W tej książce jest więcej pytań niż odpowiedzi. Na pewno też nie jest laurką dla Podhalan. Okazja do spotkania z autorkami - Stanisławą Trebunia-Staszel i Agnieszką Gąsienicą - Giewont była w czwartek w Miejskim Ośrodku Kultury w Nowym Targu.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"105303"}

Mowa o książce "Podhalanie. Wokół tożsamości", która powstała z kilkudziesięciu wypowiedzi górali, którzy odpowiadają na pytania: Kim byli kiedyś? Kim są dzisiaj? Jak siebie widzą i oceniają? Czy tworzą zwartą grupę?. Co stanowi o ich tożsamości?. Jaka jest religijność?

Jak przypomniała Stanisława Trebunia - Staszel podczas spotkania w sali regrionalnej MCK, wszystko zaczęło się od wystawy o tym samym tytule, która prezentowana była w Kuźnicach w Zakopanem. Jej inicjatorem był Tatrzański Park Narodowy.

Szymon Ziobrowski, dyrektor TPN-u odwiedził w 2019 roku w San Francisco muzeum sztuki nowoczesnej, gdzie trafił na wystawę „We are here”. Pomyślał, że w ten sam sposób można by opowiedzieć o mieszkańcach Podhala. Opowiedzieć, kim byli górale kiedyś, kim są dzisiaj. Jak sami siebie widzą i oceniają. - Zdawał sobie sprawę, że w dziejach TPN-u były trudne momenty. Relacje z górami, kiedy wypędzono ich z Tatr, usunięto z Tatr pasterstwo, były złe. Chciał, żeby ta wystawa a potem książka była krokiem w kierunku pojednania, wzajemnej akceptacji, szacunku i przyczynkiem do dyskusji na trudne tematy - mówiła Stanisława Trebunia - Staszel podczas spotkania w sali regionalnej MCK-u. Górale zostali wywłaszczeni z Tatr w 1955 r., pasterstwo wróciło tam dopiero w 1981 r. w formie wypasów kulturowych. Przypomniała słowa  etnografa ze Szwecji, który po badaniach na Podhalu stwierdził, że "wypędzenie górali z Tatr było tożsamościową zagładą".

Książka "Podhalanie. Wokół tożsamości" powstała z kilkudziesięciu wypowiedzi górali, którzy odpowiadają na pytania: Kim byli kiedyś? Kim są dzisiaj? Jak siebie widzą i oceniają? Czy tworzą zwartą grupę?. Co stanowi o ich tożsamości?. Jaka jest religijność?

Autorkom udało się pokazać dwa światy - ten, który odszedł - świat biedy, chodzenia boso, pracy od najmłodszych lat. Świat  religijności, dawnych obrzędów i zwyczajów. I świat obecny, który w ciągu jednego pokolenia bardzo się zmienił. - Czujemy, że tracimy się w tym świecie. Po 1989 r Podhale dynamicznie się zmienia - przekonywała Stanisława Trebunia -Tutka. - Komunikacja globalna, nowe technologie mają wpływ na nas i nasze życie. Umożliwiają kontakt z całym światem. Dlatego rozmywają się dotychczasowe porządki kulturowe, wartości.  Stanisława Trebunia -Tutka podkreślała, że w czasie rozmów zaskoczyła ją otwartość, szczerość i odwaga rozmówców w poruszaniu wielu tematów np. religijności. - Usłyszałyśmy, że wiara górali dziś jest powierzchowna. Idzie się do kościoła, ale brakuje pobożności. Ludzie zadawali pytania, na ile wartości chrześcijańskie obecne są w naszym życiu? Jak patrzymy na sąsiada, ludzi, z którymi pracujemy? Jak odnosimy się do siebie? - mówiła Stanisława Trebunia - Staszel. - Dawniej wiara spleciona była z życiem, porządkowała je - podkreślała. Przypomniała słowa nieżyjącego już ks. Tadeusza Juchas, który pytał: "Co się z nami dzieje? Gdzie są granice komercjalizacji i patrzenia na pieniądze? My sprzedajemy siebie!" .

-  W książce pokazujemy Podhale nie tylko w superlatywach, ale także z jego słabymi stronami. Zachęcili nas do tego sami rozmówcy - tłumaczyła Agnieszka Gąsienica - Giewont. Jest krytyka Związku Podhalan za zaangażowanie w politykę. Krytyka podhalańskich muzykantów. - Może ta książka pobudzi nas do refleksji. Zadamy sobie pytanie, co po nas zostanie dla następnych pokoleń - mówiła.

Zmiany w kulturze są nieuniknione. W budownictwie, muzyce, strojach, języku. - Ważne, żeby w sposób kreatywny i świadomy sięgać do tradycji - mówiła Stanisława Trebunia - Staszel. - Wierzę, że przetrwa to, co dobre, a dziwactwa przeminą - spuentowała.

Prowadząca spotkanie Katarzyna Put pytała też o stosunek górali do miłości i małżeństw. - Dawniej małżeństwa miały wymiar ekonomiczny, często były aranżowane przez rodziców, żeniono dzieci, żeby połączyć kawałki pola, szukano bogatych kawalerów czy panny -  opowiadała Stanisława Trebunia - Staszel. Ale zdarzały się czasem sytuację, że młodzi potrafili się zbuntować. - Taka sytuacja była w mojej rodzinie. Brat mojego pradziadka chciał się ożenić z dziewczyną z Huby, ale rodzice nie zgadzali się, bo dziewczyna była za daleko i była biedna. Mimo to zostawił majątki i poszedł na Hubę - opowiadała.

Spotkanie uruchomiło także wspomnienia u gości. Prof. Stanisław Hodorowicz wspominał jak w dzieciństwie chodził na bosaka, opowiadał o swojej  młodości :"trochę górnej, trochę durnej", bitkach, o wypasaniu owiec  w Dolinie Pięciu Stawach. O ciężkim momencie, kiedy trzeba było wyskoczyć z góralskich portek. - Kiedyś trzeba było wyskoczyć z góralskich portek, żeby iść dalej. Dziś niektórzy wskakują w góralskie portki, bo się to opłaca i pozwala coś zrobić - mówił o przewrotności czasów.

Posiady uświetnił swoją grą na pasterskich instrumentach - Krzysztof Gocał. Można było usłyszeć między innymi jego grę na dwojnicy.

Beata Zalot