Niewidomy Wojtek Rafacz wyczarowuje w zaciszu domowym w Poroninie cacka z wikliny.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"125906"}

- Ciągle się uczę, eksperymentuję, znajomi przynoszą mi różne przedmioty z wikliny, które staram się odtworzyć, robię też swoje wzory - opowiada 28-latek. - To moja pasja - podkreśla.

Giętkie pędy pod jego palcami zamieniają się w kosze, pojemniki na parasole, osłony na donice, czasem wymyślne figury.

Wojtek ich nie widzi, ale czuje pod palcami wiklinę, każdą jej niedoskonałość, nierówność.

- Jak tylko wstanie i zje śniadanie, siada do wikliny, to jego świat. Ma dużo cierpliwości. Jest też bardzo dokładny, byle czego nie wplecie - podkreśla Dorota, jego mama. Pomaga mu, bo są czynności, z którymi by sobie nie poradził.

W wiecznej ciemności

Wojtek ma rzadką chorobę genetyczną - zespół Alströma. W Polce choruje na nią tylko 10 osób. To nieuleczalne schorzenie wielonarządowe. Wiąże się między innymi ze stopniową utratą wzroku, słuchu, otyłością oraz dysfunkcją wielu narządów - serca, wątroby, nerek czy płuc.

Kiedy Wojtek się urodził, nic nie wskazywało na jego chorobę. - Dopiero, kiedy miał pół roku, zaczął tracić wzrok. W trzeciej klasie podstawówki przestał zupełnie widzieć. Zaczęły się też inne problemy ze zdrowiem - opowiada matka 28-latka z Poronina.

Wojtek trafił do szkoły dla niewidomych w Krakowie. Tam skończył podstawówkę, gimnazjum, a potem trzyletnią szkołę zawodową w klasie koszykarz - plecionkarz. Wojtek uczył się wyplatać ćwicząc na papierze, dopiero później zaczął pracować na wiklinie. Szkołę skończył w 2017 r., wtedy dostał też pierwsze dłutko. Pięć lat później po egzaminie zdobył tytuł czeladnika.

Od 18. roku życia jest na rencie socjalnej. Nie może więc na swojej pasji zarabiać.

Wierzba bez tajemnic

Wiklina to nic innego, jak młode pędy kilku gatunków drzew, które po odpowiedniej obróbce nadają się do wyplatania. W Polsce od średniowiecza wykorzystywanych jest do tego rzemiosła kilka gatunków wierzby -  m.in. wierzba wiciowa, migdałowa oraz purpurowa.

Wikliniarskie żniwa zaczynają się późną jesienią, a kończą w marcu. - Ścinamy i korujemy pędy jak wierzba zacznie kwitnąć, przed wypuszczeniem liści - opowiada Wojtek. - Od razu trzeba ją posortować. Gorsze pędy przeznaczone są na zieloną wiklinę, trzeba ją wypleść od razu, lepsze - na czerwoną - wyjaśnia. - Te ciemne koszyki są z wikliny zielonej - dodaje.

Jest też wiklina biała, która powstaje po okorowaniu. Ta najpopularniejsza czerwona powstaje dopiero po gotowaniu. Barwi się na kolor ceglastobrązowy, pod wpływem barwników i kwasu salicylowego, które są w korze. - Trzeba ją gotować aż 12 godzin, potem w snopkach się suszy - kontynuuje opowieść Wojtek.

Największe zagłębie wikliny jest pod Warszawą, Poznaniem, Łowiczem i w okolicach Rzeszowa. Wojtek zamawia przez internet, ale koło domu też zasadził odpowiednie gatunki wierzby.

W domu jeden z pokojów został przerobiony na pracownię. Tu, w ogromnej wannie moczą się pędy. - Te grubsze pędy nadają się na przykład na kosze do kominka, cieńsze na mniejsze koszyki, figury.

Wyplata jednak w kuchni przy stole. Cały jego warsztat to dłuto, szydło, sekator i noże. Praca nad koszykiem pochłania Wojtkowi około czterech godzin. - Mnie się już palce wyrobiły - podkreśla. - Trzeba jednak mieć do tego dużo cierpliwości, ważna jest dokładność - dodaje.

Naprawia koszyki wiklinowe znajomym, robi swoje własne prace z wikliny. Raz w roku - podczas Festiwalu Folkloru Ziem Górskich w Zakopanem - pokazuje innym, swoją pasją dzieli się z innymi.

Beata Zalot

[WIDEO]644[/WIDEO]