Gdy po przydomkach w mieście wszyscy się znają - tradycja powraca.

Takiego oznakowania nie ma żadne inne miasto w Polsce. Malowane na desce godła to niewątpliwie jedna z większych atrakcji turystycznych Szczawnicy. Kilka dni temu wśród mieszkańców zrodził się pomysł, by wyróżnić w ten sposób kolejne domy. Wystarczyło zdjęcie i krótki opis na jednym z portali społecznościowych, by poderwać górali. - Nie spodziewałem się takiego odzewu - przyznaje Michał Polaczyk Koncol. - Wszystkim, którzy ten pomysł podchwycili i się w niego zaangażowali, serdecznie dziękuję - dodaje.

W ciągu 200 lat 105 tablic

Zacznijmy jednak od początku. W XIX wieku Józef Szalay, właściciel pienińskiego uzdrowiska, tablicami oznaczył domy. W mieście, gdzie pełno było Zachwiejów, Ciesielków, Węglarzy oraz Mastalskich, łatwo było się pogubić. By przyjezdni wiedzieli, gdzie nocują, budynki oznaczono specjalnymi herbami. I tak oto Szalayowskie godła nawiązujące do przydomków górali wrosły w tradycję Szczawnicy. „Pod Zającem”, „Pod Winogronem”, „Pod Lisem”, „Pod Ułanem”, „Pod Węgrem” - to tylko niektóre z nazw umieszczonych na godłach, które niegdyś zdobiły szczawnickie chałupy.

W 2011 roku ówczesny dyrektor Miejskiego Ośrodka Kultury postanowił przypomnieć tę tradycję i otworzył unikatowy "Szlak godeł Szalayowskich". Turystyczną trasę w uzdrowisku wytyczyły wiszące na budynkach drewniane tablice. Na szyldzie znajdowało się malowidło i napis - te oba elementy skrywały informację o charakterze albo talencie gospodarza.

W ciągu 200 lat powstało 105 tablic. Pierwszym, który je malował, był Szalay. Współcześnie na zlecenie prywatnych właścicieli domów, a także miejscowego oddziału PTTK, tablice rekonstruowali Józef Bieniek, Jan Papież i Jan Zachwieja. Mimo to z czasem godeł zaczęło ubywać, bo znikały przy rozbiórkach albo przebudowach domu.

By wrócić do wyjątkowej tradycji i ułatwić turystom orientację w mieście, władze uzdrowiska ruszyły z projektem "Szlak godeł Szalayowskich - osobliwość turystyczna Szczawnicy". Miasto pozyskało środki na renowację starych tablic. Ich odnową zajął się artysta plastyk Wieńczysław Kołodziejski, właściciel Muzycznej Owczarni, który  w sumie zrekonstruował 93 godła. Przy tej okazji opracowano system przyznawania nowych, nawiązujących formą do pierwszych godeł.

Zasady i możliwości

Powołano kapitułę zajmująca się przyznawaniem godeł, a także specjalny regulamin, który radni przyjęli w formie uchwały. Według wytycznych zawartych w dokumencie mieszkańcy, którzy otrzymali tablice, byli zobowiązani do ich eksponowania i utrzymania w należytym stanie.

Kiedy na stronie FB "Szczawniczanie" pojawiło się zdjęcie Henryka Zachwiei z uroczystości wręczenia jednej z takich tablic, wśród internautów zapanowało poruszenie. W ciągu kilku dni około 20 mieszkańców zadeklarowało chęć zawieszenia nowego godła na swoim domu. - Nie spodziewałem się takiego zainteresowania - mówi Michał Polaczyk Koncol. - Skontaktowałem się z dyrektorem MOK-u, by omówić tę sprawę. Teraz działamy i chcemy poinformować mieszkańców, co trzeba zrobić, by taką tablicę otrzymać.

Krzysztof Czaja, dyrektor Ośrodka, przekonuje, że pomysł warto kontynuować, stąd też na stronie MOK-u pojawi się związana z godłami informacja, a w niej wytyczne, kto może się o nie ubiegać. Może to być właściciel nieruchomości trudniący się wynajmem kwater, prowadzeniem pensjonatów, hoteli, obiektów gastronomicznych, ale nie tylko, bo również mieszkańcy szczególnie dbający o wygląd własnej nieruchomości lub też górale zasłużeni dla Szczawnicy, których działalność i osiągnięcia przyczyniły się do promocji miasta.

Propozycja zgłaszania nazwy nowego godła przysługuje wnioskodawcom, z tym że według regulaminu na tablicy zgodnie z tradycją mogą znaleźć się ludzie, zwierzęta, ptaki, płazy, kwiaty, drzewa, owoce, przedmioty, zjawiska przyrodnicze, symbole katolickie - nawiązujące do tradycyjnych, historycznych godeł. Swoją propozycję nazwy właściciel nieruchomości z uzasadnieniem musi przedstawić kapitule, która stwierdzi, czy uzasadnienie jest przekonujące.

Tablicę na własny koszt, zgodnie z wytycznymi co do wielkości i kształtu, przygotowuje zainteresowany.

- W maju lub w czerwcu zwołamy Kapitułę Honorową, do tej chwili mieszkańcy będą mieli czas, by przedstawić swoje wnioski - mówi Krzysztof Czaja. 

Jak po góralsku, to z przytupem

Zarówno dyrektorowi MOK-u, jak i inicjatorowi akcji przyznawania nowych tablic marzy się, by tak jak przed laty nadawaniu tablic towarzyszyła uroczystość z muzyką, śpiewem i w góralskich odzieniach. - Skoro udało się z takim rozmachem wrócić do jesiennego redyku, który przyciąga rzesze turystów, to może teraz uda się w podobny sposób wypromować tę 200-letnią tradycję nadawania godeł - marzy Michał Polaczyk Koncol.

Czy uda się to w tym roku - mimo pandemii - czas pokaże.  

Aneta Dusik