Traktory, pojazdy pomocy drogowej, rozmaite urządzenia ułatwiające życie - trudno dziś zliczyć maszyny, które Józef Pajerski wymyślił i zrobił.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"82009"}

Nie skończył inżynieryjnych studiów, nie miał kogo podpatrywać. Mówi, że jego wynalazki zrodziła potrzeba. A swoimi pomysłami, które wcielił w życie, mógłby obdzielić kilka osób. - Namawiali mnie, żebym opatentował jedną czy drugą rzecz, ale to wymagało dużo zachodu, czasu, a ja w tym czasie wolałem zrobić kolejną pożyteczną rzecz - mówi.

Józef Pajerski nie wygląda na swoje 88 lat. Może dlatego, że nie zmarnował w życiu ani chwili. Z zawodu jest kuśnierzem, przez lata pracował w spółdzielni futrzarskiej, która znajdowała się na tej samej ulicy co dom. Był majstrem,miał pod sobą 26 pracowników. W domu było też niewielkie gospodarstwo rolne.

Jak zaczął wymyślać własne maszyny? Nikt w rodzinie takiego talentu wcześniej nie miał. Nie miał też wykształcenia w tym kierunku. Swoje pierwsze innowacyjne pomysły wcielił w życie w zakładzie, gdzie pracował. - Przywieźli maszynę z Niemiec, ale nie do końca się sprawdzała, to chwilę pomyślałem i ją usprawniłem- wspomina. W spółdzielni skonstruował też przepompownię do substancji czyszczącej skóry. - Jeden z inżynierów namawiał mnie wtedy, żebym tę pompę opatentował, ale mi się nie chciało tym zajmować - mówi.

Maszyny z potrzeby

-Za komuny nie było nic, a jak już nawet było, to nie było pieniędzy, więc trzeba sobie było samemu radzić - zaczyna opowieść o pierwszym skonstruowanym przez siebie pojeździe. - To był taki mały ciągnik, który pracował za konia -tłumaczy. Miał silnik o mocy 6 koni mechanicznych chłodzony powietrzem. Napęd na jedną oś. Niektóre podzespoły pochodziły z rozbitego żuka, po którego pojechał do Katowic. - Najgorzej było znaleźć rozwiązanie kierownicy - wspomina pan Józef. Sam - jak nazywano takie produkcje - był na szerokość wozu konnego.- Był mały, wąski, wszędzie się zmieścił, można było nim zwozić siano, kosić trawę, jeździć po drzewo do lasu - uzupełnia Piotr, syn pana Józefa, który smykałkę do maszyn odziedziczył po ojcu. Od najmłodszych lat podglądał tatę przy pracy i pomagał. Traktor bez trudu wyjeżdżał pod górkę, osiągał prędkość20 kilometrów na godzinę.

Traktor miał hamulce, światła, kierunkowskazy. Przeszedł wszystkie badania techniczne i został zarejestrowany, podobnie jak kolejne pojazdy skonstruowane przez samouka z ul. Waksmundzkiej. W sumie samych traktorów Józef Pajerski zrobił siedem. Te pierwsze były zapalane na korbkę, rozrusznik miały przy skrzyni biegów. Kolejne były udoskonalane - silniki z Ursusa, podzespoły z gazika, warszawy czy tatry.

-Jeden z moich podwładnych w spółdzielni chodził za mną i prosił - majster,sprzedajcie i sprzedajcie... Tak mnie nudził, że mu sprzedałem ciągnik i zrobiłem sobie nowy - wspomina pan Józef. - Robiłem maszyny dla siebie, ale chętnych na nie było dużo - podkreśla.

Na podwórku można jeszcze przyjrzeć się niektórym maszynom skonstruowanym przez pana Józefa. Traktor nazywany jest przez 14-letniego Bartosza, wnuka pana Józefa, "Małym Ostrówkiem". Pojazd ma przypięte urządzenia z przodu i tyłu.  To z przodu służy do ładowania drewna. Z tyłu ma wielofunkcyjny ładowacz, który można wykorzystywać m. in. jako minikoparkę do robót ziemnych.Można zamontować kosz i wtedy służy jako zwyżka na wysokość 4 - 5 metrów. - Dźwiga do tej lampy - pokazuje Piotr w górę. Lampa na słupie zapalana jest pilotem. Na pilota działają lawety, otwierają się drzwi czy bramy w ogrodzie.Pług do odśnieżania też nie może być taki jak u wszystkich. Jest podnoszony hydraulicznie, można z nim skręcać w prawo czy w lewo. Obok wciągarka do drewna, która radzi sobie z olbrzymimi kłodami. Bez najmniejszego wysiłku można przy jej pomocy drewno umieścić na urządzeniu, które tnie. 

Projekty w głowie

-Teść do godz. 15 pracował w zakładzie, po 15 szedł do warsztatu i dłubał przy maszynach, a w nocy myślał. Nie robił żadnych rysunków, projektów, wszystko miał w głowie - opowiada Małgorzata, synowa Józefa. - Pamiętam, jak jeździł na radioterapię do Krakowa. Był tam od poniedziałku do piątku. Nawet tam nie marnował żadnej chwili, tylko myślał o swoich maszynach. Gdy przyjechał z Krakowa, prawie prosto z auta poszedł do warsztatu, żeby wcielić w życie to, co w szpitalu wymyślił - wspomina. Trudno wymienić wszystkie maszyny, które pan Józef wymyślił i zrobił. Do traktora skonstruował sobie kosiarkę, kopaczkę do ziemniaków, dmuchawę czy "lebiodkę", czyli wyciągarkę na ślimak. 

Koparkę do ziemniaków wymyślił tak, że była przymocowana do wałka z tyłu traktora i jak koła się obracały, maszyna kopała ziemniaki. - Przyjechali z kółka rolniczego w Zaskalu, pooglądali  i niedługo zaczęli produkować podobne - opowiada pan Józef. Innowacyjna była też przewracarka do siana. Te fabryczne były duże. - Ja wymyśliłem mniejszą i bez kół, kręcił ją wałek od ciągnika - tłumaczy. Można ją było łatwo odpiąć, mało miejsca zajmowała.

Także dom postawił własnymi rękami od początku do końca. Żeby z drzewem nie trzeba było jeździć na tartak, wymyślił maszynę, która obrzynała drzewo na kantówkę.Gdy synowie przywieźli z lasu duże kloce drzewa, pan Józef zaczął się zastanawiać nad maszyną, która je rozszczepi. - Wymyśliłem taką maszynę. Można ją podpiąć do ciągnika, jechać z nią i łupać drzewo  gdziekolwiek -tłumaczy, pokazując kolejny imponujący wynalazek. 

Metal trzeba czuć

Gdy syn Piotr w latach 90. zaczął zajmować się pomocą drogową, wszystkie pojazdy zrobili z ojcem sami. - Wtedy takich pojazdów nie było w sprzedaży, nie było firm, które produkowały lawety. Kupiliśmy chłodnię, zdemontowaliśmy i od śrubki zrobiliśmy nowy pojazd z lawetą, płytą hydrauliczną - opowiada Piotr. Kolejny taki pojazd - a i tych powstało siedem - był na bazie ciężarówki Lublin. - Jej stan był tragiczny, dorabialiśmy tylną oś, koła. Jeden z inżynierów, jak zobaczył ciężarówkę, to przekonywał nas, że z niej nie da się już nic zrobić.Tymczasem pojazd jeździ już ponad 20 lat - śmieje się pan Józef. - Metal trzeba czuć - powtarza.

-Dla teścia metal to jak kartka papieru - popatrzy chwilę i już wie, co można z tym zdziałać - uzupełnia Małgorzata. W warsztacie najpierw towarzyszyli panu Józefowi synowie, nic więc dziwnego, że dziś jeden ma pomoc drogową, a drugi zakład mechaniczny. Blisko dziadka kręci się też Bartosz, który zamiłowanie do maszyn i konstrukcji ma już we krwi.

Pan Józef - mimo sędziwego wieku - trzyma się dobrze i nadal zagląda do swojego warsztatu. O swoich sukcesach nie lubi się rozgadywać, unika też flesza aparatu fotograficznego. - Jedno mogę powiedzieć, ani chwili w życiu nie zmarnowałem -kwituje.