Kto jest czarnym ludem polskiej demokracji i czy Trzecia Rzeczpospolita jest faktycznie lepsza od tej Drugiej?

Swój subiektywny bilans III RP przedstawił w Rabce profesor Antoni Dudek, znany politolog, historyk, niegdyś związany z Instytutem Pamięci Narodowej. I wcale nie była to krytyczna ocena. Wbrew temu, co o III Rzeczypospolitej mówią politycy ustępującego obozu rządzącego, okres od 1989 roku wcale nie był dla Polski taki zły. Ostateczną ocenę utrudnia jednak fakt, że III RP wciąż trwa. Choć i z tym twierdzeniem polemizowaliby politycy formacji ciągle rządzącej.

Według Antoniego Dudka III RP była też sporo lepsza od swej poprzedniczki - II Rzeczpospolitej (okres międzywojenny). Nawet demonizowana przez polityków postać profesora Balcerowicza jest niesłusznie odżegnywana od czci i wiary. Bo całość reform nazywanych w uproszczeniu „Planem Balcerowicza” zawiera w sobie działania z wielu lat, a nie tylko dwa niezbyt długie epizody, gdy to faktycznie Leszek Balcerowicz odpowiadał z finanse państwa.

Kierunek: Zachód

Reformę ustrojową zainicjował już rząd Rakowskiego. Była to reakcja na pogłębiający się kryzys ekonomiczny. Zapaść finansowa była pierwszorzędną przyczyną upadku komunizmu w Polsce. 

- W Polsce przełomu lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych panowała zgoda co do tego, że chcemy zbliżenia z Zachodem. Jednak większość obywateli miała o tym dość mgliste pojęcie. Dla ludzi Zachód oznaczał uginające się od towarów półki w sklepach i świetne zarobki. Nie zastanawiali się, że dobrobytu nie da się osiągnąć automatycznie, bez wyrzeczeń - przekonywał Antoni Dudek.

Tymczasem warunki ekonomiczne polskiej przemiany ustrojowej dyktował Międzynarodowy Fundusz Walutowy. W pierwszej kolejności młoda demokracja musiała obniżyć swoje ekstremalne zadłużenie. Połowa długu zaciągniętego przez komunistów została umorzona. Jednak spłata nawet mocno zredukowanego zadłużenia była dla pączkującej III Rzeczypospolitej niewiarygodnym wręcz obciążeniem.

W przeprowadzeniu reform pomagali Amerykanie. Polska wyzwoliła się spod buta Związku Sowieckiego i gładko dostała się w strefę wpływów amerykańskich. Pozostaje w nich zresztą do dzisiaj.

- Dziś świat zasadniczo jest podzielony na dwie strefy wpływów. Rosja dała się zmarginalizować i staje się powoli wasalem Chin. Druga strefa to wciąż ta amerykańska - przekonywał politolog. - Tak naprawdę to Ameryka nam zafundowała kurację zwaną reformą Balcerowicza - podsumował.

Przypomniał też, że tak naprawdę polska gospodarka przeżywała recesję tylko przez trzy lata. Już w 93 roku rozpoczął się rozwój, który z krótką przerwą w okresie pandemii trwa do dzisiaj. - Bardzo wiele się nam udało dokonać w ciągu 30 lat III RP. Lata dziewięćdziesiąte to był bez wątpienia dla Polski najlepszy czas w całym dwudziestym stuleciu - ocenił profesor. Przyznał jednocześnie, że koszty transformacji był ogromne i odczuli je przede wszystkim mieszkańcy wsi i małych miasteczek.

Unia, jak kroplówka

Bodźcem, który spowodował w gospodarce III RP największy rozpęd - było bez wątpienia przystąpienie do Unii Europejskiej.

- Ogromna liczba inwestycji ze środków unijnych to był potężny impuls rozwojowy - ocenił Antoni Dudek. Profesor zwrócił jednak uwagę, że unijny impuls właśnie się kończy, a w polskiej gospodarce widać symptomy spowolnienia. Polska staje się krajem coraz bardziej zamożnym i wkrótce faktycznie dojdzie do tego, że z beneficjenta unijnej pomocy kraj nad Wisłą stanie się jednym z głównych płatników środków do unijnego budżetu. Dlatego polscy politycy powinni jak najszybciej znaleźć nowy sposób na wywołanie rozwoju gospodarczego. A czasy nie są sprzyjające. Na Polskę czyha wiele zagrożeń, które wynikają głównie z zaniedbań kolejnych ekip rządzących krajem od 1989 roku, bez wzglądu na ich polityczne korzenie. Najbardziej zaniedbany jest bez wątpienia sektor energetyczny. Kolejny obszar wymagający troski to obronność, a trzeci - edukacja. Na domiar złego od 2010 roku na polskiej scenie politycznej ciągle zaostrza się tendencja do potępiania w czambuł jakichkolwiek osiągnięć poprzedników.

Wojewoda na zagrodzie...

Zdaniem profesora Dudka, Polskę czeka konieczność przeprowadzenia kolejnej ustrojowej przemiany. Naukowcy mówią o niej już od dawna. Założenia zostały dość precyzyjnie opisane. Jednak politycy do wprowadzenia koniecznych zmian specjalnie się nie palą. Plan na Polskę to decentralizacja. Część władzy skupionej dzisiaj w Warszawie powinna trafić do silnych regionów - województw rządzonych przez silne władze samorządowe, reprezentowane przez wojewodów (pełniących równocześnie funkcję senatorów). Nadzór nad tymi silnymi i autonomicznymi regionami to przyszłe zadanie prezydenta. Wielką rolę w takim zdecentralizowanym państwie pełniłyby niezależne media lokalne, kontrolujące poczynania samorządowców.

Czy ta śmiała wizja politologów i historyków ma jakiekolwiek szanse na wdrożenie? Takie pytania do Antoniego Dudka padały z sali podczas spotkania w rabczańskiej Bibliotece Publicznej. Padały również sugestie, że to pomysłodawcy rozwiązań ustrojowych powinni wprowadzać je w życie. Antoni Dudek zastrzegł jednak, że kariera polityczna go nie interesuje i w wyborach startować nie zamierza…

Spotkanie z profesorem Antonim Dudkiem zorganizowało rabczańskiej Stowarzyszenie „Kulturowy Gościniec”.