Szczawnica za sprawą solarów miała być ekologiczną wyspą. Tymczasem zimą nie można w niej normalnie oddychać.

– Zjeżdżałem na nartach z Palenicy, w połowie trasy pojawił się ciemny smog, wjechałem w niego i nie mogłem oddychać, smród był nie do zniesienia – opowiada Jarek z Krakowa. Piątkowe popołudnie zachęcało do jazdy na nartach, choć ci, którzy wybrali się do Szczawnicy, wrócili z niej zniesmaczeni. Tego dnia powietrze w uzdrowisku było gęste od dymu z kominów. – Na parkingu pod kolejką usłyszałem opinię, że nie jestem pierwszym, który narzeka na smog w uzdrowisku – mówi narciarz. – nie wrócę tu prędko – dodaje.

Uzdrowisko bez pomiaru

Uzyskać informację, czym obecnie oddycha się w Szczawnicy, nie jest łatwo. Nowotarski sanepid, który do tej pory monitorował w stolicy Podhala zanieczyszczenie powietrza, badań od 2009 r. nie robi. Danymi z uzdrowiska nie dysponuje również urząd marszałkowski, który posiada Program Ochrony Powietrza dla Małopolski. Konkretnych szacunków nie ma także Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Krakowie, który ze względu na kosztowność pomiarów prowadzi badania dla całej strefy nowotarsko-tatrzańskiej z punktami pomiarowymi w Nowym Targu i Zakopanem. Co z nich wynika? Np. w Zakopanem w ubiegłym roku dopuszczalne stężenie pyłu zawieszonego przekroczone były przez 94 dni. Danych dotyczących Szczawnicy nie ma. – Jeśli się ludzie skarżą na zanieczyszczone powietrze, to przekroczenie norm miało miejsce – twierdzi Barbara Dębska z WIOŚ. – Sprawdza się to w Krakowie – kiedy dzwonią do nas mieszkańcy, zawsze potwierdza się stan alarmowy. Niestety, krótkie serie pomiarowe są bardzo kosztowne, gdyby samorządy chciały do nich dopłacić, wtedy byłaby pewnie możliwość przeprowadzenia dla nich badań – dodaje.

Do tej pory kontrolę czystości powietrza WIOŚ przeprowadził tylko w jednym uzdrowisku w Małopolsce – w Krynicy. Wynik był korzystny dla miasta.

Tabu

Starsi mieszkańcy uzdrowiska wspominają, jak w latach 60. zimą powietrze pachniało spalanym drewnem. Kuracjusze chwalili czyste powietrze i chętnie wracali do uzdrowiska. Obecnie astmatycy wielkim łukiem omijają Szczawnicę, w której leczy się schorzenia dróg oddechowych. Dziś pienińskie uzdrowisko odwiedzają głównie pacjenci ze schorzeniami narządu ruchu. – Dym w mieście widzi się i czuje – mówi Ewelina Grabowska, kuracjuszka z Włocławka. – Słyszę od wielu osób odpoczywających tutaj, że mają problemy z oddychaniem. Myślałam, że w górach to powietrze będzie inne, niż w mieście – dodaje.

Lokalni przedsiębiorcy nie chcą rozmawiać na temat zanieczyszczenia powietrza: –Wiadomość o smogu w Szczawnicy przegoni nam turystów, może by tak jakimś innym tematem się zająć – proponuje jeden z biznesmenów.

– Prawda jest taka, że kiedyś Akademia Rolnicza monitorowała w Szczawnicy zanieczyszczenie powietrza. Wyniki były dostępne, znał je ówczesny naczelnik. Nikt nimi nie był zainteresowany – mówi inny szczawniczanin.

A miało być tak pięknie

Cztery lata temu Szczawnica postawiła na ekologiczne rozwiązania. Władze miasta sięgnęły po dotację z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej i postanowiły w uzdrowisku wdrożyć system solarowy. Skorzystała z nich prawie 1/3 mieszkańców. – Solary świetnie sprawdzają się latem, ale gdy tylko rozpoczyna się okres grzewczy, w uzdrowisku nie ma czym oddychać – mówi kolejny mieszkaniec Szczawnicy, który prosi o anonimowość. – Niestety, ludzie palą węglem najgorszej jakości i często wrzucają do pieca śmieci. Jest tak, bo nikt nie egzekwuje, by w strefie uzdrowiskowej ludzie korzystali z ogrzewania elektrycznego, olejowego czy gazowego, choć mają taki obowiązek. Wystarczyłoby, żeby straż miejska raz i drugi sprawdziła, czym się pali, i nałożyła kary. Problem sam by się rozwiązał – dodaje.

Tymczasem strażnicy w uzdrowisku rzadko robią takie kontrole. – Nie mamy takich zgłoszeń – tłumaczy Andrzej Bańkosz, komendant straży miejskiej. – Jeśli sami widzimy, że ktoś pali odpady komunalne, wtedy interweniujemy, ale takie sytuacje zdarzają się sporadycznie.

Czekać, czekać, czekać

– W Szczawnicy powietrze jest tak samo zanieczyszczone, jak w innych miejscowościach na Podhalu – twierdzi Grzegorz Niezgoda, burmistrz uzdrowiska. – Goście z tego rodzaju skargami pojawiają się z reguły przy regulowaniu opłaty uzdrowiskowej. Nie ma takiej możliwości, by wszyscy korzystali z odnawialnych źródeł energii, opala się tym, co się ma. Nie wierzę, by ktoś teraz palił plastik czy gumę i zapychał sobie piec – dodaje włodarz miasta. Zaznacza, że 95% mieszkańców ma podpisane umowy na wywóz śmieci.

Przyznaje, że solary świetnie sprawdzają się w okresie od wiosny do jesieni. Zimą trzeba jednak dogrzewać domy. – Cały czas pracujemy nad gazyfikacją miasta – podkreśla burmistrz. To rozwiązanie ma być alternatywą grzewczą dla dużych obiektów, a w przyszłości także dla prywatnych domostw. Realizacja tej inwestycji planowana jest na lata 2012-2015.    

Aneta Dusik