To już drugie wydanie książki Stanisławy Trebuni-Staszel, poszerzone i wzbogacone o nowe rozdziały. Promocja książki odbyła się ostatnio w Kościelisku.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"11951"}

– Czy można o góralskiej modzie w ogóle mówić? Można. Jak prześledzić czas od początku XIX wieku do czasów współczesnych, to zmiany są ogromne. Dzisiejsze stroje w niczym nie przypominają tych sprzed 200 lat – przekonywała autorka.

Zmieniały się nie tylko stroje. – Do połowy XIX wieku mężczyźni nosili długie włosy splecione w warkoczyki. Ci jednak, co służyli w wojsku, w połowie XIX wieku zaczęli sobie obcinać włosy. Starszyzna była tym faktem oburzona. Mówiono, że młodzi sprzeniewierzają się starym zwykom – opowiadała w sobotę Stanisława Trebunia-Staszel.

Podobnie było z ozdobami na portkach. Na początku były bardzo skromne, potem parzenice były coraz większe i bardziej kolorowe, starzy górale bardzo niewybrednie nazywali tych, którzy ulegali takim modom. – 25 lat temu na Podhale wróciła staroświecka moda, chłopcy zaczęli nosić portki ze skromnymi parzenicami, a dziadkom się to bardzo nie podobało. Sama słyszałam, jak jeden góral z Bukowiny Tatrzańskiej, widząc muzykanta w takich skromnych portkach, mówił, że „w takich biedokach to by nie szedł nawet gnoja ozkidywać” – opowiadała autorka. Na przezroczach pokazywała, jak zmieniał się też strój kobiecy. Na początku był bardzo skromny, z samodziałowego płótna, dopiero potem przyszła moda na gorsety wyszywane cekinami, tybetowe spódnice. Zupełnie zniknął też dawny zwyczaj chodzenia zamężnych kobiet w chustach czepkowych. Niewiele osób dziś wie też, co to był rańtuch.

Książka „Śladami podhalańskiej mody” jest efektem długoletnich badań Stanisławy Trebuni-Staszel nad góralskim odzieniem, wertowaniem różnych materiałów, odwiedzin w muzeach, archiwach, poszukiwania śladów w dawnej ikonografii.

Pierwsze wydanie z 2005 roku rozeszło się jak świeże bułeczki, dlatego Podhalańska Oficyna Wydawnicza postanowiła wydanie wznowić. Nowością w II wydaniu jest rozdział „Lata niemieckiej okupacji”, w którym autorka analizuje ubiór górali w tym okresie na podstawie materiału fotograficznego ze zbiorów Instytut fűr Deutsche Ostarbeit. Materiały te pozostały po niemieckich badaniach rasowych i ludoznawczych, prowadzonych na Podhalu w czasie wojny. Drugie wydanie zostało wzbogacone także o streszczenie w języku angielskim oraz uzupełnione o najnowszą literaturę.

Sobotnie spotkanie było okazją do wysłuchania interesującego wykładu, góralki z Kościeliska przewertowały swoje skrzynie i szafy i zaprezentowały się w strojach, które nosiło się w latach 60., 70. czy 80. Nie zabrakło na posiadach naszych podhalańskich modniś, wśród których oczywiście brylowała Zofia Karpiel Bułecka. Z zainteresowaniem słuchał autorki książki nasz podhalański Versace – Andrzej Siekierka.
Spotkanie w Domu Ludowym zorganizował oddział Związku Podhalan w Kościelisku.

Beata Zalot-Tomalik