Dostałeś rodzinne, ale ci się nie należało? Zanim zwrócisz je z odsetkami, będziesz musiał pokonać górę papierów i potykać się z armią urzędników.

Robert Cepuch z Krościenka wraz z żoną Bożeną jeszcze w ubiegłym roku pobierali „rodzinne” na dwójkę dzieci. Spełniali wszystkie wymogi, a wysokość dochodów uprawniała do korzystania z tej formy pomocy. Więc korzystali. Ale z początkiem minionego roku Robert otrzymał propozycję pracy w Holandii. Nie zastanawiał się długo – po dwóch tygodniach już legalnie pracował w kraju tulipanów. Niestety, małżonkowie zapomnieli o zgłoszeniu tego w ośrodku pomocy społecznej. – Wiem, to nasza wina, po prostu nie doczytaliśmy, że sami powinniśmy natychmiast poinformować urząd. Chcę te pieniądze zwrócić z odsetkami, byleby sprawę po prostu zakończyć. To w końcu nie są wielkie pieniądze – za 5 miesięcy dostaliśmy może 500 zł – mogę to wpłacić w każdej chwili – deklaruje mieszkaniec Krościenka.

To, co wydaje się proste i logiczne, nie jest takie w urzędniczej procedurze. Cepuchowie, zamiast pieniędzy, musieli zacząć znosić do urzędów kolejne papierki. Sprawa w sierpniu 2008 trafiła z Krościenka do krakowskiego Regionalnego Ośrodka Pomocy Społecznej, który zajmuje się tego typu sprawami. – Najpierw usłyszałem, że za dwa tygodnie będzie wszystko załatwione, tylko muszę donieść jeszcze druczek ZUS-u. Tam się okazało, że oni by mi wydali, gdybym był ubezpieczony w Polsce. Pan z ZUS-u uprzejmie sam zadzwonił i wytłumaczył wszystko pani z ROPS-u. Potem musiałem donieść kolejne papiery – zaświadczenie z zakładu pracy w Holandii, umowę o pracę przełożoną na polski przez tłumacza przysięgłego. Do tego akty urodzenia dzieci, odpisy aktu małżeństwa, poświadczenie zameldowania… i ciągle coś dochodzi! – irytuje się mężczyzna.

Robert był też w Krakowie, by osobiście się dowiedzieć, jak sprawy stoją, żona jeździła tam kilkakrotnie. Wkrótce minie rok urzędniczego pielgrzymowania i Cepuchowie dalej nie wiedzą, jak, ani ile zapłacić. Tymczasem z miesiąca na miesiąc odsetki narastają. – Podwójnie dostaję w kość, bo nie mogę się ubiegać o rodzinne w Holandii, dopóki tu sprawa nie zostanie zakończona. Mogą mi tam zapłacić za wcześniejszy okres, kiedy świadczenie mi przysługiwało, ale nie dłużej, niż rok wstecz – rozkłada ręce mieszkaniec Krościenka.

Tomasz Gniadek z krakowskiego ROPS przyznaje, że tego typu procedury są skomplikowane, odkąd uczestniczymy w „koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego”, która umożliwia wypłatę świadczeń rodzinnych w innych krajach.

Już samo to, że koordynacją zajmuje się kilka organów, powoduje, że rośnie góra papierów. Najpierw więc urząd gminy musi ustalić, że świadczenie jest nienależne i wydać w tej sprawie decyzję administracyjną. To też nie jest takie oczywiste, bo trzeba najpierw stwierdzić, czy „koordynacja zachodzi”, czyli czy małżonek pracuje za granicą. Jeśli tak, to gmina, która udzielała świadczenia, musi wydać decyzję uchylającą. Ale jeśli gmina wydawała świadczenie, a nie miała do tego prawa, sprawa trafia do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które musi stwierdzić, że decyzja wójta była nieważna. Wtedy już ROPS zaczyna sprawdzanie czy osoba jest upoważniona, czy nie. Dopiero teraz nadchodzi decyzja o przyznaniu lub odmowie świadczenia rodzinnego.

Myli się ten, kto sądzi, że to wszystko! Teraz trzeba ustalić wysokość sumy, jaką petent ma zwrócić, i określić, jak ma tego dokonać. I nie wystarczy pododawać na kalkulatorze wypłaty, dodając procenty odsetek! Musi być decyzja administracyjna i dopiero ona może być podstawą do zwrotu i zakończenia całego urzędniczego kołowrotka.

– To są sprawy bardzo skomplikowane, a mamy ich bardzo wiele – dodaje Tomasz Gniadek. – Proszę zwrócić uwagę, że tu się toczy nawet kilkanaście postępowań. Rocznie prowadzimy ponad 11 tys. takich spraw, często we współpracy z instytucjami zagranicznymi, ale i ZUS-em, KRUS-em. Ale jeśli ktoś ma jakieś wątpliwości, to zapraszam do osobistych kontaktów – dla wygody uruchomiliśmy ośrodki zamiejscowe, między innymi w Nowym Sączu, by nie trzeba było ze wszystkim jeździć do Krakowa.

Józef Figura