Sołtys to taki \"mały\" wójt. Pogotowie ratunkowe. Człowiek orkiestra. Oprócz satysfakcji, za swoją robotę otrzymuje dietę, bardzo zróżnicowaną w podhalańskich miejscowościach.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"519"}

– Kiedyś ktoś do mnie zadzwonił o trzeciej w nocy – wspomina Antoni Rapacz, prezes Małopolskiego Stowarzyszenia Sołtysów. – Właśnie dowiedział się, że kupią jego owce. Chciał je szybko zakolczykować.

Sołtys, jak tłumaczy Rapacz, to \"mały\" wójt, który zajmuje się wszystkim w sołectwie. Od kanalizacji, dziur w drogach i dzikich wysypisk śmieci zaczynając, a kończąc na zbieraniu podatków oraz udzielaniu porad. To do niego przychodzą mieszkańcy, gdy lampy na osiedlu za długo świecą, powódź zabierze plony, a w zimie zasypie dojazd do domu. – Sołtys musi mieć wiedzę z zakresu ubezpieczeń, opieki zdrowotnej i administracji. Zdarza się, że ktoś go prosi o pomóc w napisaniu wniosku na policję bądź skontaktowaniu z kominiarzem – wymienia prezes dodając, że sołtys musi być na bieżąco z przepisami. A wiedzę na ten temat zdobywa na corocznych szkoleniach. – Teraz organizowaliśmy takie szkolenie z zakresu pozyskiwania środków na rozwój wiosek – daje przykład Rapacz.

Fortuna kołem się toczy

Ranga sołtysa we wsi od kilku lat rośnie. Podobnie jak popularność. Jego praca często doceniana jest bardziej, niż praca radnego. – W latach 90. sołtys nie dostawał diet, nie miał nawet zwracanych kosztów za telefon, prąd i biuro, które – oczywiście – było prowadzone w domu. Teraz jest inaczej. Do wsi dodarła demokracja, a z nią wolne wybory i konkurencja. Stąd też niektórzy bywają sołtysami na krótko – mówi Rapacz. Zaznacza, że również i jemu w ostatnich wyborach do rady sołeckiej noga się pośliznęła. Wcześniej dzięki tejże funkcji zdobył poparcie wyborców i stanowisko burmistrza Rabki.

– Jestem pełnoletnim sołtysem – żartuje Władysław Rzeszótko, który od 18 lat pełni tę zaszczytną funkcję w Spytkowicach. Choć podatków nie zbiera (tak zdecydowała rada), na brak zajęć w 4-tysięcznej gminie nie narzeka. – Jak się zaczęła moja przygoda z sołtysowaniem? Społecznie udzielałem się w latach 1965–66, jak prąd u nas zakładali, i tak już zostało. Ludzie mnie popierają – przekonuje pan Władysław. Dowód? – W poprzedniej kadencji wójt Papanek był trochę ze mnie niezadowolony. On chciał mieć swojego sołtysa, dlatego podczas wyborów wystawił taką osobę. Wieś jednak mnie wybrała – opowiada. Zaznacza, że mimo poparcia mieszkańców, nigdy nie chciał ubiegać się o fotel wójta.

Jeszcze dłuższym stażem może pochwalić się sołtys Zaskala. – Pełniłem tę funkcję przez dwadzieścia lat, ale nie mogę już dłużej wszystkim się zajmować, zdrowie mi nie pozwala, dlatego złożyłem rezygnację – mówi Antoni Kwiatkowski.

Kobieta sołtys

Praca sołtysa na Podhalu nie jest zarezerwowana tylko i wyłącznie dla mężczyzn. Coraz częściej tę funkcję sprawują również zdecydowane i przedsiębiorcze kobiety, które potrafią połączyć misję społeczną z pracą zawodową. – Owszem, praca sołtysa jest bardzo pracochłonna – zgadza się Stanisława Sołtys, sołtys Dursztyna od prawie dwóch lat i jednocześnie pracownik nowotarskiej mleczarni. – Przez cały czas trzeba mieć kontakt z ludźmi. Mimo starań problemy są, bo jak wiadomo, nigdy wszystkim się nie dogodzi.

Jej marzeniem jest poprawa wizerunku wsi. A ten zmieniłby się, gdyby we wsi przybyło chodników, poprawiły się drogi i ruszyła w końcu kanalizacja. – Śledzę na bieżąco budżet gminy i gdy tylko mam taką możliwość, zabiegam o środki. Z tym jednak bywa różnie – podkreśla.

Jaka praca, taka płaca?

– Sołtys ponosi różne koszty – tłumaczy Antoni Rapacz, prezes Małopolskiego Stowarzyszenia Sołtysów. – Dieta, którą otrzymuje, ma mu to wszystko wynagrodzić. Rada gminy i wójt powinni doceniać poświęcenie i zaangażowanie sołtysa, ale z tym bywa różnie. Pamiętam, jak Szaflary niechętnie godziły się na taką dietę. Przeciwieństwem Szaflar była gmina Ochotnica, w której bodajże obowiązywał najwyższy ryczałt.

Jak się okazuje, wynagrodzenie sołtysów na Podhalu jest bardzo zróżnicowane. W Białym Dunajcu sołtys co miesiąc otrzymuje 300 zł, dodatkowo pobiera dietę za udział w sesji i 5 proc. prowizji od zebranego podatku. – W ubiegłym roku na prowizję dla pięciu sołtysów gmina wydała zaledwie 1.663 zł – informuje pracownik urzędu. – Zminimalizowaliśmy związane z prowizją wydatki po tym, jak nakazy płatnicze daliśmy do rozdania pracownikowi urzędu, a nie sołtysom. Takie samo wynagrodzenie jak w Białym Dunajcu obowiązuje także w Krościenku (dodatkowo 150 zł za sesję), w Rabie Wyżnej i Jabłonce. We wszystkich tych miejscowościach prowizja od zebranego podatku jest wyższa, niż w Białym Dunajcu.

Nieco lepiej wiedzie się sołtysom w Kościelisku, gdzie co miesiąc gmina płaci im 350 zł oraz 3 proc. inkaso. W Czarnym Dunajcu radni zgodzili się na 400 zł ryczałtu i 10-procentową stawkę od zebranego podatku. – Sumując, w ubiegłym roku wypłaciliśmy wszystkim sołtysom prowizję w wysokości 68.845 zł – tłumaczy urzędnik.

Gmina rabczańska co miesiąc płaci sołtysom 350 zł i 10 proc. ryczałtu, a przewodniczącym rad osiedlowych 150 zł. Spytkowice jedynemu sołtysowi w gminie przyznały 500 zł diety.

W Szaflarach w tym roku (po wcześniejszych 120 zł za udział w sesjach) władze doceniły sołtysów, przyznając im 500 zł ryczałtu i 10 proc. prowizji. Podobnie zrobiła Bukowina Tatrzańska, dając im od 360 do 440 zł diety – w zależności od wielkości sołectwa. Gmina Nowy Targ także podniosła diety z 500 na 550 zł.

W Łapszach Niżnych dieta waha się od 365 do 440 zł, w Ochotnicy – od 300 do 900 zł.
Najhojniej opłaca sołtysów Czorsztyn. Tu dieta wynosi od 600 zł do prawie 1300 zł, do tego dochodzi prowizja od podatków.

Aneta Dusik