„Gra wywiadów na Podhalu, Spiszu i Orawie jesienią 1938 r.” - to temat referatu, który na Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej pt. „Bezpieczeństwo militarne Polski (1918-1945)” wygłosił Robert Kowalski, prezes nowotarskiego oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"30220"}

W dwudniowym seminarium, zorganizowanym na Uniwersytecie Przyrodniczo- Humanistycznym w Siedlcach uczestniczyli naukowcy z kilkunastu  ośrodków naukowych z kraju m.in.: Akademii Obrony Narodowej w Warszawie, Akademii Marynarki Wojennej z Gdyni, Uniwersytetu Wrocławskiego, Uniwersytetu Warszawskiego, Uniwersytetu Łódzkiego, Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Opolskiego, Uniwersytetu Śląskiego oraz Uniwersytetu Rzeszowskiego. To właśnie ten ostatni reprezentował prezes nowotarskich historyków.

Podczas swojego wystąpienia zatytułowanego „Zabezpieczenie wywiadowcze i kontrwywiadowcze Grupy Operacyjnej „Podhale” płk Stanisława Maczka podczas działań bojowych na Orawie, Spiszu i Pieninach w dn. 26 XI – 7 XII 1938 r.”, przybliżył m.in. problematykę rewindykacji granicznych oraz grę wywiadów na południowym odcinku granicy II RP. W pierwszej części omówił powołanie, skład i działania zgrupowania płk St. Maczka oraz towarzyszące im incydenty zbrojne. W drugiej - skoncentrował się na szczegółowym opisie działań wywiadowczych na pograniczu polsko-czechosłowackim, prowadzonych przez Oddział II Sztabu Głównego, Ekspozyturę  nr 4 w Katowicach i podległy mu posterunek oficerski w PO. 7/II w Nowym Targu.

Nie zabrakło także informacji na temat tzw. płytkiego wywiadu ofensywnego prowadzonego przez Placówki II linii Komisariatów Straży Granicznej. W tym miejscu wspomniał o wykorzystywaniu przemytników w celu pozyskania informacji nt. dyslokacji, organizacji i uzbrojeniu jednostek armii czechosłowackiej, wcześniej złapanych na tzw. „gorącym uczynku” podczas nielegalnego przekraczania granicy.  

Równie ważnym  jak zdobywanie informacji wywiadowczych  o „przeciwniku” pozostawało zapewnienie kontrwywiadowcze własnych oddziałów oraz wyznaczonych zdań, przed rozpracowaniem ze strony czechosłowackich służby wywiadowczych. W tym celu Policja Państwowa podjęła działania prewencyjne skierowana przeciwko osobom, wobec których istniały uzasadnione obawy, iż współpracują ze obcymi służbami lub też deklarowały prosłowackie lub proczeskie sympatie. Takie wrogie elementy były zatrzymywane w aresztach do czasu zakończenia akcji, w skrajnych przypadkach były one wydalane z kraju.

Na zakończenie swojego wystąpienia prelegent poruszył także kwestie związane  z przygotowaniami komórek dywersyjnych tzw. patroli dywersyjnych do działań  bojowych na terenie Czechosłowacji. Tworzone one były przez Ekspozyturę nr 2 w oparciu o członków Związku Górali Spisza i  Orawy, którego prezesem był senator RP ks. infułat Ferdynand Machay. 

oprac. pd