Szczawnickie domy zostaną oznakowane nowymi godłami. Od 5 lipca tablice prezentowane są w Galerii Pijalni Wód Mineralnych w Szczawnicy.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"5132"}

Osobliwością góralskich domów w Szczawnicy są drewniane tablice, rodzaj szyldów z zamieszczonymi na nich nazwą i malowidłem. Mieszkańcy uzdrowiska nazywają je godłami szalayowskimi, ponieważ to Józefowi Szalayowi – twórcy uzdrowiska miejscowa tradycja przypisuje pomysł wprowadzenia szyldów.

W pierwszej połowie XIX stulecia, kiedy powstawało uzdrowisko, liczba przyjeżdżających kuracjuszy stale rosła, znacznie szybciej, niż budowa nowych willi z pokojami gościnnymi. Kuracjusze wynajmowali pokoje u gospodarzy, w chłopskich domach. A ci, którzy zapewniali gościom dobre warunki pobytu, byli nagradzani szyldem. Na tablicy, oprócz malowidła, znajdował się również napis. Tradycja podaje, że wieszanie tablicy było swoistym wydarzeniem, któremu nadawano uroczystą oprawę. Uczestniczyła w nim orkiestra zdrojowa, a drzwi wieńczono girlandami z jedliny.

W ciągu 200 lat doliczono się 105 tablic. Autorzy godeł byli anonimowi, poza Józefem Szalayem, któremu przypisuje się wykonanie pierwszych tablic, i współczesnymi: Józefem Bieńkiem, Janem Papieżem i Janem Zachwieją. Ci ostatni rekonstruowali tablice na zlecenie prywatnych właścicieli domów lub miejscowego oddziału PTTK. Wiele godeł znikło przy rozbiórkach lub przebudowach budynków. Kilka z nich znajduje się w zbiorach Muzeum Pienińskiego.

Teraz władze uzdrowiska chcą wykorzystać lokalną tradycję w ramach projektu „Szlak godeł szalayowskich – osobliwość turystyczna Szczawnicy”. Planują ozdobić tablicami domy honorowych mieszkańców Szczawnicy i wyróżniających się kwaterodawców. Obecnie zakończył się drugi etap projektu. Zostało już wykonanych 68 tablic. – Do dziś przetrwało blisko 30 godeł, a od mieszkańców odebraliśmy około 20 tablic, aby je odnowić – tłumaczy Piotr Gąsienica, dyrektor Miejskiego Ośrodka Kultury i Sportu w Szczawnicy. – Odrestaurowane tablice trafią do swych właścicieli jeszcze tego lata, a pozostałe będą uroczyście wręczane w przyszłym roku. Szlak godeł sprawi, że turyści będą mogli zwiedzać Szczawnicę, wędrując od domu do domu, od tablicy do tablicy – dodaje. Autorem godeł jest Wieńczysław Kołodziejski, właściciel Muzycznej Owczarni w Jaworkach. Od 5 lipca są one prezentowane w Galerii Pijalni Wód Mineralnych w Szczawnicy.

Piotr Gąsienica twierdzi, że szyldy są odtwarzane na podstawie przekazów historycznych. Tymczasem pokazywane na wystawie godła – poza tymi, które do renowacji przekazali mieszkańcy – nie są tablicami, które przypominają dawne szyldy – oszczędne w przekazie, będące jedynie pewnym symbolem. Nie można tego nazwać odtworzeniem, rekonstrukcją lub odnowieniem godeł. Są to zupełnie nowe prace, w których Wieńczysław Kołodziejski przekazał swoje wizje artystyczne. Malowidła są rozbudowane tematycznie i szalenie barwne. – Dawne tablice były ascetyczne w przekazie. Im prostszy znak graficzny, tym jest bardziej czytelny. Ale na przestrzeni czasu treści się dewaluują – tłumaczył autor godeł. – Wyszedłem z założenia, że szyldy muszą nieść pewne przesłanie ponadczasowe, bo mają charakter publiczny. Takimi wartościami są: tradycja, kultura, historia – podkreślał. Na tablicach znalazły nowe elementy, związane z współczesną historią – wizerunki Józefa Piłsudskiego czy Jana Pawła II. – Bogurodzicę wzbogaciłem zapisem nutowym, ponieważ jest ona uważana za najstarszą polską pieśń religijną. W szyldzie domu „Pod Dziadkiem” lepiej pokazać Józefa Piłsudskiego, którego powszechnie nazywano Dziadkiem, aniżeli starego faceta, wyciągającego rękę po jałmużnę – tłumaczył dalej artysta.

W trzecim etapie projektu zostaną wykonane kolejne godła. Miejski Ośrodek Kultury i Sportu w Szczawnicy otrzymał dofinansowanie na jego realizację z województwa małopolskiego.

Jolanta Flach