Koncertują po Polsce i Europie, najrzadziej można ich usłyszeć na Podhalu. Mowa o zespole Kałe Bała, który ma już ponad 30 lat.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"107596"}

"Czarne włosy" to po romsku "Kałe Bała". Taką nazwę wymyśliła Teresa Mirga, uznana dziś artystka - poetka i pieśniarka. - Romowie kojarzą się ludziom ze złotem, świecidełkami, nie chciałam, żeby i nasz zespół niósł takie przesłanie. Chciałam, żeby to była jakaś prosta nazwa, skromna, a jednocześnie piękna - tłumaczy poetka z Czarnej Góry, słynąca z pokory i skromności. - Cygańska kultura to przede wszystkim tradycje, piękne melodie, no i dziewczyny z czarnymi, długimi włosami - dodaje.

To właśnie Teresa założyła zespół ze swoim nieżyjącym już stryjem Janem Kacicą w 1992 roku i do dziś jest liderką "Kałe Bała". Występowała na wielu scenach w Polsce i za granicą, m.in. razem z Kayah czy Melą Koteluk. Jej pieśni wykonują dziś inni artyści. Prowadzi w całej Polsce warsztaty śpiewu, jeździ na festiwale, powstało o niej kilka programów. Ma na swoim koncie kilkanaście płyt, trzy tomiki wierszy. Za swoje zasługi została w zeszłym roku odznaczona przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego medalem " Gloria Artis".

Cygan to piękne słowo

Mówi, że pisze wiersze, odkąd poznała litery. Szybko nauczyła się też grać na gitarze. Wspólne, rodzinne muzykowanie były tradycją u Mirgów. Od urodzenia mieszka w Czarnej Górze na Spiszu, na romskim osiedlu. Pochodzi ze szczepu Bergitka. Ze słowem "Cygan" nie ma problemu. Wielu Romów nie lubi tego określenia z powodu stereotypów nieprzychylnych dla tej społeczności, wolą określenie "Rom". Dla Teresy "Cygan" to jedno z piękniejszych słów. Kocha też język cygański, za jego bogactwo, określenia, których nie ma w języku polskim. Jednocześnie podkreśla, że równie ważny jest dla niej język polski. Wychowała się na poezji Jana Kochanowskiego i Bolesława Leśmiana. - Od dzieciństwa posługiwałam się obydwoma językami, obydwa są moje - mówi.

Łyżki, dzbany i głosy

- Długo nie nazywałam swoich tekstów wierszami. Nawet wtedy, kiedy moje pieśni śpiewali inni - śmieje się artystka. - Zawsze zajmowałam się muzyką, sztuką.

Najpierw Teresa Mirga prowadziła w Czarnej Górze teatrzyk osiedlowy. Pisała krótkie scenki, piosenki, potem uczyła ich dzieci. Występowali na swoim osiedlu, kilka razy korzystali z gościnności miejscowej szkoły czy salki katechetycznej.

Razem z niewidomym stryjem Janem Kacicą, jego córkami bliźniaczkami i jej córką Natalką spotykali się wieczorami dla własnej przyjemności muzykowania. Grali wspólnie, śpiewali tradycyjne utwory romskie. Stryj grał na instrumentach perkusyjnych - cygańskich dzbanach, drewnianych łyżkach, Teresa na gitarze.

Z mamą z kolei od dzieciństwa śpiewała w każdą niedzielę nieszpory. - Nie mogłam wyjść z domu, zanim ich nie odśpiewałam. Wtedy tego nie lubiłam. Mama była bardzo religijna, powtarzała, jak ważna jest modlitwa - opowiada artystka. Dziś uwielbia śpiewać pieśni religijne, jest podobnie uduchowiona jak jej mama.

Zespół bez nazwy

Latem 1992 r. pierwszy raz wystąpili publicznie, podczas pielgrzymki dla Romów w Limanowej. - Śpiewaliśmy na kilka głosów, co nie jest popularne wśród Cyganów. Nasz występ bardzo spodobał się pielgrzymom - opowiada Teresa Mirga. Niedługo potem do Czarnej Góry przyjechał Teatr Węgajły z Olsztyna, który na romskim osiedlu wystąpił ze spektaklem. Mieszkańcy osady poprosili Teresę i jej muzykującą rodzinę o występ dla gości. Koncert się tak spodobał artystom, że zaprosili zespół - jeszcze bez nazwy - do siebie. Teresa Mirga wymyśliła wtedy "Kałe Bała".

Liderka zespołu prowadziła dla aktorów warsztaty śpiewu, zespół miał też okazję wystąpić dla szerszej publiczności, która była góralami z Czarnej Góry zachwycona. Zostali zaproszeni do II Programu Polskiego Radia. Posypały się kolejne propozycje występów.

Rozhuśtała się ta bajka z koncertowaniem, występowaliśmy w różnych miejscach w Polsce i za granicą - opowiada Teresa Mirga. Na początku w repertuarze mieli wyłącznie tradycyjne romskie melodie. - Nie graliśmy moich utworów, moje wiersze wydawały mi się zbyt intymne - tłumaczy. Dopiero z czasem odważyła się śpiewać publicznie, najpierw wyłącznie dla Romów. Później zaczęła pisać także po polsku i wykonywać te utwory podczas koncertów.

Intymny świat poezji

Przełomem było spotkanie z Piotrem Mitznerem, polskim teatrologiem i poetą, który przyjechał do Czarnej Góry. Po długich namowach odważyła się pokazać mu swoje wiersze. - Pisałam wtedy dużo, bo bardzo przeżywałam śmierć mojej siostry. On czytał i płakał. Powiedział, że świat musi tę poezję zobaczyć - wspomina Teresa.  Zabrał wiersze, opracował i wrócił z tomikiem. To było w 1994 r. Od tego czasu wydała trzy tomiki, miała też wieczorki autorskie w różnych miastach, m.in. w Warszawie, Krakowie. Tylko na Podhalu nikt nigdy nie zainteresował się jej poezją, nie zorganizował jej spotkania. Podobnie jest z warsztatami śpiewu i koncertami w myśl zasady, że najtrudniej być prorokiem we własnym kraju. Zespół ma za sobą trzy trasy koncertowe w Niemczech, nagrał w Berlinie jedną z płyt. Występował też w Anglii, Szkocji, na Węgrzech. Brali udział we wszystkich ważnych festiwalach etnicznych w Polsce. Nasz kraj reprezentowali m.in. na Festiwalu Sziget w Budapeszcie. Muzykę "Kałe Bała" można usłyszeć w wielu filmach dokumentalnych, audycjach telewizyjnych. Sama Teresa Mirga była też bohaterką kilku filmów i audycji.

Kiedy na Podhalu?

Pod koniec kwietnia zespół występował w Zachęcie w Warszawie, a w najbliższym czasie będzie ich można usłyszeć w Częstochowie, potem na festiwalu w Żywcu. Na Podhalu? - Nic się w tym roku nie szykuje - odpowiada Teresa Mirga. - Czasem zaprasza nas Bartek Koszarek, szef Bukowiańskiego Centrum Kultury, na Sabałowe Bajania. Występowaliśmy też kilka lat temu w Teatrze Witkacego - uprzedza nasze kolejne pytania artystka. Utwory Teresy Mirgi można usłyszeć na Podhalu, ale nie w jej wykonaniu. Mają je w swoim repertuarze góralscy muzykanci, którzy grają w zakopiańskich czy białczańskich karczmach.

Nie było hucznego jubileuszu

Bez echa przeszło zeszłoroczne 30-lecie zespołu, także wydanie jubileuszowej płyty "Nie odchodź, życie", która jest podsumowaniem dorobku artystycznego "Kałe Bała". Są na niej utwory romskie tradycyjne i te, do których muzykę i słowa napisała Teresa Mirga.Przez lata "Kałe Bała" wielokrotnie zmieniał skład. Dziś razem z Teresą Mirgą występuje jej brat - Jacek Kacica (cajon, śpiew), syn Jonasz Mirga (bębenki i łyżki), Piotr Hortmanowicz (gitara klasyczna) oraz od 10 już lat Maciej Rybka z Poronina (akordeon). Na najnowszej płycie można usłyszeć także Kubę Bobasa Wilka (gitara, fortepian) i Roberta Czecha (kontrabas).

Beata Zalot