7 kilometrów od Szczawnicy znajduje się Krościenko. Choć dziś trudno w to uwierzyć, do tej niewielkiej miejscowości jeszcze przed I wojną światową na kurację wodami przyjeżdżali goście z całej Polski.

Dziś nad krościeńskimi zdrojami nie czuwa nadzorca, a szczawy nie podają ubrane w góralskie stroje urodziwe panny. Nie ma także kortów tenisowych i góralskiej kapeli, która kiedyś przygrywała odpoczywającym przy źródłach gościom.

Brakuje parku miejskiego, budek do kąpieli oraz raków w Dunajcu. A jeszcze niedawno...

Krościeńskie wody

były niezastąpione w leczeniu gorączek zgniłych, krwotoków, żółtaczki, suchot płucnych oraz zatkań wątroby.

Właściwości wody \"Stefan\", jednej z pienińskich szczaw, wychwalał na początku XX w. doktor Stanisław Lewicki, przekonując, że to \"bardzo dobry napój dietetyczno-leczniczy, działający zapobiegawczo przy naszym odżywianiu się mięsem... pod wypływem podawania wody krościeńskiej ustrój zostanie wyługowany z najrozmaitszych materii w nim zalegających\".

Przez wiele lat wody z Krościenka były niezastąpionym antidotum na przewlekłe nieżyty oskrzeli, rozedmę płuc, a nawet gruźlicę.

Raczyły się nimi osoby cierpiące na schorzenia dróg moczowych i kamienie nerkowe. Do źródeł \"Michaliny\", \"Stefana\" oraz \"Dzikiego Źródła\" (dziś nazywanego przez krościeńczan \"Maria\") od rana ustawiały się kolejki kuracjuszy.

Zdrojowisko

W połowie XIX w. Henryk Gross, po uzyskaniu pozytywnych opinii na temat właściwości leczniczych krościeńskich wód, rozpoczął inwestycje.

Wzdłuż drogi do \"Michaliny i Stefana\" powstał pensjonat z salą gościnną oraz budynek do celów zabiegowych.

W tym ostatnim stało kilka wanien, w których woda do kąpieli podgrzewana była od 8 do 36 C. Budynek zdrojowy rozebrano w 1894 r.

Nadzorca zdrojów

Krościeńskie zdroje miały swojego nadzorcę - osobę, która dbała o źródła i przylegający do nich las. Dojazdu do źródeł chronił szlaban.

Na ul. Zdrojowej wsiała tablica zakazu przepędzania bydła. Pierwszym strażnikiem \"Michaliny i Stefana\" był Klamerus, ostatnim - Józef Tokarczyk zwany Drążkiem.

By napić się szczawy, trzeba było nadzorcę zdroju prosić o klucz.

Klient nasz pan

Pierwszymi kuracjuszami byli ubodzy Żydzi, którzy ze względu na niskie ceny usług i wolne pokoje, zamiast Szczawnicy wybierali Krościenko. W latach 60. XIX w. pieniński kurort odwiedzają goście z całej Polski.

Zimne kąpiele

były dodatkową metodą leczniczą, promowaną w Krościenku. Sprzyjał jej spokojny, płytki, o kamienistym dnie Dunajec.

W lecie temperatura wody wahała się od 13 do 15 C. Zimna kąpiel miała leczyć gośćca i choroby skóry, a także uspakajać nerwy. W 1911 r. nad brzegiem Dunajca pojawiły się budki do kąpieli.

Łyk żętycy

Prawdziwym hitem stała się w połowie XIX w. kuracja żętycowa. Wypróbowana w Europie sto lat wcześniej, był skutecznym środkiem dla gruźlików i chorych na oskrzele. Kuracjusze pili mleczny napój na czczo, z niewielką ilością krościeńskiej szczawy.

Podawarki

Opłata za taksę klimatyczną była jednocześnie opłatą za szczawę. Za 7-dniowy pobyt w Krościenku kuracjusz płacił około 10 zł.

By dostać wodę, trzeba było pokazać kobietom nalewającym szczawę kwit z opłaty. Jak wspominają mieszkańcy, w głównym pomieszczeniu zdrojowym za barierką stały dwie dziewczyny w strojach góralskich, które czerpakiem nalewały wodę do szklanek i dzbanków.

Koncert za 2 zł

Wyjątkową atrakcją krościeńskich zdrojowisk były koncerty miejscowych muzykantów. Występów górali domagali się sami goście. W lecie 20-osobowy zespół występował 3 razy w tygodniu: w środy, soboty i niedziele.

Dyrygował nim Jan Mikołajczyk. Jednym z najczęściej zamawianych przez kuracjuszy utworów była \"Poczta w lesie\" - solówka grana przez Franciszka Koterbę.

Muzyków wynagradzała gmina. Za koncert otrzymywali oni po 2 zł.

50 tys. flaszek

Wody krościeńskie w latach 1903-1906 były wysyłane do wszystkich klinik uniwersytetu krakowskiego i lwowskiego. Szczawa z Pienin rozchodziła się po całej Europie. Eksport z Galicji w najlepszym okresie wynosił 40-50 tys. flaszek rocznie.

Luksus zwany umywalką

Przez pewien czas głównym problemem Krościenka była niewystarczająca baza noclegowa.

W pierwszym, otwartym w 1923 r. pensjonacie mogło się zatrzymać zaledwie 20 osób. Dopiero w latach 30. powstała willa \"Hanka\" i \"Luna\" oraz \"Granit\".

Ten ostatni długo był uznawany w Krościenku za symbol absolutnego luksusu, być może dlatego, że zatrzymywali się w nim tylko zamożni goście.

Przed II wojną św. umywalka w pokoju była prawdziwym rarytasem.

Centrum rozrywki

Kąpiel w Dunajcu, łowienie raków, przejażdżki dorożkami i wycieczki na Trzy Korony były ulubionymi rozrywkami kuracjuszy do czasu otwarcia parku miejskiego. Centrum wypoczynku dla gości otworzył w 1902 r. Hammerschlaga, a główną jego atrakcją był kort tenisowy.

Aneta Dusik Foto | Nowy Dwór na Klinie - 1935 r.|2| Kąpiel nad Zerwanym Mostem, około 1930 r. | Wybrane z albumu \"Krościenko nad Dunajcem. Fotografie z lat 1870-1970\".