Samobójcy, gwałciciele, uzależnieni od alkoholu lub narkotyków, pedofile, ale także osoby starsze, schorowane, dzieci, dla których rodzice nie mają czasu. Wszyscy razem tworzą niechciany przez społeczeństwo margines.

Niestety, w lokalnych społecznościach granice marginesu przesuwają się coraz bardziej. Na przestrzeni ostatnich lat przybywa osób, które wymagają nie tylko fachowej pomocy, ale także, a może przede wszystkim kompleksowej opieki wielu specjalistów.

– Przygotowując nasze spotkanie odkryliśmy, że w Zakopanem jest 280 osób zakwalifikowanych przez Komisję Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych jako alkoholicy. Z tej liczby leczona jest 1 osoba. Tak nie wolno robić, bo dlatego wśród krajów europejskich wyglądamy najgorzej pod względem pomocy specjalistycznej dla potrzebujących – podkreśla Zenon Ukleja – prezes oddziału Dolnośląskiego Polskiego Towarzystwa Higieny Psychicznej, organizator białodunajeckiego spotkania specjalistów, którzy na 2 dni zjechali pod Tatry z całego kraju.

„System wartości a zdrowie psychiczne” to temat listopadowej konferencji, jaka w dniach 14-15 listopada odbyła się w Białym Dunajcu. Po raz 17. specjaliści, pracujący z osobami chorymi, uzależnionymi, samotnymi, stosującymi przemoc w rodzinie, spotkali się na szkoleniach zorganizowanych przez Polskie Towarzystwo Higieny Psychicznej.

Przypomnieli wiele zdarzeń, ludzkich dramatów, których można było uniknąć, gdyby w porę zareagowali sąsiedzi, ksiądz, lekarz czy nauczyciel. – Nie tak dawno temu, tu, za torami, przy ul. Gen. Galicy pan strugał krzyże przez pół roku. Przenosił je metodycznie do stodoły, na podwórze. Przyszedł jeden wieczór, wymordował 6 osób i sam popełnił samobójstwo. Jemu należało wcześniej pomóc – podkreśla Zenon Ukleja.

Profesor Andrzej Bałandynowicz, prezes PTHP, zaznaczał wielokrotnie, jak ważna jest współpraca ludzi, którzy tworzą lokalne społeczności. Razem przychodzą na wiejskie spotkania, grają w drużynie piłkarskiej, są gospodarzami pensjonatów. – Oni powinni tworzyć dialog, uczestniczyć w wymianie informacji i pomocy dla osób, które tej pomocy wymagają. Bo przerzucanie odpowiedzialności za stan zdrowia psychicznego i kondycję społeczeństwa na rozliczne instytucje to pomyłka – dodaje Andrzej Bałandynowicz.

Organizatorzy szkoleń podkreślali zgodnie nieomal brak zainteresowania uczestnictwem w warsztatach osób, które w poszczególnych gminach odpowiedzialne są za profilaktykę zdrowia i działania antyalkoholowe. Ich zdaniem to kolejny przykład arogancji władzy, tym razem tej lokalnej. – Dlaczego młodzi wyjeżdżają za granicę, mamy do czynienia z protestami społecznymi, jak okupowanie gabinetu premiera Tuska? Bo człowiek jest wartością samą w sobie, oczekuje na traktowanie jako podmiot, wartość, a jeżeli traktowany jest instrumentalnie, nikt z nim nie rozmawia, to rodzą się protesty, takie jak np. w sprawie „zakopianki”. Nie ma dialogu – rośnie frustracja – zaznaczali prelegenci.

Suche statystyki, mimo że nie oddają całości problemu, są już dziś zatrważające.

Przez ostatnie 15 lat liczba chorych psychicznie w kraju wzrosła z 600 tys. do półtora miliona. Wskaźnik leczonych w opiece ambulatoryjnej wzrósł o 131 procent. A wskaźnik leczonych ze względu na zażywanie substancji psychoaktywnych wzrósł o 758 proc! – Na Podhalu istnieją komisje, kwalifikują ludzi, ale nic nie robią. Marnym pocieszeniem jest także słaba dostępność do środków i programów pomocowych w całym kraju – zaznacza Zenon Ukleja.

 W grupie dzieci w wieku 0-18 lat, które potrzebują specjalistycznej pomocy, tylko 14 proc. uczestniczy w specjalnych programach. A pozostałych 86 proc. wymagających pomocy specjalistów czeka, co los i Pan Bóg dla nich zgotują.

– Problem rzeczywiście narasta. Choć niby dostęp do poradni specjalistycznej w powiecie istnieje, tak w nowotarskim, jak i tatrzańskim, to ludzie o tym nie wiedzą. Chcą od lekarza tabletki i recepty na dziecięce lęki, fobie, problemy z adaptacją w środowisku. Brakuje ścisłej współpracy pomiędzy lekarzem rodzinnym a szkolnym psychologiem – podsumowała Małgorzata Szczerba, kierownik Ośrodka Zdrowia w Białym Dunajcu. Dodała, też, że aby problem zwiększającego się marginesu nie wzrastał, wszyscy zainteresowani niesieniem pomocy powinni się wspierać.

Rafał Gratkowski