W Wigilię w Lipnicy Wielkiej pszczelarze dawali miód bez pobierania zapłaty, ponieważ musiał się znaleźć na każdym wigilijnym stole. Po pasterce na brzyzku obok kościoła lipniczanie palili ognisko i odbywała się na wiwat strzelanina.

Wigilia, w gwarze orawskiej to Wilija. Pod Babią Górą każdy się do niej przygotowywał wcześniej. Im bliżej Bożego Narodzenia, tym więcej było pracy w domu. Gaździny robiły zakupy świąteczne. Ubodzy przychodzili do księdza Karola Machaya po tzw. chleb św. Antoniego. Było to zwykle kilka kilogramów mąki, kilogram cukru oraz inne drobiazgi, zakupione z pieniędzy zbieranych do skarbonki przy figurce św. Antoniego. U organisty zaopatrywano się w opłatki, a biedniejsi mieszkańcy wypiekali je sami. W okresie międzywojennym sprzedawał je Emil Mika.

W Wigilię od samego rana wszyscy w rodzinie zabierali się za pracę. W każdym gospodarstwie musiały być dwie jedliczki - jedna do mieszkania, druga do stajni. Choinkę zastępował podłaźnik, który wieszało się u powały, czubkiem do dołu. Dzieci same wykonywały ozdoby, m.in. łańcuchy z kolorowego papieru lub słomy. Na choinkę lipniczanie wieszali też opłatki, pierniki o różnych kształtach, przygotowane w domu oraz jabłka. Tego dnia dzieci musiały być wyjątkowo grzeczne, bo zgodnie z tradycją, jaka Wigilia, taki cały rok. Wszyscy unikali kłótni i płaczu.

Wigilia była też dniem wielu wróżb, dotyczących m.in. urodzaju, zamążpójścia, przyszłości w nadchodzącym roku.

Gospodynie od wczesnych godzin rannych przygotowywały wigilijne postne potrawy - bób, kapustę, ziemniaki, rzezańce z makiem lub serem, hałuski ze śliwkami, kawę z mlekiem. Kobiety piekły chleb oraz inne pieczywo z białej mąki. W wigilijny wieczór na stole obowiązkowo musiał się znaleźć miód pszczeli, lecz nie każdego było na to stać. Niektórzy zastępowali go sztucznym - robionym z cukru. Jednak w Lipnicy byli pszczelarze, którzy w tym dniu dawali miód bez brania zapłaty. Zresztą zwyczaj obdarowania w tym dniu miodem przez bartników swoich sąsiadów i bliskich charakterystyczny jest dla całego Podtatrza.

Gospodynie starały się, żeby potraw było dwanaście, wliczając w to czosnek i opłatek.

Wigilia - na Orawie zwana obiadem, a nie wieczerzą wigilijną - tradycyjnie rozpoczynała się od modlitwy i łamania opłatkiem. Wieczerzę spożywano w "białej izbie", przy stole nakrytym białym, lnianym obrusem, pod który wkładano siano. Na stole znajdowało się naczynie z płodami rolnymi. Do siałki dawano garść bobu, grochu, pszenicy, jęczmienia, owsa, żyta, siemienia lnianego, ziemniaki, kromkę chleba i monetę na szczęście. Miało to symbolizować dobry urodzaj i błogosławieństwo Boże.

Podczas spożywania wieczerzy odkładano każdą pierwszą łyżkę strawy. To był pokarm dla zmarłych członków rodziny. Resztki potraw wigilijnych razem z opłatkiem gospodarz zanosił bydłu i innym zwierzętom domowym. Po Wigilii śpiewano kolędy, a kawalerowie przychodzili do narzeczonych na podłazy. O północy wszyscy razem szli na pasterkę. Kościół był udekorowany choinkami, które znajdowały się przy ołtarzach, chórze, każdej ławce i bocznej kaplicy, gdzie urządzano szopkę. A po nocnym nabożeństwie, na brzyzku obok kościoła palono ognisko i odbywała się na wiwat strzelanina.

Pierwszy dzień Bożego Narodzenia był świętem rodzinnym. Wszyscy szli na sumę, bo rannego nabożeństwa nie było, a po Mszy św. szybko wracali do domów, ponieważ wierzono, że to zapewni im pilność przez cały rok. Do wieczora nie wolno było się kłaść do łóżka, bo zboże by w polu wyległo. Unikano wszelkich prac, poza karmieniem zwierząt lub ugotowaniem niezbędnego jedzenia. Za to śpiewano kolędy i czytano Pismo Święte.

Drugi dzień Bożego Narodzenia - popularnie zwany dniem świętego Szczepana - rozpoczynał kolędowanie. Odwiedzano sąsiadów, znajomych, krewnych. W Domu Ludowym odgrywane były jasełka. Po Lipnicy chodzili przebierańcy z gwiazdą i turoniem. Natomiast zaraz po wojnie Karol Pastwa zorganizował dziesięcioosobową grupę kolędniczą i dla każdego z uczestników ułożył wierszowany tekst. Chodzenie z kolędą kończono w Trzech Króli.

Jolanta Flach