Z 30 kwietnia na 1 maja w orawskich wsiach ustawiano przed domami panien na wydaniu tak zwane moje. Był to wierzchołek iglastego drzewa, najczęściej smreka, przybrany wstążkami i świecidełkami.

„Hej moje, moje, zielone moje. Hej, to dziewcątko musi być moje” – śpiewają chłopcy, stawiając moje przed domami panien na wydaniu. Kilka dni wcześniej chłopcy przynosili z lasu drzewko. Obcinali dolne gałązki, zostawiali tylko wierzchołek, który następnie przyozdabiali. Pień malowali lub okręcali kolorowym papierem. Stawiali go w nocy z 30 kwietnia na 1 maja przed domem wybranej dziewczyny. Następnego dnia panna zapraszała na zabawę i poczęstunek tych, których podejrzewała o postawienie moja. Jeśli dziewczyna była brzydka, uparta lub naraziła się chłopcom, dostawała suchego smreka lub stawiano na dachu jej domu „dziada” – kukłę ubraną w stare szmaty. Był to dla niej wielki wstyd.

Na Orawie, Spiszu i Liptowie ten zwyczaj zachował się do dnia dzisiejszego. Spiszacy stawiają mojki w Zielone Świątki, a liptowscy chłopcy obdarowują nimi swoje wybranki w połowie maja. Obecnie spotyka się przytwierdzone do długich drągów niewielkie smreczki z kolorowymi wstążeczkami.

U źródeł tego zwyczaju leży najprawdopodobniej kult świętych drzew, niegdyś bardzo popularny w całych Karpatach, a także magiczne obrzędy z czasów przedchrześcijańskich, związane z płodnością.

Obrzęd stawiania moja to zanikająca tradycja. Aby przetrwała, Orawskie Centrum Kultury w Jabłonce wspólnie z Orawską Biblioteką Publiczną w Jabłonce i Babiogórskim Parkiem Narodowym po raz kolejny zorganizowały konkurs na „Najpiękniejszy orawski moj”. Konkurs na „Nojpiykniyjsy gminny moj” ogłosiło też Gminne Centrum Kultury, Sportu i Turystyki w Lipnicy Wielkiej. Obie gminy wspomaga Muzeum – Orawski Park Etnograficzny w Zubrzycy Górnej. Komisje konkursowe oceniać będą m.in. tradycyjny wygląd i sposób umocowania moja, a także treść dedykacji.

jof