Lecznicze wody Szczawnicy mogą zniknąć z rynku jeszcze tej zimy.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"136217"}

Helena, Jan, Stefan, Józefina i Józef - to znakomite, lecznicze wody mineralne Szczawnicy. Ich eksploatacja jest dziś poważnie zagrożona. - Jeśli nic się nie zmieni, to w Szczawnicy skończy się dystrybucja wody leczniczej - mówi Andrzej Węglarz, przewodnik górski, a równocześnie jedyny pracownik rozlewni wód mineralnych na Placu Dietla. O katastrofalnej sytuacji informujemy na łamach Tygodnika Podhalańskiego już od kilku tygodni, przy okazji relacji o pozostających bez wynagrodzenia pracownikach spółki Uzdrowisko Szczawnica. Zniknął zarząd firmy. W Szczawnicy nie pojawia się Andrzej Mańkowski, spadkobierca hrabiego Adama Stadnickiego, ani nikt z jego rodziny.

Rozlewnia bez ludzi, ludzie bez wypłat

- Do biura Mańkowskich wpadałem, ale to już nie ma sensu. Tam nie ma z kim rozmawiać. Nawet księgowa nic nie wie - opowiada Węglarz, który próbował dowiedzieć się, jak ma działać w sytuacji, gdy w najbliższych tygodniach nie będzie miał do czego rozlewać wód leczniczych. Okazuje się bowiem, że kończą się opakowania, a nie ma kto wyłożyć pieniędzy na nowe. - Zostało mi dwa i pół tysiąca kartonów i 1800 worków, a to - o ile nie będzie większych zamówień - starczy może do końca stycznia - mówi bezradnie. Podkreśla, że nawet gdyby środki pojawiły się dziś, specjalne worki z kranem, do których nalewa się wodę, i tak nie dotarłyby na czas. Martwi się także stanem maszyn, które - jak mówi - od dawna nie były konserwowane i wymagają pilnego remontu. Zepsuła się drukarka przemysłowa, dlatego na każdy karton trzeba ręcznie przyklejać etykiety i informacje o produkcie. - Dziś pracuję tu sam. Kiedyś w rozlewni było zatrudnionych trzydzieści osób -

Helena i Jan w czołówce

Z rozlewni kartony z wodą trafiają do pijalni, inne do sklepu internetowego. Duże ilości zamawiane są m.in. do Rabki-Zdroju, Goczałkowic-Zdroju, a nawet do Świnoujścia. Część prywatnych sanatoriów napełnia wodę do zbiorników tzw. kegów, inne wysyłają swoich kuracjuszy do pijalni na Placu Dietla. Średnio dziennie sprzedaje się wysyłkowo około dwudziestu kartonów. W soboty i niedziele w pijalni schodzi cała paleta, czyli około stu kartonów. Najpopularniejszymi wodami są Helena i Jan. Zakład górniczy codziennie sprawdza parametry wód. Ostatnio wstrzymano rozlewanie Józefa i Józefiny, ponieważ podczas roztopów okazało się, że są zbyt rozcieńczone. Ciekawostką jest Józefina. Ma bardzo słaby przepływ - około 250 mililitrów na godzinę, co oznacza, że aby napełnić jedną paletę ze 108 kartonami, trzeba nalewać przez cały tydzień. Stefan cieszy się mniejszym zainteresowaniem. Rocznie produkuje się tu około 2,5 tysiąca kartonów Jana. - Zostało mi około 800 kartonów, czyli zeszło już 1700 kartonów po pięć litrów, a więc osiem i pół tysiąca litrów Jana. Jeśli nic się nie zmieni, Jan skończy się przed końcem stycznia - obawia się Węglarz. - Zniknie woda w kartonach, ale może zostać zamknięta także pijalnia, bo ludzie tam kolejny miesiąc pracują bez wynagrodzenia.

Bez wody nie ma uzdrowiska

Jak poważna jest sytuacja, widać w kontekście warunków istnienia uzdrowiska. Szczawnica, jedna z trzech najstarszych miejscowości uzdrowiskowych w Polsce, nosi ten status od XVII wieku. Aby nim pozostać, musi posiadać zasoby lecznicze - przede wszystkim wody mineralne - oraz odpowiednią infrastrukturę obejmującą zakłady lecznictwa uzdrowiskowego, pijalnie wód, bazę noclegową i rehabilitacyjną oraz dostęp do opieki lekarskiej. Przez lata właśnie bogactwo naturalnych wód sprawiało, że pozycja Szczawnicy nigdy nie była kwestionowana. Dziś po raz pierwszy jest realnie zagrożona.

Oddane w prywatne ręce

Prawa do Szczawnicy zostały formalnie zwrócone spadkobiercom Adama Stadnickiego - rodzinie Mańkowskich - w 2005 roku. Kilka miesięcy wcześniej powstała spółka Thermaleo, która przejęła większościowy pakiet akcji dawnej spółki Uzdrowisko Szczawnica SA. W ręce rodziny trafiły również ujęcia wód mineralnych wraz z rozlewnią. Kilka lat później zmieniono proces technologiczny, likwidując linię do butelkowania i wprowadzając dystrybucję w kartonach. W tym czasie zrezygnowano także z eksploatacji wody „Szczawniczanka”, tłumacząc, że nie posiada ona walorów leczniczych.

Koncesja państwowa

W świetle przepisów wody należą do Skarbu Państwa, jednak rodzina Mańkowskich posiada koncesje na ich wydobycie i eksploatację. Prawdopodobnie do końca 2030 roku, ale tej informacji nie udało nam się potwierdzić. Dziś wyraźnie widać, że spółki należące do spadkobierców Stadnickiego mają poważne problemy finansowe. - Wszystko się sypnęło - mówi Andrzej Węglarz. - Jeśli elektrownia odetnie prąd, to będzie koniec. Pod naturalnym ciśnieniem wypływa tylko „Jan”. Pozostałe wody wymagają pracy pomp. - Zniknie woda w kartonach, ale może zostać zamknięta także pijalnia, bo ludzie tam kolejny miesiąc pracują bez wynagrodzenia.

Źródła w niepewności

Dopóki trwa eksploatacja wód mineralnych, trwa uzdrowisko. Koncesje wydaje Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego. Czy w sytuacji skrajnej geolog małopolski jest w stanie zmienić właścicieli koncesji? Zapytaliśmy o to w Małopolskim Urzędzie Marszałkowskim, w Departamencie Środowiska. Okazuje się, że przeniesienie koncesji możliwe jest na wniosek nowego podmiotu za zgodą dotychczasowego. - Muszą się dogadać między sobą. Określa to Prawo geologiczne i górnicze. Warto tam zajrzeć - mówi Dariusz Reczek z zespołu geologów UM w Krakowie.

Co na to prawo?

Przeglądamy ustawę. Okazuje się, że w świetle prawa możliwe jest cofnięcie koncesji. Oto jakie zapisy w tej kwestii znajdujemy. Organ koncesyjny, czyli w tym wypadku Urząd Marszałkowski, ma prawo cofnąć koncesję, gdy np.: następuje poważne lub uporczywe łamanie warunków koncesji, wydobycie odbywa się poza obszarem, brak jest zabezpieczeń środowiskowych i – co ciekawe – następuje brak zdolności do prowadzenia działalności poprzez utratę płynności finansowej, brak sprzętu, brak personelu.

Jurek Jurecki