Nasz region pęka na pół: jedne gminy młodnieją i rosną, inne wyludniają się i starzeją. Statystyki z powiatów tatrzańskiego i nowotarskiego pokazują tę ostrą granicę.

Pod względem liczby mieszkańców liderem jest gmina Nowy Targ - ponad 24 tysiące osób. Na podium są jeszcze Czarny Dunajec (22 160) i Jabłonka (19 195). Najmniejsze społeczności to Spytkowice (ok. 5 tys.), Lipnica Wielka (6 tys.) i Szczawnica (6,6 tys.). Warto zauważyć, że te dwie ostatnie gminy, choć podobne wielkością, mają zupełnie inne trendy: Lipnica rośnie, a Szczawnica się kurczy.

Gdzie mieszkańców przybywa, a gdzie ubywa

Największym zwycięzcą ostatnich dwóch dekad jest Jabłonka - wzrost aż o 16 proc. Bardzo dobrze rozwija się też Kościelisko (+15,4), Szaflary (+13,1) i Poronin (+12,2). Ale są też gminy, gdzie mieszkańców ubywa. Najwięcej straciła Szczawnica (-12 proc.), a także Rabka-Zdrój (-4,5). To właśnie w tych miejscowościach bilans urodzeń i zgonów wypada najgorzej.

Podhale młode kontra Podhale starsze

Najmłodsze gminy to Lipnica Wielka (średni wiek 37 lat) i Jabłonka (37,3). Tam co czwarty mieszkaniec jest w wieku przedprodukcyjnym - dzieci i młodzieży nie brakuje. Najstarsi mieszkańcy żyją w Rabce-Zdroju (42,9) i Szczawnicy (42,8). W obu gminach aż co czwarta osoba ma powyżej 60 lat. To miejscowości, które coraz bardziej przypominają „senioralne enklawy” Podhala.

Gdzie rodzi się najwięcej dzieci

Najwięcej noworodków pojawiło się w Nowym Targu (237), Czarnym Dunajcu (226) i Jabłonce (208). Wskaźnik przyrostu naturalnego najwyższy był jednak w Bukowinie Tatrzańskiej - 4,06 na 1000 mieszkańców. Wysokie wskaźniki mają też Czarny Dunajec (3,89), Jabłonka (2,98) i Ochotnica Dolna (2,96). Zupełnie inaczej wygląda sytuacja w Szczawnicy (-5,07), Rabce-Zdroju (-3,80) i Krościenku (-2,70). Tam więcej jest pogrzebów niż chrztów.

Małżeństwa i rozwody

Najwięcej ślubów - w stosunku do liczby mieszkańców - zawarto w Kościelisku (5,3 na 1000 osób) i Lipnicy Wielkiej (5,1). Rekordowo mało w Spytkowicach - tylko pięć par w całym roku, co daje zaledwie 1,1 na 1000 mieszkańców. Rozwody są natomiast rzadkie - niemal wszędzie wskaźnik wynosi ok. 0,9. To mniej niż w całej Polsce, gdzie sięga 1,5-1,7.

Kto żyje najdłużej, a kto umiera częściej

Średnia liczba zgonów pokazuje olbrzymie różnice. Najniższą śmiertelność mają Spytkowice (4,05 na 1000 mieszkańców) i Bukowina Tatrzańska (5,9). To znacznie poniżej średniej dla Małopolski (ok. 10) i kraju (ponad 12). Najgorzej jest w Szczawnicy (12,83) i Rabce-Zdroju (10,91). Wysokie wskaźniki mają też Krościenko (10,34) i Raba Wyżna (9,14). To gminy, w których starość jest statystycznie krótsza i trudniejsza niż w innych częściach Podhala.

Dlaczego umieramy? Choroby serca i nowotwory

We wszystkich gminach regionu przyczyny zgonów układają się w podobny sposób: ok. 37-38 proc. zgonów spowodowanych jest chorobami układu krążenia (zawały, udary, miażdżyca), ok. 26-27 proc. to nowotwory, ok. 6-7 proc. to choroby układu oddechowego. To rozkład niemal identyczny jak w całej Polsce. Różnica tkwi jednak w proporcji do liczby mieszkańców. W gminach młodych, takich jak Jabłonka, Lipnica Wielka czy Bukowina, wskaźniki śmiertelności są znacznie niższe niż w kraju. W gminach uzdrowiskowych - paradoksalnie - są wyższe. Szczawnica i Rabka-Zdrój, mimo tradycji leczniczych, notują wskaźniki śmiertelności przekraczające średnią krajową. To dowód na to, jak bardzo struktura wiekowa wpływa na statystyki zdrowotne.

Migracje - kto przyciąga, kto traci

Pod względem migracji zwycięzcą są Szaflary (+32 w bilansie wewnętrznym), a także Ochotnica Dolna (+24) i Nowy Targ (+23). Widać, że gminy te przyciągają nowych mieszkańców, być może dzięki dobrej infrastrukturze i bliskości dużych ośrodków. Najwięcej straciły Rabka-Zdrój (-48) i Szczawnica (-47). Tu ludzie nie tylko umierają częściej, ale i wyprowadzają się, szukając lepszych warunków życia. W migracjach zagranicznych króluje Jabłonka (+26 w bilansie). To pokazuje, że emigranci wracają właśnie tam. Najwięcej stracił natomiast Nowy Targ (-24).

Struktura wiekowa - dzieci kontra seniorzy

Podhale to miejsce kontrastów. Lipnica Wielka i Jabłonka mają po 23-24 proc. mieszkańców w wieku przedprodukcyjnym - co czwarte dziecko. W Rabce-Zdroju i Szczawnicy seniorzy stanowią 23-24 proc. To już niemal co czwarty mieszkaniec. Takie różnice sprawiają, że samorządy stają przed zupełnie innymi wyzwaniami. W jednych gminach trzeba budować szkoły i przedszkola, w innych - domy opieki i zakłady rehabilitacyjne.

Podhale w dwóch prędkościach

Z danych wynika jasno: region rozwija się nierówno. Jabłonka, Bukowina Tatrzańska, Kościelisko czy Szaflary to gminy młode, rozwojowe, z dodatnim przyrostem naturalnym i napływem mieszkańców. Rabka-Zdrój, Szczawnica i Krościenko nad Dunajcem zmagają się natomiast z depopulacją, starzeniem społeczeństwa i odpływem młodych.

Przyszłość Podhala

Na mapie Podhala powstają więc dwa światy. W jednych gminach dziecięcy gwar i ślubne marsze wypełniają kalendarze. W innych - częściej rozbrzmiewają dzwony żałobne, a młodzi pakują walizki. Statystyka nie kłamie: jedne gminy rosną, inne gasną.

Zebrał: Jurek Jurecki