne ekspertyzy, to nie znaczy, że zawsze racja jest po ich stronie. W 2007 roku na terenie działania Enionu (dawne woj. krakowskie i nowosądeckie) do ekspertyzy przekazano 1248 liczników. Badania, których koszt wyniósł 300 tysięcy złotych, wykazały, że nielegalny pobór miał miejsce w 678 przypadkach, a w pozostałych podejrzenia nie potwierdziły się.

Zatrzymywanie liczników magnesami, drutami przez przewiercone otwory czy przez naruszenie uszczelki to tylko jeden z typów oszustw. Najprostsze do wykrycia jest nielegalne podłączenie do przewodów. – Gdy, mówiąc kolokwialnie, do słupa z prądem podepnie się kilku meneli, to po to, żeby sobie zaświecić żarówkę. A to w najmniejszy sposób bije w nasz zakład. Niestety, gorzej, gdy wcinki do przewodów robią właściciele domów i mieszkań – dyrektor sięga po kolejne fotografie z akcji kontrolnych. Coraz częściej w profesjonalny sposób do kabli z energią złodzieje podpinają całe lokale. Nierzadko oferują w nich potem bardzo tanie noclegi. To też wskazówka dla energetyków. – Gdy nocleg kosztuje siedem złotych, to znaczy że najprawdopodobniej właściciel oszczędza na prądzie, wodzie czy podatkach – dodają w zakopiańskim zakładzie. I pokazują przemyślnie wykonane skrytki, mieszczące przełączniki – po przekręceniu w prawo licznik bije, po przekręceniu w lewo – przestaje chodzić. A \"lewy\" prąd płynie.

Technika idzie do przodu. Energetycy odkrywają już całkowicie zautomatyzowane systemy: po otwarciu skrzynki mieszczącej liczniki – urządzenia pracują. Po zamknięciu – obwód zostaje odcięty, liczniki przestają pracować. – Mieliśmy nawet przełączniki w podłodze, które działały pod naciskiem kontrolera. Ale nasza technika wykrywania nielegalnego poboru też się udoskonala – dodaje Antoni Błachowski. Nierzadko zgłoszenie do zakładu następuje po problemach z prądem w danym obwodzie. Jeśli bez żadnej umowy do obwodu przewidzianego na dostarczenie takiej, a nie innej dawki energii, podpina się kilka bojlerów na 300 litrów wody, pobór energii wzrasta o 60 kilowatów i u sąsiadów nie ma prądu.

Dla energetyków największą bolączką jest społeczne przyzwolenie na tego typu \"oszczędności\". – A przecież my działamy jak sklep. Za towar trzeba zapłacić. Naszym towarem jest energia. Skoro ktoś ją odbiera bez płacenia, to my, jako dostawca, i tak musimy za nią zapłacić w elektrowni. W efekcie to każdy klient jest poszkodowany przez nieuczciwego sąsiada – podsumowują w zakopiańskim zakładzie. Przestrzegają też przed jakąkolwiek próbą oszustwa: na zlecenie zakładu pracują wyspecjalizowani fachowcy, którzy trudnią się jedynie tropieniem nielegalnego wycieku energii.

Rafał Gratkowski

Za tydzień – co grozi za kradzież energii i czy z wielką firmą można wygrać w sądzie