Pani przyprowadziła do nas syna i cały czas przepraszała za jego zachowanie. Trudno ją było przekonać, że to normalne zachowanie dla spektrum autyzmu i że to niczyja wina.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"128135"}

Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy nr 1 w Nowym Targu. Tuż przed ósmą. Parking placówki prawie pełny. W głównym hallu zwykły szkolny gwar. Nowoczesne sale, długie korytarze, jasno, schludnie - placówka wzorowa. A jednak nie jest to zwyczajna szkoła. Raczej… nadzwyczajna. Spory odsetek szkolnej społeczności - uczniowie dotknięci autyzmem.

- Takie dzieci bardzo często trafiają do zwykłych, masowych szkół. Wiele z nich pod względem intelektualnym nie odbiega od rówieśników. Radzą sobie z nauką, jednak nie radzą sobie z emocjami - zauważa Izabella Chałupka, nauczycielka SOSW. - W szkołach masowych pojawiają się sytuacje podbramkowe, konfliktowe. Rówieśnicy wyśmiewają. U nas tego problemu nie ma. Dzieci stają się bardziej otwarte. Integracja jest dobra, ale nie w każdym przypadku. To bardzo indywidualne kwestie - dodaje.

*

Autyzm dotyka coraz większej liczby dzieci. Problemem jest jego rozpoznanie. Początkowo objawy są bardzo subtelne, nieoczywiste. - Rodzicom trudno uświadomić, że jest problem. Sami często nie dopuszczają do siebie myśli, że ich dziecko może być autystyczne. Tłumaczą sobie, że „takie czasy”, że dzieci są rozbrykane, przebodźcowane. Jeśli dziecko mieści się w normie intelektualnej, radzi sobie z nauką, rodzice starają się możliwość autyzmu wypierać - zaznacza Monika Poręba-Strycharz z SOSW. Rodzice zwykle upierają się, że dziecko powinno chodzić do masowej szkoły. Nie chcą słyszeć o przeniesieniu swojego autystycznego dziecka do szkoły specjalnej. Zdaniem dyrektorki specjalnego ośrodka Urszuli Filas to bardzo poważny błąd. - Gdy się już rodzic przekona, że to lepsze rozwiązanie dla dziecka, nie ma takich, którzy żałują - zaznacza.

Elżbieta Tokarczyk to mama cierpiącej na autyzm Zosi. Doskonale rozumie co czują rodzice i dlaczego nie chcą dopuszczać do siebie świadomości o chorobie swych dzieci. - Gdy się Zosia urodziła, to było takie bicie się z myślami. Niby dziecko ma dwie ręce, dwie nogi. Niby jest wszystko w porządku a jednak przecież tak bardzo się różni od dwójki moich zdrowych dzieci.

Zosia nie gaworzyła, nie pokazywała palcem, nie patrzyła w oczy. Elżbieta wyszła z założenia, że im wcześniej dojdzie do tego, co jest nie tak, tym wcześniej Zosia otrzyma profesjonalną pomoc. Elżbieta jako pedagog była w lepszej sytuacji niż większość rodziców ze skromniejszym przygotowaniem teoretycznym. - W Krakowie zrobiliśmy opinię logopedyczną. Wynikało z niej, że jest ryzyko autyzmu. Gdy przyszliśmy do logopedy w Rabce, pani nie ukrywała zdziwienia. Zazwyczaj rodzice nie chcą do siebie dopuścić myśli, że dziecko ma autyzm - przekonuje.

*

Początkowo Elżbieta próbował szukać pomocy dla Zosi w rodzinnej Szczawnicy. Właśnie tam usłyszała o placówce w Nowym Targu, który oferuje wczesne wspomaganie rozwoju dziecka. - Przyszłam tu pierwszy raz z tym małym krzyczącym brzdącem. I spotkało nas tu ciepłe przyjęcie, pełna akceptacja. Wreszcie nikt na nas krzywo nie patrzył. To ciepło mnie urzekło - podkreśla mama Zosi.

Zosia miała 3,5 roku i na każdy nowy bodziec reagowała wrzaskiem. Przerażało ją dosłownie wszystko - wyjście do innej sali, o pójściu do kościoła nie było mowy. A w ośrodku są organizowane specjalne msze. Dzieci mogą sobie krzyczeć do woli. Nikt na to nie zwraca uwagi. Dzięki temu pełnemu akceptacji podejściu dzieci nawet te cierpiące na autyzm uczą się obycia. Życie codzienne przestaje być straszne. Są stopniowo wprowadzane do większych grup. Ale wciąż wszystko odbywa się w warunkach kameralnych. Dzieciaki biorą udział w imprezach, galach, chodzą do kina. Nikogo nie rażą tu ich trudne zachowania.  

- Społeczeństwo nasze nie pomaga - wtrąca dyrektor Urszula Filas. - Ludzie widzą dziecko, które się źle zachowuje. Rodzic spotyka się z karcącymi spojrzeniami, komentarzami, że dziecko rozpieszczone.

- Rodzice dzieci z autyzmem powinni cierpliwie tłumaczyć, dlaczego dziecko krzyczy. Ja od razu uprzedzam, że Zosia krzyczy, bo nie potrafi mówić. My sami musimy to społeczeństwo - oswajać, edukować - dodaje Elżbieta Tokarczyk.

*

Nowotarski Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy opiekuje się nie tylko dziećmi ale również ich rodzicami. - U nas rodzice spotkają się z akceptacją. Nikt nie będzie z nimi rozmawiał w aspekcie odmienności ich dzieci. Rodzic, który do nas przyjdzie, również zostanie zaopiekowany - deklaruje Izabella Chałupka. - Zapraszamy rodziców, który się mierzą z aprobatą, tego co ich spotkało. Na co dzień obserwujemy przypadki, gdy matka przyprowadza syna z autyzmem i cały czas przeprasza za jego zachowanie. Trzeba pracy specjalistów, żeby przekonać ją, że zachowanie dziecka jest normalne dla spektrum autyzmu i że to niczyja wina.

*

Mama Zosi nie ma najmniejszych wątpliwości, że jej dziecko trafiło we właściwie miejsce. Ośrodek może zaoferować swym podopiecznym dużo więcej niż zwykła szkoła. Tutejsze klasy są mniej liczne, w niektórych przypadkach uczęszcza do nich  pięcioro dzieci. - Gdy odbieram dziecko, dostaję informację, czy Zosia zjadła, czy coś jej dokuczało. Jeśli dziecko nie mówi, takie proste rzeczy są niezwykle istotne - zauważa mama Zosi.

- Pracując w kameralnych warunkach nauczyciel może dokładnie poznać dzieci, rozpoznawać ich gesty, niecodzienne zachowania. Na taki luksus, na jaki nie może sobie pozwolić nawet najwspanialszy nauczyciel w szkole masowej - zauważa Izabella Chałupka. Zaznacza, że autyzm to proste myślenie, dosłowność wymagająca jasnych komunikatów. Tu nie ma miejsca na niedomówienia. Dlatego w szkole specjalnej tak ważna jest indywidualizacja. - Osiągnięciem nauczyciela są efekty w  pracy z jednym, konkretnym dzieckiem. Czasami są bardzo drobne, ale zauważalne - podsumowuje. Dodaje, że w pracy z dzieckiem autystycznym kluczowa jest praca nad jego samodzielnością; przyswojeniem umiejętności życiowych, umożliwiających funkcjonowanie w środowisku, tak by osoba  wchodząca w dorosłość wykazywała jak najwięcej zachowań akceptowalnych. - Dziecko z autyzmem zawsze będzie musiało mieć wsparcie rodzica. Ludzi z autyzmem charakteryzuje schematyzm. Tymczasem w życiu codziennym ciągle zachodzą zmiany. Są miliony rzeczy do załatwienia, z którymi nawet zdrowi ludzie sobie nie radzą - podsumowuje Izabella Chałupka. Monika Poręba podkreśla jednak, że realizowany bardzo konsekwentnie program przygotowania młodego człowieka do życia w społeczeństwie przynosi nierzadko spektakularne rezultaty. Jedna z podopiecznych ośrodka, dziewczyna cierpiąca na autyzm, zdołała na tyle pokonać swoje ograniczenia, że dziś występuje publicznie, bierze udział w występach artystycznych, wchodzi w relacje, rozmawia z ludźmi spotkanymi na korytarzu. - To jest naprawdę niesamowite. W zwykłej szkole nie byłoby na to szansy - podsumowuje nauczycielka.

Oprócz kształcenia dzieci z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim, umiarkowanym i znacznym,  placówka daje także  możliwość edukacji dzieci  w normie intelektualnej  z autyzmem na etapie szkoły podstawowej oraz szkoły branżowej I stopnia.

*

2 kwietnia to Światowy Dzień Świadomości Autyzmu. Do obchodów przygotowuje się również Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy. - Mamy w programie mnóstwo atrakcji. Będą sceniczne występy uczniów, rozstrzygnięcie regionalnego konkursu plastycznego "W moim świecie", integracja dzieci z różnych środowisk. Będzie też coś dla osób dorosłych zainteresowanych tematem autyzmu. To święto dzieci, ale także rodziców i nauczycieli-specjalistów – podkreśla Monika Poręba-Strycharz. Punktem kulminacyjnym programu obchodów będzie konferencja panelowa z udziałem ekspertów z zakresu autyzmu, skierowana do specjalistów ale również - do rodziców. Szeroka tematyka obejmie między innymi kwestie ubezwłasnowolnienia, czy wspomagającej komunikacji i zachowań trudnych. Kolejny istotny temat, który również zostanie poruszony podczas konferencji, to zaburzenia współistniejące z autyzmem.

mk

Zapraszamy w dniu 2 kwietnia (środa) w godz. 9.00-11.30 do  Miejskim Centrum Kultury w Nowym Targu, a następnie  w  godz. 14.00-18.30 na  cykl wykładów ,,Autyzm od teorii do praktyki”. Ilość miejsc ograniczona – zapisy do dnia 28.03.2025 r. drogą mailową pod adresem: [email protected]

Wymagana rejestracja poprzez link: https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfhVTdM7lYWU1kDrO7PoEUL3lh15TVKb1SlIpBMv4ygI6SnFw/viewform?fbclid=IwY2xjawI-dTJleHRuA2FlbQIxMAABHREsmL2Xu8VM1JHpRccsLlEoMSxgAu2wjs5JYt5bD3XTDw7mt10oArCGUA_aem_UMDYusB2GdsrJNr2PZR2tQ

Zachęcamy w tym dniu ubrać się na niebiesko jako symbol solidarności z osobami ze spektrum autyzmu.