Nowotarski oddział Polskiego Towarzystwa Historycznego wraz z Muzeum Podhalańskim zapraszają w najbliższy czwartek, 25 maja, w ramach cyklu „Klio - ratuszowe debaty o przeszłości” na wykład Anny Wawrzczak z Muzeum Pienińskiego w Szczawnicy pt. „Utracone dziedzictwo - kultura materialna Rusinów Szlachtowskich”.

Ruś Szlachtowska stanowiła integralną część Łemkowszczyzny, która rozpościerała się po obu stronach obecnej granicy polsko-słowackiej, jednakże ze względu na znaczne różnice kulturowe i  językowe, jakie dzieliły ludność ją zamieszkującą od Łemkowszczyzny położonej nad Popradem, prof. Roman Reinfuss w 1937 roku wyodrębnił ją od innych wsi ruskich położonych w Karpatach zachodnich. Rusini utrzymywali się z uprawy roli i pasterstwa. Mieszkańcy Białej Wody specjalizowali się w naprawianiu rozbitych glinianych naczyń, lepiąc je i wzmacniając drutem. Wyrabiano drewniane pudla, wyplatano koszyki.  Rusini byli również specjalistami w wypalaniu wapna.

W 1945 r., po podpisanym 9 września 1944 r. układzie między PKWN, a ZSRR o wzajemnej wymianie ludności i po szeroko rozwiniętej akcji propagandowej na rzecz wyjazdów do Ukraińskiej SRR większość Rusinów Szlachtowskich, jak i cała Łemkowszczyzna opowiedziała się za wyjazdem do ZSRR, na zachodnią Ukrainę.

W 1947 r. rozpoczęto akcję o kryptonimie „Wisła”, wskutek której wysiedlono pozostałych mieszkańców. Na Rusi Szlachtowskiej została ona zakończona dopiero w 1950 roku.

Dziś pozostały po nich kapliczki i krzyże przydrożne, nieliczne zabudowania, ruiny piwniczek, a także zdziczałe jabłonie, śliwy, porzeczki, barwinek - piszą organizatorzy spotkania w zaproszeniu na czwartkową prelekcję.

Prelegentka, Anna Wawrzczak jest archeologiem, absolwentką Uniwersytetu Jagiellońskiego, pracownikiem Muzeum Pienińskiego w Szczawnicy. Uczestniczyła w ratowniczych badaniach archeologicznych w okolicy Krakowa na terenach przeznaczonych pod budowę autostrady A4. Brała udział w licznych wykopaliskach w woj. świętokrzyskim, m.in. w Turze Dolnym. Odtwórczyni życia przed wiekami podczas licznych festynów archeologicznych m.in. na Dymarkach Świętokrzyskich w Nowej Słupi oraz na Żelaznych Korzeniach w Starachowicach. Prywatnie lubi turystykę górską, a hobbystycznie - archeologię eksperymentalną i fotografię amatorską.

Przypomnijmy, PTH wraz z Muzeum Podhalańskim od lutego tego roku realizują nowy cykl otwartych wykładów naukowych „Klio - ratuszowe debaty o przeszłości”. Odbywają się one w każdy ostatni czwartek miesiąca z wyłączeniem wakacji o godz. 17 w sali reprezentacyjnej rausza.

- Tytułowa „Klio” - muza historyków, patronuje spotkaniom i debatom poświęconym historii, kulturze i tradycji miasta oraz regionu - przypomina Robert Kowalski, szef muzeum i jednocześnie prezes nowotarskiego PTH. -  Nie zabraknie również prelekcji poruszających problematykę ogólnopolską z zakresu archeologii, historii sztuki, historii wojskowości, etnografii czy etnologii. Na wykłady do Nowego Targu zostali zaproszeni pracownicy naukowi wyższych uczelni, z którymi PTH od szeregu lat współpracuje, ale również pracownicy instytucji kultury w tym placówek muzealnych. Wykładom towarzyszą prezentacje multimedialne oraz otwarte debaty prelegentów z uczestnikami spotkań. Prelekcje w ratuszu nawiązują do organizowanych w latach ubiegłych zarówno przez PTH jak i muzeum cyklów spotkań mieszkańców miasta i regionu z badaczami przeszłości. 

Początek czwartkowego wykładu w nowotarskim ratuszu - tradycyjnie o godz. 17.

oprac. pd