" Przyślimy tu po śmiguście Ale nos tyz nie opuście Dwa jojecka do gornecka I spyrecki do rynecki Zajrzyjcie do skrzynie Wyjmijcie pół świnie Zajrzyjcie do pieca Wyjmijcie kołoca Pore jojek podarujcie I nicego nie załujcie" Tak śpiewały dzieci na Podhalu, odwiedzając w Poniedziałek Wielkanocny po kolei domy w swojej wsi.

Do ich koszyka wpadały najczęściej jajka albo kawałek kołoca. Dziś o tym zwyczaju przypominają jedynie zespoły regionalne podczas swoich występów, między innymi "Zawaternik" z Gronia i Leśnicy. Maria Dudek, kierownik zespołu, twierdzi, że nie pamięta, by taki zwyczaj był w jej wsi, ale np. w okolicach Białego Dunajca jeszcze niedawno był żywy. Jej Poniedziałek Wielkanocny kojarzy się głównie z dużą ilością wody wylewanej wiadrami. Po Kobylarzówce, gdzie mieszkała, krążyły od domu do domu całe grupy chłopaków. Zresztą - jak opowiadała jej mama - polewanie nóg wodą w ten dzień miało pomóc dziewczynom w płodności. - Za moich czasów to już chłopaki nie tylko po nogach lały, ale gdzie popadło - śmieje się na samo wspomnienie. - Zresztą jakby któraś panna w śmigus dyngus było sucha, to tylko o niej by źle świadczyło -  dodaje.

Maria Dudek ma 3 córki. Zanim wyszły za mąż, dom co roku w śmigus dyngus był cały w wodzie.

- Za moich czasów chłopcy lali "śpryckami", tymi samymi gruszkami, które służą do robienia lewatyw. Przed Wielkanocą każdy chłopak zaopatrywał się w taki sprzęt - wspomina 81-letnia Marianna Kobylarczyk z Gronkowa. - Mokrym wychodziło się już z kościoła, bo mężczyźni i chłopcy lali na kobiety z chóry - opowiada. Nie szczędził też w tym dniu wody święconej proboszcz ks. Adam Biela, który raz po raz zamaczał w wodzie kropidło i lał po wszystkich równo.

Trudne dla dziewczyn były też powroty z kościoła do domu. Chociaż poważniejsi kawalerzy skrapiali dziewczynami wodą kolońską, a nie wodą.

Annie z Klikuszowej najbardziej utkwiła opowieść mamy związana z Poniedziałkiem Wielkanocnym. - To były czasy, kiedy jeszcze nie było w domach toalet, wychodki były na zewnątrz - zaczyna swoją opowieść. Każda z takich drewnianych budek miała niewielkie okienko. - Koleżanka mamy wstała rano i pobiegła do wychodka. Nie wiedziała, że w ukryciu czeka sąsiad. Jak już dziewczyna zamknęła się w środku, przez ten mały otwór w drewnianych drzwiach polały się na nią hektolitry wody, nie miała na sobie suchej nitki - opowiada.

wysłuchała Beata Zalot