Nietypowo uczcili Święto Niepodległości uczniowie z podstawówek w Borze, w Pieniążkowicach, Łapszach Niżnych oraz ze Szkoły Wojskowej w Nowym Targu. Wybrali się wspólnie na rajd.

Spotkanie rozpoczęło się od wizyty w kacwińskim kościele. Tu uczniowie zapoznali się także z interesującymi fragmentami historii Spisza, dotyczącymi walk o ustalenie granic polsko-czechosłowackich i obustronnej agitacji przed planowanym w 1920 roku plebiscytem, do którego nie doszło z powodu walk w tym samym czasie z bolszewikami o granice wschodnie.

Po wysłuchaniu interesującego wykładu na ten temat Elżbiety Łukuś, uczniowie mieli przejść pieszo z Kacwina do Łapsz Niżnych, pogoda jednak pokrzyżowała plany i skończyło się tylko na krótkim spacerze. Po przewiezieniu autokarami uczniowie zwiedzili zaporę w Niedzicy, by potem dotrzeć do Łapsz Niżnych. Tu uczestnicy rajdu wzięli udział we Mszy św. za niepodległość Polski. Złożyli też wiązankę kwiatów na pobliskim grobie Józefa Wiśmierskiego, który w 1920 r. w związku ze swoją działalnością agitacyjna przed plebiscytem został zamordowany przez bojówki czechosłowackie.

Impreza odbyła się w ramach projektu „Akademia Oficerów – kształtowanie postaw patriotycznych, dyscypliny, tężyzny fizycznej i sprawności umysłowej”, sfinansowanego ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach funduszu Inicjatyw Obywatelskich 2009. Rajd zorganizowali wspólnie: Podhalańskie Stowarzyszenie Oświatowe, Profilaktyki Zdrowotnej, Kultury, Rekreacji Turystycznej i Edukacji w Nowym Targu, Stowarzyszenie GIL i Związek Polskiego Spisza.

bz

***

O przynależności przygranicznych terenów Spisza miał rozstrzygnąć w 1920 r. plebiscyt. Polska żądała przeprowadzenia plebiscytu na całym żądanym obszarze, obejmującym ówczesne powiaty Kieżmark, Spiska Stara Wieś i Stara Lubowla oraz część powiatu popradzkiego – na północ od drogi Smokowce – Milbach – Łomnica. Rada Najwyższa zgodziła się w 1919 roku na plebiscyt, ale jedynie na terenie powiatu Spiska Stara Wieś oraz w gminach – Zdziar i Jaworzyna Spiska.

Obie strony rozpoczęły nie przebierającą w środkach kampanię propagandową. W jej toku doszło do kilku zabójstw na tle politycznym – zamordowano dwóch czechosłowackich urzędników. Tragicznie zginął także jeden z polskich działaczy plebiscytowych – prof. Józef Wiśmierski, nauczyciel akademicki ze Lwowa.

Do plebiscytu jednak nie doszło – polski rząd zajęty był walkami z bolszewikami o nasze wschodnie granice. Wykorzystał to rząd czechosłowacki, który w lipcu 1920 roku wymógł na Polsce zrezygnowania z plebiscytu na Spiszu.