- Walka z Alarmem Smogowym to czas stracony. Ja widzę, że trzeba współpracować, nie ma innego wyjścia - zauważa burmistrz Rabki podczas debaty na temat stanu powietrza.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"100610"}

W niedzielny wieczór przed siedzibą starostwa zabłysły telewizyjne reflektory. Wejście na żywo na antenie Polsat News było jednym z elementów spotkania, którego gospodarzem był Nowotarski Alarm Smogowy. Zaproszenie przyjęli starosta Krzysztof Faber wraz z sekretarzem powiatu Bartłomiejem Garbaczem, wójt Szaflar Rafał Szkaradziński i burmistrz Rabki Leszek Świder. Wielkim nieobecnym był burmistrz Nowego Targu Grzegorz Watycha, który systematycznie odmawia dyskusji z działaczami Alarmu Smogowymi. To od czasu, gdy zdecydował o przenosinach stacji monitoringu powietrza w inne miejsce, co spotkało się z protestami ekspertów i działaczy NAS. To zakończyło, wydawało się wcześniej modelową wręcz współpracę między miastem, a ekologicznymi działaczami.

Wywiady przeprowadzane były przed modelem sztucznych płuc mającym zobrazować stan powietrza. Jednak gdyby telewizory mogły działać także na zmysł powonienia - z odbiorników w całej Polsce uniósłby się swąd nowotarskiego smogu.

Ranking

Przyczynkiem do debaty jest tegoroczny ranking jakości powietrza publikowany przez PAS. Dane obejmują trzy kategorie: najwyższego stężenia pyłów PM10, najwyższego stężenia benzo[a]pirenu i liczby smogowych dni. Co ciekawe, na liście smogowych rekordzistów brakuje dużych miast. Przeważają małe i średnie miejscowości, jest również kilka wsi. Mimo że Nowy Targ jest wciąż w czołówce, możemy mieć powody do umiarkowanego optymizmu. Widać efekty wymiany pieców, poprawiła się jakość powietrza, mamy wreszcie mniej dni smogowych. W końcu drgnął wskaźnik benzo(a)pirenu, który długo utrzymywał się na poziomie 18 jednostek, a teraz spadł do 13. 

Uzdrowiska pod kreską

Także liczba dni smogowych w mieście w minionym roku spadła z 90 do 72, a stężenie pyłów PM10 z 42 na 38. Na listę smogowych rekordzistów trafiła  też Rabka-Zdrój, jako jedno z trzech uzdrowisk. Niechlubne, piąte miejsce "zdobyła" na podstawie stężenia rakotwórczego benzo(a)pirenu. W tym przypadku jest 8 jednostek wobec 9 rok wcześniej. Pozostałe dwa parametry nie kwalifikowałyby uzdrowiska do umieszczenia go na liście najbardziej zatrutych miast.

Jak wynika z danych opublikowanych przez PAS, we wszystkich miejscowościach w rankingu powietrze nie nadawało się do oddychania przez dwa do trzech miesięcy w roku! Jeśli chodzi o średnioroczne stężenia rakotwórczego benzo[a]pirenu, to we wszystkich miejscowościach utrzymywały się na poziomie 700-1500% dopuszczalnej normy!

Bo chcemy czystego powietrza

- Wszyscy mówimy o tym samym, ale wydaje się jakbyśmy porozumiewali się w różnych językach. Alarm Smogowy to ludzie, którzy lobbują na temat czystego powietrza. My nie sprzedajemy niczego - pomp, gazu, pelletu, masek antysmogowych ani oczyszczaczy powietrza. Zapisałam się tu, by moje dzieci oddychały czystym powietrzem. Kropka! - podkreśla na wstępie Jolanta Sitarz - Wójcicka z Zakopanego, działaczka Podhalańskiego Alarmu Smogowego.

- A ja dlatego, że jestem lekarzem i moje córki chorują z powodu zanieczyszczonego powietrza - dodaje Lidia Kołodziej z NAS.

- Moja mama i ja chorujemy, chcemy w końcu odetchnąć czystym powietrzem  - przekonuje Magdalena Cygan.

Statystyki a działania

Dane są wciąż zatrważające, jednak pozostaje aktualne pytanie jak zaradzić fatalnej sytuacji. Starosta przyznaje, że same idee i mówienie o czystym powietrzu nie przemówią do tych, którzy palą węglem w starych piecach. Konieczny jest argument finansowy, przekonanie o opłacalności całego przedsięwzięcia. Paradoksalnie, obecna sytuacja z cenami węgla i brakiem surowca na rynku może być argumentem za szybką wymianą. 

Na pytanie czy przesunięcie w czasie wejścia w życie uchwały antysmogowej nie spowolni wymiany odpowiadał wójt Szaflar 

- To oczywiste, że wszyscy chcemy czystego powietrza. Jednak po co nam uchwała, która jest nie do zrealizowania? - zauważa Rafał Szkaradziński, który przypomina o trwającej w swojej gminie inwestycji w geotermię. Jeśli uda się załatwić na czas dofinansowanie to ciepło z głębin ziemi może popłynąć do wsi oraz miejskiej sieci w Nowym Targu nawet za 3 lata. Trudno liczyć, że ktoś czekając na odnawialne źródło ciepła w międzyczasie będzie montował piec na pellet czy gaz.

Leszek Świder przyznaje, że geologiczne badania w jego gminie nie były tak obiecujące, okazało się bowiem, że w uzdrowisku brak jest odpowiednio gorących zasobów geotermalnych. Stąd gmina chce eksperymentować z płytkimi wymiennikami ciepła. Burmistrz Rabki zwraca jednak uwagę, że problem smogu często leży też tam, gdzie ludzi nie stać lub nie mają już sił, by przeprowadzić taką inwestycję. To często ludzie ubodzy i starsi. I chwali się planowaną budową bloku senioralnego, który powstanie jako budynek pasywny. Tu ma powstać 26 mieszkań sfinansowanych przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju. Dzięki temu gmina mogłaby przejąć energochłonne budynki zabytkowe, stare wille z mieszkaniami komunalnymi, które można by odrestaurować, albo poszukać im nowego właściciela. 

Walka z Alarmem Smogowym to czas stracony

Była też mowa o inicjatywach oddolnych, które wpływają na decyzję. - Walka z Alarmem Smogowym to czas stracony. Ja widzę, że trzeba współpracować, nie ma innego wyjścia - zauważa Leszek Świder. - Ale wystarczy popytać wójtów, burmistrzów czy by się zgodzili, by u nich zamontować stacje monitoringu powietrza. Jaki jest opór! A ja sam pojechałem do ministra, by nam to zainstalowali, bo muszę mieć wiarygodne dane. I dzięki temu udało się między innymi przyłapać kobietę, która paliła w piecu starymi ciuchami. Dostaliśmy sygnał z Warszawy, że koło 17 coś jest palone. Wysłaliśmy straż miejską i nakryliśmy ją jak te szmaty wpychała do pieca. 

- Gdyby wcześniej te pieniądze, które teraz dopłaca się do zakupu węgla zainwestowano w czyste powietrze, to nie mielibyśmy takich problemów teraz - przekonuje Lidia Kołodziej. Komuś zależy na tym, by się nie dało, bo są różne lobby węglowe i firmy, które nie chcą zmian. 

To nie jest personalny atak

Jak przekonuje Jolanta Sitarz - Wójcicka, nie da się dyskutować z wynikami badań. 

- Można zmierzyć jakość powietrza, odnieść to do norm i to są fakty. Wydaje się, że może samorządowcy czują się atakowani personalnie i dlatego mamy takie powietrze. Absolutnie tak nie myślimy i nasza narracja nie jest taka. Nikogo nie demonizujemy, nie mówimy, że burmistrz Nowego Targu jest zły, bo złe jest powietrze w mieście. Mówimy: powietrze jest złe, bo palicie byle czym! A burmistrz jest osobą która może pozyskać fundusze i prowadzić kontrole. Jak połączymy siły, to możemy zrobić więcej i szybciej - podkreśla.

Nie dało się więc uciec od przywołania nieobecnego gospodarza miasta. 

Współpracować, ale jak?

- Możemy współpracować, bo najważniejszą waszą rolą jest przekonywanie wszystkich jak ważna jest wymiana i szukanie zewnętrznych źródeł finansowania. By osoby, przez których działki przechodzimy godziły się na przepuszczenie inwestycji. I tu jest wasza najważniejsza rola, by pomagać nam w tych działaniach! - przekonuje Rafał Szkaradziński.

Na zakończenie debaty Magdalena Cygan wystąpiła z konkretną propozycją. NAS rusza z akcją informacyjną dotyczącą termomodernizacji, a potem wymiany źródeł ciepła. 

- Będziemy organizować spotkania, będziemy mieli do dyspozycji kamery termowizyjne, będzie ekspert, który powie co zrobić, by obniżyć rachunki. Chętnie przyjedziemy, tylko prosimy o wyznaczenie miejsca, gdzie moglibyśmy takie spotkanie zorganizować - zwróciła się do zebranych.

Wszyscy wyrazili chęć udostępnienia pomieszczeń i współpracy przy przeprowadzeniu akcji.

Józef Figura