Na tablicach wyryte zostaną tysiące nazwisk. Tych którzy tu żyli, mieszkali, a umarli często w odległym obozie.

Jak informuje Dariusz Popiela - dzięki współpracy z mieszkańcami oraz urzędem miasta na cmentarz wróciło kilkanaście macew i kilkadziesiąt fragmentów grobów.

- Już wiemy, że konieczne będzie zbudowanie lapidarium. Odczytaliśmy także kolejne imiona i nazwiska zmarłych których przywrócimy pamięci. Jedna z macew wywołała sensację przez co nasza akcja dotarła aż do Republiki Południowej Afryki. Zdjęcie przedstawia lokalizację gdzie znaleźliśmy kilka fragmentów macew. Jest symbolem naszych działań na Podhalu (to nie fotomontaż!) - podkreśla Dariusz Popiela na profilu projektu Ludzie nie Liczby na Facebooku.

Pierwsze porządki

Dariusz Popiela jest autorem projektu "Ludzie, nie liczby", dzięki któremu udało się odnowić kilka żydowskich cmentarzy. W tym roku rozpoczęły się prace na nowotarskiej nekropolii.  

Pierwsza akcja porządkowa już się odbyła. Odbyły się też badania Komisji Rabinicznej, które są kluczowe dla dalszych prac. Dopiero po nich można zacząć planować, gdzie stanie nowy pomnik, poszukiwać, gdzie były masowe groby, które - wydaje się - są tu trzy. To powinno potwierdzić badanie za pomocą georadaru, który określi dokładnie, gdzie i jak duże są jamy grobowe. - Tu rozstrzelano około 1500 osób, więc na pewno nie są pochowani w jednym grobie. Działamy na kilku frontach. Karolina Pantz przygotowuje listy, weryfikuje nazwiska, imiona. Nasza fundacja zabezpiecza i szuka finansów. Nawiązaliśmy też współpracę z młodzieżą z liceum na Borze - wylicza Dariusz Popiela.

(Nie)zapomniani mieszkańcy Miasta 

Jego projekt "Ludzie, nie liczby" kończy się nie tylko odkryciem i odnowieniem miejsca spoczynku  żydowskich członków miejscowej społeczności. Najważniejszym elementem jest odsłonięcie kamiennych tablic z imionami, nazwiskami i datami urodzenia ludzi, którzy zostali zamordowani przez hitlerowców w 1942 roku w ramach Akcji Reinchardt. Podobne pojawią się jesienią też na odnowionym kirkucie w Nowym Targu. Ile nazwisk tam znajdziemy? Z pewnością ponad 2 tysiące, a może jeszcze więcej.

Nazwiska żydowskich obywateli Nowego Targu zachowały się na okupacyjnych listach Judenratu, czyli Żydowskiej Rady Starszych powoływanej przez Niemców do administrowania miejscową społecznością. Dokumenty odkryła dr Karolina Panz, badająca historię Żydów podhalańskich. Na cmentarzu powinny być setki macew, jednak do dziś zachowało się ich kilkadziesiąt. Niektóre zostały rozkradzione, może leżą gdzieś pod drogą umacnianą podczas wojny. 

Listy zaginionych będą sporządzane alfabetycznie, dzięki czemu będzie widać, ile było osób o tym samym nazwisku - całe pokolenia rodzin. Będą też daty urodzenia, by zauważyć choćby, jak wiele dzieci zostało wymordowanych. Według szacunków - blisko 1/3 ofiar to najmłodsi. 

Brama będzie otwarta

Dariusz Popiela liczy, że nowotarski cmentarz stanie się nie tylko miejscem pamięci, ale i nauki o dawnych sąsiadach. Jego bramy mają być zawsze otwarte. Historycy będą mogli organizować na miejscu lekcje, a dodatkowe tablice przybliżą dzieje nowotarskich Żydów. 

fig