Muzeum Podhalańskie w Nowym Targu przystąpiło do makroregionalnego projektu badawczo-edukacyjno-filmowego „Pierwsi Niepodlegli”. Nowotarska placówka będzie jednocześnie jego lokalnym koordynatorem.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"40398"}

Program, który realizowany będzie w latach 2017-2018, ma przede wszystkim na celu przywrócenie pamięci o serii niesłusznie dziś zapomnianych, zwycięskich zrywów niepodległościowych, jakie dokonały się w 1918 roku Galicji i na Śląsku Cieszyńskim. Dzięki zaangażowaniu działaczy społecznych, wojskowych i urzędników, polskie instytucje przejęły tutaj pełną władzę z rąk zaborców jako pierwsze w całym kraju, kilkanaście dni wcześniej niż w Warszawie. To właśnie historyczna Małopolska (wraz z ciążącym ku niej  Podbeskidziem) była bowiem pierwszym realnie niepodległym regionem w odradzającej się po okresie zaborów Rzeczpospolitej. 

Obok Cieszyna, Krakowa, Nowego Sącza, Rzeszowa, Tarnowa, Wadowic i Zakopanego, także Nowy Targ wywalczył samodzielnie niepodległość. Miało to miejsce w nocy z 31 października na 1 listopada 1918 r. Dziś te wydarzenia oraz jego uczestnicy są zupełnie zapomniani i dlatego w przededniu zbliżającej się  rocznicy odzyskania niepodległości autorzy projektu chcą ich sylwetki przybliżyć.

Pomysłodawcami i inicjatorami dwuletniego  projektu  „Pierwsi Niepodlegli”  są organizatorzy Festiwalu Niepodległości  oraz Społeczny Komitet Obchodów Stulecia Odzyskania Niepodległości (SKOSON). Upoważnionym przez inicjatorów administratorem i oficjalnym wykonawcą jest natomiast Fundacja Wspierania Więzi Lokalnych w Tarnowie. Głównym konsultantem historycznym projektu jest prof. dr hab. Andrzej Chwalba. 

Na program składać się będą cztery duże zdania o charakterze naukowym i edukacyjnym. Zorganizowany zostanie cykl sesji i spotkań naukowo-badawczych z udziałem lokalnych historyków  badających wydarzenia roku 1918 w dziejach małych ojczyzn oraz wydana będzie pionierska publikacja, będąca podsumowaniem dotychczasowych badań naukowych. 

Drugim zadaniem będzie wytypowanie i przypomnienie stu wybranych postaci czynnie zaangażowanych w przewroty niepodległościowe dokonane w październiku roku 1918. Przeprowadzona zostanie kampania społeczna pod wspólnym szyldem „Pierwsi Niepodlegli”.  Przygotowane zostaną plakaty, karty pocztowe oraz spoty audiowizualne, w których wykorzystane zostaną wizerunki przypominanych postaci wraz z ich krótkimi biogramami. 

Kolejną  zaplanowaną inicjatywą będzie organizacja okolicznościowej akcji zbioru pamiątek, wspomnień, listów, dokumentów, zdjęć, pocztówek, wydawnictw etc., dotyczących epoki - głównie okresu odzyskiwania niepodległości przed stu laty.  

Ostatnim, podsumowującym cały projekt przedsięwzięciem będzie realizacja pełnometrażowego - z elementami fabularyzacji - filmu dokumentalnego (ok. 60 minut) z przeznaczeniem do emisji m.in. w ogólnopolskiej telewizji i jako materiał edukacyjny. Jego premiery odbędą się w ośrodkach uczestniczących w przedsięwzięciu. 

W ramach podhalańskiej części programu, której koordynatorami są dwaj historycy: Robert Kowalski z Muzeum Podhalańskiego w Nowym Targu oraz Lesław Dall z Zakopanego, zakończony został jeden z istotnych jego elementów. Z szeregu zaangażowanych w walkę o niepodległość osób, wytypowano kilkanaście postaci mających decydujący wpływ na przebieg październikowych wydarzeń, wyniku których przejęto władzę administracyjną z rąk zaborów i tym samym wywalczono wolność w Zakopanem i Nowym Targu. W stolicy Podhala takimi osobami byli: mjr Otokar „Brzoza” Brzezina, dr Jan Bednarski, burmistrz Józef Rajski, dr Jan Tomasz Dziedzic, por. Jerzy Lgocki, por. Edward Polak i dr Zygmunt Wasiewicz. Opracowane zostały krótkie biogramy oraz wybrane zdjęcia, jakie zostaną wykorzystane w kampanii społecznej. 

oprac. pd