Kapitan Stefan Wierzba - specjalista od odnowy ducha narodowego Polaków.

Kapitan prowadzi na ganek swojej szczawnickiej rezydencji. Domek obsadzony drzewami. Ścian budyneczku strzegą róże. - Rozmawiam z nimi. Z różami trzeba rozmawiać. Wie pan, że Rockefeller tak robił. Wymyślał swoim różom, wściekał się na nie, groził. Ja robię podobnie. Tę na przykład przyniosłem z targu, jako odpad przeznaczony do wyrzucenia. Zasadziłem, podlałem gnojówką i rozmawiałem. Mówiłem: jeśli nie weźmiesz się do życia, to cię wywalę na zbity korzeń. Poskutkowało. Teraz jest najwyższa. Prawie równa z domem.

Na schodach kapitańskiego domu wycieraczka z podobizną jamnika, zza drzwi dobiega szczekanie prawdziwego "przedłużacza". Na narożniku domku łopoce flaga narodowa, którą kapitan właśnie troskliwie rozprostowuje.

Widoki, zaczynające się zaraz za drewnianą barierką ganku, zapierają dech w piersiach. - Mam tu prawie jak w Rio - uśmiecha się kapitan. Faktycznie, widok Durbaszki po przeciwnej stronie nieboskłonu przywodzi jednoznaczne skojarzenia z górą Corcovado w stolicy Brazylii. Tylko że to szczawnickie wzniesienie nie jest zwieńczone posągiem Zbawiciela... jeszcze. Bo gdyby to zależało od kapitana, pewnie nad Małymi Pieninami już królowałby posąg Chrystusa. Byłby 2 razy większy od brazylijskiego oryginału, a dookoła łopotałyby biało-czerwone flagi. Bo kapitan jest patriotą, takim z krwi i kości, do bólu, bez żadnych kompromisów. Patriotą od schowka auta, po najdalszy kraniec garażu. Od czasów podstawówki i służby kapitana w Ludowym Wojsku Polskim, aż po grób.

*

Kapitan chce nas - swych nowych gości - wprowadzić w patriotyczny, podniosły nastrój. Z samochodowego radia pobrzmiewają już takty "Czerwonych maków", "Pierwszej Kadrowej" i patriotyczne szlagiery z repertuaru Jana Pietrzaka. Nawet za przednią szybą leciwego forda znalazło się miejsce na kilka patriotycznych eksponatów: biało-czerwoną opaskę na rękę, różaniec i wizytówkę kapitana Stefana Wierzby, "twórcy spektakli odnowy Ducha Narodowego Polaków". Niewielki bilecik opatrzony jest sentencją: "Wstań, Polsko moja".

Kapitan otwiera trumienne wieko bagażnika dachowego i wydobywa z niego resztę patriotycznych eksponatów. Proporce, feretrony, 2 szable. Wyprzedzając pytanie, kapitan ujmuje w dłoń okapany woskiem metalowy lampion. - To jest latarnia z wiecznie gorejącym ogniem miłości do ojczyzny i wiary w jedynego Boga - podkreśla z przekonaniem, odklejając od lampionu zalany woskiem czarny pistolet - korkowiec. - Patrzcie, a ja go szukałem... - rozpromienia się gospodarz na widok "gnata". Broń na ślepaki gra w patriotycznych przedstawieniach. Jest swoistym akustycznym wzmocnieniem patetycznego monologu o mordzie katyńskim. - W czasie przedstawienia recytuję mój wiersz: "Krzyż katyński". Po słowach: "i mścił się czerwony szatan na polskich panach oficerach za 1920 rok, za Cud nad Wisłą" - następuje wystrzał.

*

Drewniane wrota stodółki, czy też niewielkiego garażu, otwierają się na oścież. Z wnętrza bije biało-czerwona łuna. Pod ścianą z wielkim banerem "Kocham Polskę" - kanapa i element meblościanki, pamiętające czasy Gierka. Za szkłem muszla i kawałek rafy koralowej, które gospodarz dostał od kuzyna mieszkającego w Jałcie. Pod ścianą pusta żelazna wanna. Narzędzia ogrodnicze poukładane w iście koszarowym ordynku. U powały ogromny łeb szczupaka umocowany do herbowej tarczy i tabliczka z datą (Raba 1989) oraz parametrami wielko... ryba: 71 centymetrów długości i 2,9 kilograma wagi. Jak na szczupaka to może niedużo, ale to pierwszy drapieżnik w wędkarskiej karierze kapitana, więc i dla niego znalazło się miejsce w garażowym "panteonie", tuż obok Bolesława Chrobrego.

Reszta sprzętów zgromadzona w garażu mogłaby z powodzeniem stanowić wyposażenie sali tronowej zamku wawelskiego. Herby z piastowskimi orłami, proporce, flagi narodowe, miecze.

Gospodarz fascynującego miejsca: Stefan Wierzba, najprawdziwszy kapitan Wojska Polskiego. Szczupły, szpakowaty jegomość. Uprzejmy, elokwentny, wręcz wygadany. Lakierki wypastowane na glanc, aż biją po oczach. Odprasowany w "kantkę", świetnie spasowany galowy mundur kapitana lotnictwa. Baretki, ordery - wypisz wymaluj sanacyjny oficer.

Pozory jednak mylą. Karierę wojskową kapitan Wierzba rozpoczynał w Ludowym Wojsku Polskim. - Musiałem iść do wojska. To była rodzinna tradycja. Zanim poszedłem do szkoły, robiłem z patyków karabiny i się z kolegami strzelaliśmy na podwórku. Jak chodziłem do podstawówki, dostałem wiatrówkę. W liceum miałem już KBKS. Pan wie, co to wtedy znaczyło? Poza tym tata był przedwojennym żołnierzem. Służył w 22. Pułku Piechoty w Siedlcach. Brał udział w kampanii wrześniowej, odznaczony krzyżem walecznych. Od najmłodszych lat czytałem Wańkowicza, słuchałem Wolnej Europy i Głosu Ameryki. Jak grali "Czerwone maki pod Monte Cassino", to łzy stawały mi w oczach - egzaltuje się emerytowany oficer. - Ale pan wylądował w komuszej armii i przysięgał na sojusz z Związkiem Radzieckim? - prowokacyjne pytanie wcale nie zbija kapitana z tropu. - Służyłem w tej armii, bo innej nie było - podkreśla stanowczo. Przyznaje, że rota przysięgi zawierała ustęp "o wierności przymierzu z Armią Radziecką i innymi sojuszniczymi armiami". - Pyta pan, czy przysięgałem. Tak, przysięgałem - przyznaje z rozbrajającą szczerością. Przypomina, że nie on pierwszy stanął przed podobnym dylematem. Św. Rafał Kalinowski służył w carskiej armii, podobnie jak św. Albert Chmielowski. Nawet Romuald Traugutt był carskim oficerem. - A ja przez całą swą służbę w wojsku myślałem, czy przyjdzie kiedyś taki czas, że będzie można przysięgę zakończyć słowami: Tak mi dopomóż Bóg. Zachodziłem w głowę, że przecież te 4 słowa nie rozwaliłyby komunizmu.

*

Naukę w Oficerskiej Szkole Wojsk Radiotechnicznych w Zielonej Górze Stefan rozpoczął na początku lat 60. - Nie zapisałem się do partii, choć strasznie nalegali. Próbowali nas zmusić, wysyłali na poligon. Nie dałem się złamać. W końcu zostałem chyba jedynym bezpartyjnym podchorążym w całej szkole. Parę razy byłem bliski załamania, ale przypomniałem sobie słowa ojca: "Partia jest, jak g... kurze. Gdzie spadnie, to wokół wszystko wypali do cna"...

*

Służbę w armii pan Stefan przeszedł śpiewająco. Najpierw marszowym krokiem jako dowódca Kompanii Honorowej Wojsk Obrony Powietrznej Kraju, a później jako szef Kompanii Śpiewającej, która brała udział w słynnych Festiwalach Piosenki Żołnierskiej w Kołobrzegu. Śpiewająca służba w Ludowym Wojsku Polskim nie trwała długo. W październiku 1979 roku Stefan był znów cywilem. Co mu się nie podobało w LWP? - Nie trzeba było dużo czasu, żeby się przekonać, że wszystkie moje wyobrażenia na temat służby krajowi, patriotyzmu, tego, kim jest oficer, były - mówiąc delikatnie - naiwne - przyznaje kapitan. - W mojej jednostce być może trzech kolegów zasługiwało na miano oficera. Pozostali to było po prostu dno. Nie dbali o siebie, nie potrafili się odezwać. Co innego żołnierze. W Chorzowie moimi podkomendnymi byli chłopcy z Podhala. Pierwszy raz miałem do czynienia z góralami. Do dziś zapamiętałem niektóre nazwiska: Gut, Kita, Pustuła, Radwański, Topolski. W `72 roku, za Gierka, ogłoszono nam na odprawie, że żołnierze mają prawo do praktyk religijnych. To było jakoś przed Wielkanocą. Stanąłem przed swoją kompanią i mówię: "Kto chce skorzystać ze spowiedzi i iść do komunii, niech przyjdzie na plac. Najpierw myśleli, że mi odpierniczyło. Ale stawili się wszyscy. Cała kompania... jedyna...

*

Jako cywil Stefan nie bardzo wiedział, co z sobą począć. Chętnie przystał na ofertę szwagra. Uruchomili w Krakowie sklep z warzywami. - Sam w to nie mogłem uwierzyć. W armii pod koniec służby, jako kapitan, zarabiałem 6 tys. zł. Tymczasem moja pierwsza wypłata jako handlowca wyniosła ponad 290 tys. - niemal 50 razy więcej. Byłem w szoku.

Poza świetnymi zarobkami, zajęcie w warzywniaku miało same minusy. Do pracy wychodziło się tuż po północy, a wracało niedługo przed północą. Dźwiganie ciężarów, zarwane noce, codzienne wyjazdy po towar na plac Imbramowski, przypominające wyprawy wojenne. To było - na dłuższą metę - nie do wytrzymania. Stefan zaczął poszukiwać nowego pomysłu na życie. Złożył wniosek o paszport i choć się tego wcale nie spodziewał, dostał wymarzony dokument podróży. Wkrótce potem spakował walizki i ruszył na saksy do Wiednia. - W Austrii zastał mnie 13 grudnia 1981 roku. Nic nie wiedziałem o stanie wojennym. Spotykam w barze znajomego Austriaka Clausa. A ten blady jak ściana ogląda telewizję. Patrzę w ekran, a tam nasz Jaruzel właśnie wyrusza na wojnę z własnym narodem. Austriacy byli przerażeni. Ruscy byli tuż za granicą i mieli wtedy 45 tys. czołgów...

*

Jak kapitan Wierzba wraz z rodziną odkryli Szczawnicę? Małżonka Stefana zawsze kochała góry. W dzieciństwie razem z rodzicami spędzała wakacje w Zwardoniu. - Pewnego razu, gdy po raz kolejny zjechałem z Austrii - wybraliśmy się ze ślubną na wycieczkę do Szczawnicy. Żona zaproponowała: kupmy tu mieszkanie. Kupiliśmy lokum w bloku, no i przeprowadziliśmy się do Szczawnicy z Krakowa. Później kupiliśmy ten domek - kapitan rozgląda się wokół z nieukrywaną dumą. Przypomina, że z przeprowadzką do Szczawnicy zbiegł się początek jego artystyczno-patriotycznej działalności. Na początku były występy w kościołach i szkołach Szczawnicy, później także na Podlasiu - w rodzinnych stronach Stefana. Kolejne spektakle oglądał Kraków i inne miejscowości Małopolski. A wreszcie przyszedł czas wyjazdów zagranicznych: do Danii, na Ukrainę i Litwę.

*

Co daje ten cały objazdowy patriotyzm? Kapitan zastanawia się chwilę. Zapewnia, że wyżyć się dziś w Polsce z patriotyzmu nie da. Jednak gra jest warta świeczki. - Zamiast kręcić interesy, to ja się zajmuję patriotyzmem. Kolejne już auto zajeździłem podczas tych swoich podróży - pan Stefan spogląda z zatroskaniem na nadgryzionego zębem czasu forda mondeo. I przedstawia wyniki ostatniej inwentaryzacji blacharskiej. Auto ma 12 dziur wielkości 5-złotówki, 43 dziury wielkości złotówki i jeszcze ze 120 pomniejszych. - Razem będzie dziur za jakieś 272 złote - uśmiecha się oficer rezerwy, gwarantując, że silnik wóz ma zdrowy "jak żyleta". - Jeden znajomy mechanik zrobił mi za darmo remont. Mówi: "Panie kapitanie, niech pan tylko nie ustaje". To nie ustaję... Ale coś mi się zdaje, że wy, chłopcy, to też jesteście tacy sami pieprznięci polscy patrioci, jak ja...

Marek Kalinowski