Pulsujące barwy orawskiego stroju.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"83308"}

Robert Kowalczyk - polonista, poeta i regionalista z Lipnicy Wielkiej opisał jedno ze zdjęć ze zbiorów rodziny Eugeniusza Sterculi w Budapeszcie - Orawianki w drukowanych spódnicach.

Robert Kowalczyk tak je opisuje:

"Błękit i modry – pulsujące barwy orawskiego kobiecego stroju. Czy łatwo sobie wyobrazić błękitną Orawę? Tak łatwo. Ta barwa jest sercem Orawy. Pulsuje w nas, odbija się w starych, wydawałoby się zamierzchłych fotografiach Eugeniusza Sterculi. W czerwcu i lipcu zakwitał na Orawie len. Błękitne kwiaty lnu lekko i cicho, jak poranna mgła, pokrywały orawski świat. W XIX wieku błękitny kolor rozlewał się po całej Orawie. Malował orawskie przestrzenie. Błękitne kwiaty lnu. Błękitna Orawa. Orawski pejzaż, który zaginął w czasie.

Kolor błękitny i modry dominował w kobiecy orawskim odzieniu. Bardzo popularny i modny na Górnej Orawie stał się druk batikowy na płótnie z lnu, który wraz z barwieniem indygo pozwalał uzyskać modre tkaniny z drobnymi, białymi kwiatkami lub geometrycznymi wzorami. Niezwykle to jest piękne i wartościowe, że powracamy do dawnych orawskich barw. Modra, biełasa Orawa jest żywa i prawdziwa".

*

Kim był Eugeniusz Stercula? Urodził się w Podwilku na Orawie. Szkołę ludową ukończył w rodzinnej wiosce, a do gimnazjum przez pierwsze 4 lata uczęszczał w Trzcianie, a następnie w Miszkolcu. Później studiował farmację w Budapeszcie. Pierwszą pracę podjął w stolicy Węgier. Z czasem zaczął myśleć o własnej aptece i postanowił ją założyć w rodzinnych stronach, pod Babią Górą. Za najlepsze miejsce uznał Jabłonkę, stolicę Górnej Orawy, gdzie krzyżują się drogi. Apteka nosiła nazwę "Pod Zbawicielem" i znajdowała się w tym samym miejscu, co do dziś funkcjonująca apteka pod tym samym szyldem.

Eugeniusz Stercula był także działaczem społecznym, jednym z pierwszych "budzicieli polskości" na Orawie. Znalazł poparcie u Aleksandra Matonoga i Adorjána Divéky`ego. Wszyscy pochodzili z Podwilka. Później wspólnie z Aleksandrem Matonogiem i ks. Ferdynandem Machayem wydał broszurkę napisaną gwarą "Co my za jedni?" Miał też kontakty z działaczami podhalańskimi, od których otrzymywał wsparcie dla swoich poczynań. Dzięki temu przy swojej aptece założył bibliotekę polską (wcześniej prowadził tu bibliotekę kasyna węgierskiego).

Eugeniusz Stercula okazał się zdolnym publicystą. Pisał do prasy węgierskiej i polskiej. Współpracował z Gazetą Podhalańską. Był z zamiłowania etnografem, autorem przyczynków etnograficznych, przewodniczył Sekcji Ludoznawczej Towarzystwa Tatrzańskiego. Dokumentował kulturę materialną Orawy - zapisywał, rysował i fotografował.

W 1913 roku w Jabłonce odwiedził go Bronisław Piłsudski. Eugeniusz Stercula był jego przewodnikiem po Orawie. Oglądali typową gazdówkę orawską, sprzęty gospodarstwa domowego. Piłsudski dawał Sterculi wskazówki dotyczące fotografii, aby miały one walory dokumentalne. Zachęcał go do zbierania eksponatów dla Muzeum Tatrzańskiego i prowadzenia badań etnograficznych. Wskazówki zaowocowały tym, że Eugeniusz Stercula szybko napisał do Rocznika Podhalańskiego 2 artykuły dotyczące ziół leczniczych i potraw przygotowywanych przez mieszkańców Jabłonki. Oba teksty ukazały się drukiem dopiero po wielu latach - w 1979 i 1994 roku.

Fotografia stała się pasją Eugeniusza Sterculi. Zostawił on unikatowy zbiór szklanych negatywów i zdjęć ukazujących Orawę, m.in. sceny rodzajowe, krajobrazy i architekturę, ale najcenniejsze z nich przedstawiają Orawian w strojach regionalnych. Ok. 300 szklanych klisz znajduje się w zbiorach Muzeum Tatrzańskiego.

jof