Szlachtowa. Sześćdziesiąt lat temu można tu było usłyszeć wyłącznie mowę łemkowską. Dziś poszła w niepamięć, podobnie jak mieszkający wówczas ludzie. Tu Akcja Wisła udała się, jak nigdzie w Polsce. Niestety.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"5209"}

Niewielu turystów zwraca uwagę na małą wieś, mijaną w drodze do Jaworek. Wiadomo, tam Wąwóz Homole i inne atrakcje, a tu w Szlachtowej? Dawnej cerkwi, zmienionej na kościół, nawet nie widać od głównej drogi. I tak licząca blisko 700 mieszkańców wioska  pozostaje nie odkryta, wciśnięta między dwie megaatrakcje turystyczne – Szczawnicę i Jaworki.

Można powiedzieć, że to wieś bez własnej tożsamości. Do 1945 roku zamieszkiwali ją Łemkowie i była częścią Rusi Szlachtowskiej, najbardziej za zachód wysuniętego krańca Łemkowszczyzny. Niestety, ludowa władza zdecydowała, że ponieważ mieszkańcy mówią podobnym językiem – są winni wszelkich zbrodni, jakich dopuszczali się na Kresach ukraińscy nacjonaliści. Szlachtowscy Łemkowie, którzy dobrowolnie nie wyjechali na Ukrainę w 1945 roku, dwa lata później zostali siłą wysiedleni na Ziemie Odzyskane.

Starych łemkowskich „chyż” już nie ma – większość spłonęła, inne się rozpadły lub zostały zabudowane przez nowych gospodarzy, którzy przyjechali głównie ze Szczawnicy. Można powiedzieć, że blisko 60 lat temu rozpoczęła się nowa historia Szlachtowej. – Czasem któryś z nich przyjedzie, popatrzy na wieś, dawny dom. Tylko głową pokręci – nie poznaje, tak wszystko się tu zmieniło – mówi Anna Cabała, mieszkanka Szlachtowej.

Najbardziej widoczną pamiątką dawnych czasów pozostaje obecny kościół, a wcześniej cerkiew grekokatolicka. Kiedyś pod wezwaniem Matki Boskiej Pokrownej (Opieki Najświętszej Marii Panny) dziś Matki Boskiej Pośredniczki Łask. Ale wewnątrz można jeszcze poczuć ducha dawnych czasów – zachował się ikonostas z wyjątkowymi ikonami, malowanymi na płótnie. I tylko śpiew nie ten sam.

Stanisława Noworolnik od 20 lat prowadzi jeden z trzech sklepów w Szlachtowej. Sama przed laty wyprowadziła się do Tylmanowej i teraz codziennie dojeżdża. Ale nie narzeka – najważniejsze, że jest praca. Choć konkurencja dużych sklepów daje się we znaki. – Ludzie robią większe zakupy w supermarketach w Szczawnicy, my mamy głównie artykuły pierwszej potrzeby – przyznaje, rozkładając ręce.

Mieszkańcy narzekają najczęściej na brak pracy – wiele rodzin wyjechało na Zachód. Często też ojciec pracuje na budowie np. w Warszawie i wraca do domu najwyżej na weekend. Rolnictwo też się tu nie rozwinęło – niewiele gospodarstw ma więcej, niż 2-3 krowy Jest za to jeden baca. Ma około 300 swoich owiec, a wypasa ponad 1000. Oscypki można kupić w bacówce na końcu wsi.

Mimo fantastycznych widoków, ciszy i idealnego powietrza, w Szlachtowej nie widać wielu turystów. Jednak ci, którzy przyjeżdżają wynająć kwaterę, zwykle za rok wracają. Bo ten, kto poczuł tutejsze klimaty – może się w nich zakochać. Choć nie ma tu zbyt wielu atrakcji – szlak na Prehybę i sąsiedztwo Jaworek i Szczawnicy – to już choćby spacer pomiędzy drewnianymi domami, z szumiącym w głębokiej dolinie potokiem, dostarcza wielu wrażeń. I gdyby jeszcze usłyszeć łemkowską mowę…

Józef Figura