Trwają prace renowacyjne przy polichromii w cerkwi w Jaworkach. Osiemnastowieczny ikonostas jest już po konserwacji.

Cerkiew w Jaworkach pochodzi z 1798 roku. Została wzniesiona z kamienia w tzw. stylu józefińskim. Patronuje jej św. Jan Chryzostom. Jeszcze kilka lat temu świątynia była bardzo zniszczona. Dzisiaj stopniowo odzyskuje swą dawną świetność. – Kiedy 10 lat temu objąłem parafię, zastałem na terenie dawnej Rusi Szlachtowskiej piękne zabytki, ale będące w opłakanym stanie. Modliłem się, abym tego nie zaakceptował i nie przyzwyczaił się do takiego stanu – wspomina ks. Józef Włodarczyk, proboszcz katolickiej parafii w Szlachtowej, której podlega świątynia w Jaworkach. – Przyszedłem ze Starego Sącza, gdzie zabytki są odrestaurowane i świecą blaskiem złota. A gdy w Szlachtowej i Jaworkach otworzyłem drzwi kościołów, poczułem stęchliznę. Ale zobaczyłem w nich architektoniczne perełki, pięknie wyposażone, i postanowiłem, że przywrócę im dawny blask. Jednak najpierw musiałem poznać tutejszych parafian i przekonać ich do tych przedsięwzięć – tłumaczy. I zaczęło się od dawnej cerkwi szlachtowskiej. Po kilku latach przyszedł czas na świątynię w Jaworkach, w której znajduje się cenny ikonostas z XVIII wieku. Poszczególne jego fragmenty są oddzielone gzymsami i pilastrami, zdobionymi wiciami roślinnymi i kwiatowymi. – Ikonostas w Jaworkach był już bardzo zniszczony i wymagał natychmiastowej renowacji – twierdzi ks. Włodarczyk. – Ponieważ cerkiew jest wpisana do rejestru zabytków, więc musiałem się porozumieć z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków w Krakowie, który – jak się później okazało – uznał renowację tej świątyni za jedno z priorytetowych przedsięwzięć konserwatorskich w Małopolsce – podkreśla proboszcz. Tutaj wszystko zaczęło się – nie licząc uporządkowania wnętrza i otoczenia oraz prac odwodnieniowych – od konserwacji centralnej ikony Chrystusa Pantokratora. Był to 2005 rok. Po kilku miesiącach na swoje miejsce wróciło malowidło, które mocno wyróżniało się spośród pozostałych, zniszczonych ikon. – Pojechałem do konserwatora, aby porozmawiać z nim o dalszym losie całego ikonostasu. Przyznał mi rację, że trzeba przeprowadzić jego pełną renowację i przekazał na ten cel środki finansowe – wspomina proboszcz. W połowie 2006 roku ikonostas został zdemontowany i przekazany w ręce konserwatorów dzieł sztuki – Janusza Czopa i Rafała Bukowskiego z Krakowa. Jeden z nich zajął się konserwacją malowideł, a drugi snycerką i złoceniami.

Wnętrze cerkwi wymagało całkowitej konserwacji i zachowania cennych elementów wyposażenia. Przy okazji zostały wyremontowane prezbiterium i część nawy, a także wymieniona stolarka okienna. – Ikonostas nie mógł wrócić do takich zmurszałych ścian – przekonuje ks. Józef Włodarczyk, który znów szukał środków na dalsze odnawianie wnętrza. Większość pieniędzy pochodzi od konserwatora zabytków. Na odnowę ołtarzy bocznych dołożył się marszałek województwa małopolskiego. – Każda pomoc jest cenna, nawet ta najmniejsza. Mocno zaangażowali się parafianie. Teraz wykonują rusztowania. Dali na to swoje drewno. A to już jest zaoszczędzone co najmniej 70 tys. zł – wylicza proboszcz.

Niedawno ikonostas wrócił na swoje miejsce. Teraz trwają prace przy renowacji polichromii. Została ona wykonana w 1926 roku przez Andrieja Demkowicza. Patrząc w górę – od ołtarza – widzimy kolejno: Zwiastowanie, Pokłon Trzech Króli, Chrzest Jezusa i Zmartwychwstanie Pańskie. – Z tymi pracami jesteśmy już w połowie nawy. Gdyby nie kryzys i cięcia w budżecie państwa, to cała polichromia byłaby skończona już w tym roku – wyjaśnia ksiądz.

Konserwatorzy, którzy pracują przy odnowieniu polichromii trzeci rok, spędzają w świątyni nawet po 12 godzin dziennie. – Polichromia była w bardzo złym stanie, a wszystko spowodowała wilgoć – przekonuje Katarzyna Pakuła, konserwator. – W wielu miejscach tynki były zmurszałe. A poza tym na sklepieniach i w prezbiterium polichromia była malowana farbami olejnymi. To nietypowa technika dla malowideł ściennych i dlatego były nietrwałe – dodaje. Farba olejna powoduje, że ściana pod nią nie oddycha i w tych miejscach była najbardziej zniszczona. Pod malowidłami sypał się tynk. Tutaj konserwatorzy musieli wzmocnić ścianę zaprawą i dodatkowo zastosowali zastrzyki ze specjalnego kleju i spoiwa. Dopiero na tak przygotowany podkład mogli nanieść malowidło, które wcześniej się odspoiło. – Już zaczęliśmy tę przyjemniejszą część konserwacji, czyli tzw. prace estetyczne. Teraz polichromii będzie przybywało, ponieważ będziemy ją uzupełniać i malować brakujące fragmenty – wyjaśnia Katarzyna Pakuła. Prace konserwatorskie w świątyni w Jaworkach potrwają jeszcze do przyszłego roku.

Jolanta Flach