Dzień Patrona Muzeum Tatrzańskiego dra Tytusa Chałubińskiego, który odbył się 24 października w Galerii im. W. i J. Kulczyckich na Kozińcu, zakończył obchody 120–lecia istnienia zakopiańskiej placówki.

Muzeum Tatrzańskie liczy 120 lat. Zanim powstała pierwsza placówka, ówczesne Towarzystwo Tatrzańskie kilkakrotnie próbowało utworzyć muzeum regionalne. Dopiero w 1888 roku Adolf Scholtze, warszawski chemik i przemysłowiec, wspólnie z gronem przyjaciół dra Tytusa Chałubińskiego, zafascynowanych postacią Króla Tatr (tak nazywano Chałubińskiego), utworzył Towarzystwo Muzeum Tatrzańskiego, a na patrona wybrał Chałubińskiego. Jeszcze tego samego roku została skompletowana skromna ekspozycja, którą zgromadzono w wynajętym domu Jana Krzeptowskiego, położonym przy Krupówkach. Opiekunem został Władysław Roszek, ówczesny sekretarz „Klimatyki”. Uroczyste otwarcie Muzeum Tatrzańskiego odbyło się 1 lipca 1889 roku. Pierwszą ekspozycję tworzyły: zakupiona przyrodnicza kolekcja Antoniego Kocyana oraz eksponaty etnograficzne, pochodzące od Stanisława Drohojewskiego, właściciela Czorsztyna. Później trafiły też zbiory przyrodnicze Tytusa Chałubińskiego. – Na otwarcie muzeum nie dostarczono z Warszawy zbioru geologicznego i zielnika Chałubińskiego, ponieważ trzeba było zrobić odpowiednie pudła do transportu, a nie wykonano ich na czas – przekonywał Zbigniew Wójcik, który bada losy patrona muzeum, a podczas sobotniej uroczystości mówił „O doktorze Chałubińskim inaczej”.

*

Gościem sobotniego spotkania była Kinga Chałubińska, prawnuczka Tytusa. Opowiadała o pamiątkach, jakie zachowały się po pradziadku. – Pamiętam pianino pradziadka, które stało w dziennym pokoju, a mama grała nam na nim na dobranoc Chopina. Wcześniej grywał na nim Ludwik, syn Tytusa, który był bardzo muzykalny. Kiedyś zasiadał przy nim Ignacy Paderewski – wspominała Kinga Chałubińska. – W gabinecie pradziadka i równocześnie bibliotece stało biurko, na którym leżały różne bibeloty. Dla mnie zawsze był to stół. Pradziadek miał bogato wyposażoną bibliotekę – nie tylko w książki przyrodnicze czy medyczne. Wiele z nich otrzymywał w darze od autorów. Była też klasyka – wymienia. Zachowały się rozmaite drobiazgi: brzytwa, lupa, kałamarz, pióro, a także torba lekarska. W posiadaniu rodziny są też listy Tytusa Chałubińskiego, które prawnuczka postanowiła przekazać w darze Muzeum Tatrzańskiemu. – Pradziadek bardzo dużo podróżował po Europie Zachodniej i ze swoich wypraw przywoził mnóstwo okazów geologicznych i przyrodniczych. Wiele z nich kupował. W domu zachował się zbiór mineralogiczny. Myślałam, że należał do mojej mamy, bo były zawinięte w kawałki gazet z lat 50. ubiegłego wieku. Dopiero w ostatnich miesiącach okazało się, że te minerały zgromadził pradziadek. Znajdują się na nich stare etykietki. Pochodzą one z okolic Saksonii – opowiada Kinga Chałubińska.

Pewne fakty z życia Chałubińskiego i jego rodziny nie do końca zostały wyjaśnione. – Przyjęło się, że Chałubińscy przyszli z Łużyc, tymczasem nie odnotowano przypadków, aby Łużyczanie dobrowolnie opuszczali swoje tereny – podkreślał Wójcik. Drugą kwestią jest miejsce urodzenia Tytusa. Oficjalnie podaje się, że jest nim Radom. – Mamy tylko oficjalny akt urodzenia, a nie metrykę. Dlatego nie wiadomo: Radom czy Chociwek? – pytał retorycznie Zbigniew Wójcik, który próbuje też rozwikłać inne kwestie dotyczące życia Tytusa Chałubińskiego m.in. dotyczące kształcenia, odejścia z Katedry Medycyny Uniwersytetu Warszawskiego. – Mówiło się, że nie umiał wykładać w języku rosyjskim, tymczasem znał go jeszcze w szkole średniej i ten fakt nie zdecydował o jego odejściu – przekonywał Wójcik. – On ustąpił dobrowolnie – dodał.

Tytus Chałubiński, przyjeżdżając pod Giewont, przyjaźnił się i miał kontakty z wieloma naukowcami. Tatry i Podhale stały się dla nich świetną bazą naukową. Wśród nich byli m.in.: botanik Józef Rostafiński, fizyk i przyrodnik Eugeniusz Dziewulski, zoolog Antoni Ślósarski czy August Wrześniowski. O ich kontaktach, tatrzańskich wyprawach opowiadał Wiesław Siarzewski z Tatrzańskiego Parku Narodowego. Z kolei Grażyna Cisło z Muzeum Tatrzańskiego mówiła o zielnikach, które tworzył Chałubiński.

Uroczystość zakończyła się koncertem fortepianowym w wykonaniu Dagmary Bujak.

Jolanta Flach

***

Tytus Chałubiński (1820-1889) – lekarz, botanik, taternik, jeden z czołowych badaczy Tatr. Po raz pierwszy na dłużej przyjechał do Zakopanego w 1873 roku i od tej pory co roku spędzał tu wakacje i robił wycieczki w Tatry. W 1887 roku na stałe zamieszkał w Zakopanem. Wybierał się na kilkudniowe wyprawy z muzyką góralską, przewodnikami i tragarzami. Był niemal na wszystkich zwiedzanych wówczas szczytach i przełęczach. Prowadził badania botaniczne. Zaprzyjaźnił się m.in. z Bartusiem Obrochtą i Janem Krzeptowskim Sabałą. Chałubiński propagował Tatry wśród inteligencji, wylansował pogląd o zbawiennym wpływie tatrzańskiego klimatu na zdrowie. Nazywano go Królem Tar i każdy jego przyjazd był wielkim świętem Zakopanego.

Imieniem Chałubińskiego nazwano w Zakopanem nie tylko Muzeum Tatrzańskie, ale ulicę i szpital, wystawiono mu też 2 pomniki. W Tatrach przełęcz między Szpiglasowym Wierchem a Ciemnosmreczyńską Turnią otrzymała nazwę Wrota Chałubińskiego.