O niezwykłym zdjęciu sekcji zwłok w górach, sposobie na naukę historii oraz archiwalnych łowach z Krzysztofem Koprem, autorem \"Krościenko - Grywałd. Wspomnienie z Pienin\", rozmawia Aneta Dusik.

- Historia tej publikacji wiąże się z wystawą zorganizowaną przez Galerię Fotografii Muzeum Narodowego w Gdańsku w 2003 r. Staraniem Krystyny z Sitowskich Górskiej i Grażyny Goszczyńskiej (kustosza wystawy) zaprezentowano na niej bogaty materiał fotograficzny, który trafił tam z Grywałdu (warto przypomnieć, że po śmierci ostatniej właścicielki tamtejszego dworku - Ludmiły Dziewolskiej ta stara rodowa siedziba została rozebrana i przeniesiona nad Zalew Czorsztyński). Jak się okazało, większość ocalonych zdjęć została wykonana przez zapomnianą krakowską fotograficzkę Danutę Bursę, która w latach 30. i 40. XX w. wielokrotnie przebywała na wczasach w Krościenku.

Gdańska wystawa, ukazująca ówczesne pienińskie pejzaże, jak też obrazki z życia małego miasteczka i okolicznych wsi, była więc fascynującą podróżą w czasie w zapomniany świat I połowy XX w.

- Do którego ze zdjęć znajdujących się w książce masz największy sentyment?

- Ciekawe są zdjęcia z II rozdziału, dokumentujące realia życia krościeńskich ziemian: stroje z początków XX w., także te plażowe (chodziło o kąpiele w Dunajcu - jeden z hitów Krościenka jeszcze z połowy XIX w.), pierwsze automobile czy też ówczesnych myśliwych.

Warte uwagi są również zatrzymane w kadrze epizody pienińskie, takie jak spływ w podwójnych dłubankach, scenki rodzajowe sprzed najpopularniejszego przedwojennego schroniska im. Sienkiewicza z cygańską kapelą, przygrywającą węgierskie czardasze, niepublikowane dotychczas zdjęcia pustelnika na Górze Zamkowej czy ciekawe ujęcia sianokosów i żniw (z pierwszej dekady XX w.).

- Sekcja zwłok w górach... Rzeczywiście coś takiego było możliwe?

- To najbardziej niesamowite zdjęcie z całego albumu. Przedstawia ciało martwego mężczyzny, który niewątpliwie zginął nagłą śmiercią - samobójczą lub zamordowany) w otoczeniu lekarza, ck żandarma i laboranta z piłą sekcyjną.

Dookoła tłum górali, a wszystko dzieje się gdzieś w górach. Przed rokiem tajemnicę tego zdjęcia zgłębiała Dorota Gut z krakowskiego oddziału Gazety Wyborczej i mimo wielu wskazówek m.in. etnografów, patomorfologów, botaników i specjalistów od historii strojów nie udało się w pełni rozwikłać tej frapującej zagadki.

Ale może to i dobrze, niech pozostanie posmak tajemniczości i niedomówienia...

- Co takiego niezwykłego jest w historii Krościenka z końca lat 20. XX w., że akurat ją postanowiłeś opisać?

- Uważam, że był to bardzo dynamiczny okres w dziejach tego małego i peryferyjnie położonego miasteczka. Co prawda w tamtym czasie - jak to piszę - największymi bolączkami Krościenka były problemy typowe dla ówczesnej epoki, do których zaliczyć można niski stan higieny, powodujący niebezpieczne przypadki tyfusu, szkarlatyny czy dyfterytu, słabą dostępność opieki lekarskiej, wysokie bezrobocie, niskie dochody z rolnictwa czy wciąż obecny analfabetyzm.

Z drugiej jednak strony miasteczko nabierało wtedy klimatu modnego małopolskiego letniska, ożywającego na okres sezonu, kiedy to zjeżdżali goście i letnicy, zapełniając park, brzegi Dunajca i wyruszając na pienińskie szlaki.

Powstawały pensjonaty i wille, w pobliżu zdrojów bawiono się przy dźwiękach góralskiej kapeli, a swoje podwoje otwierały całkiem przyzwoite restauracje - krótko mówiąc były to dobre czasy, jakich bardzo brakowało w kilkusetletniej historii Krościenka.

- Album nie powstałby, gdyby nie pomoc...

- Dziękuję w tym miejscu za wytrwałą pomoc pani Krystynie Górskiej - pomysłodawczyni wydania albumu, Grażynie Goszczyńskiej z Muzeum Narodowego w Gdańsku za \"odkrycie\" fotograficznego dorobku Danuty Bursy, Kubie Żmidzińskiemu i Ryszardowi Remiszewskiemu za pomoc merytoryczną oraz Krzysztofowi Karwowskiemu za cenne wskazówki techniczne.

- \"Krościenko - Grywałd. Wspomnienie z Pienin\" to druga Twoja publikacja po \"Z dziejów Krościenka nad Dunajcem\". Jakie masz plany na przyszłość?

- Teraz myślę o małym przewodniku po Krościenku - takiej propozycji spaceru po najciekawszych miejscach związanych z lokalną historią - wzbogaconego zdjęciami, ciekawostkami i legendami. Chciałbym też, aby za kilka lat powstała większa praca o dziejach Pienin, rodzaj przewodnika historycznego, zawierającego wyłącznie niepublikowane i nieznane informacje.

Od pewnego czasu prowadzę żmudne kwerendy i przeszukiwania archiwaliów, w których co pewien czas zdarza się odkryć prawdziwe perełki na temat przeszłości tych unikalnych gór, jak też otaczających ich miejscowości.

*

Krzysztof Koper - absolwent historii i filologii polskiej Akademii Pedagogicznej w Krakowie. Współzałożyciel Komisji Historii Wojskowości i nowotarskiego oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego. Autor książki \"Z dziejów Krościenka nad Dunajcem\". Nauczyciel historii w krościeńskim gimnazjum.*

Foto | Willa Granit podczas powodzi 1934 r. | Sekcja zwłok w górach | Rodzina Dziewolskich, właścicieli dobór krośnieńskich. Zdjęcia z albumu \"Krościenko - Grywałd. Wspomnienie z Pienin\". Więcej o tej książce poniżej.