W samym sercu Szaflar stoi studnia, która od niemal 150 lat jest niemym świadkiem przełomowych chwil. Po niedawnej rewitalizacji stała się miejscem, gdzie lokalna historia została opowiedziana na nowo - poprzez symbole, daty i wydarzenia ważne dla całej społeczności.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"137057"}

Miejscem szczególnym w historii Szaflar jest wiekowy Rynek, położony tuż obok kościoła. Jego układ urbanistyczny sięga czasów średniowiecznej, cysterskiej lokacji wsi. To właśnie tutaj, na przestrzeni wieków, rozgrywały się najważniejsze wydarzenia związane z dziejami tej niezwykłej miejscowości. Wybrane, przełomowe daty upamiętniono niedawno na tablicach umieszczonych wewnątrz zabytkowej studni — tej samej, która została niegdyś wybrana na potrzeby najstarszej na Podhalu Straży Ogniowej.

Zabytkowa studnia – niemy świadek dziejów

Dlaczego właśnie to miejsce stało się przestrzenią opowieści o przeszłości Szaflar? Od niemal półtora wieku studnia, stojąca w centralnym punkcie Rynku, była świadkiem zarówno chwil radosnych, jak i tragicznych wydarzeń, które na trwałe odcisnęły swoje piętno w lokalnej historii.

Tablice pojawiły się podczas rewitalizacji zabytkowej studni i altany. Prace te były możliwe dzięki porozumieniu i współpracy władz świeckich oraz kościelnych gminy Szaflary.

Rewitalizacja i nowe symbole

Roboty trwały od października do pierwszej dekady listopada. W ich trakcie zabytkowa altana i studnia odzyskały dawny blask, a jednocześnie zostały wzbogacone o nowe, symboliczne elementy. Zmieniono pokrycie dachowe altany, odnowiono cembrowinę studni i przykryto ją granitową płytą z historycznym przesłaniem strażackim — słynnym mottem: „Bogu na chwałę, ludziom na pożytek”.

Na płycie umieszczono nową żeliwną pompę, natomiast szczyt altany zwieńczyła miedziana iglica z najstarszym herbem strażackim, pochodzącym z czasów powstania pierwszej straży ogniowej na Podhalu, oraz datą 1886.

Tablice pamięci – historia zapisana w drewnie

W trakcie prac zrodził się pomysł, aby przywrócić pamięć temu wyjątkowemu miejscu. Zdecydowano się umieścić specjalne drewniane tablice, wkomponowane w zadaszenie altany, prezentujące kluczowe daty i wydarzenia związane z historią Szaflar oraz samego Rynku. Dzięki temu na sześciu filarach możemy dziś przeczytać krótkie opisy najważniejszych momentów z dziejów wsi.

Początki wsi i parafii

Pierwsza tablica informuje, że jest to „historyczne miejsce początków wsi i parafii Szaflary, założonej przez cystersów w XIII wieku”. Umieszczono na niej herby gminy Szaflary oraz zakonu cystersów. To właśnie tutaj znajdowało się centrum dawnej osady z rynkiem i kościołem.

Powstańczy zryw z 1846 roku

Druga tablica przypomina wydarzenia z 1846 roku. To stąd wyruszyli powstańcy pod wodzą ks. Michała Janiczaka, aby nieść pomoc Powstaniu Chochołowskiemu. Był on trzydziestoletnim wikariuszem w Szaflarach, który zorganizował oddział złożony z kilkudziesięciu mieszkańców Szaflar i Białego Dunajca. Ostatecznie wyprawa nie doszła do skutku z kilku przyczyn, a sam duchowny zmuszony był uciekać na Węgry.

Narodziny straży ogniowej

Trzecia tablica przywołuje rok 1886, kiedy to studnia została wybrana na potrzeby najstarszej straży ogniowej. Świadczy o tym uchwała Rady Gminnej w Szaflarach z 9 września 1886 roku, w której zapisano m.in.: „Uchwalono jednogłośnie i uznano, ażeby studnię na wodę (…) pomiędzy kościołem a spichlerzem gminnym wykopał (…)”.

Czwarta tablica przypomina 10 listopada 1918 roku, kiedy to na szaflarzańskim Rynku odbył się wiec patriotyczny oraz uroczyste ślubowanie „Ojczyźnie – Polsce”. Przemawiali wówczas m.in. rotmistrz Mariusz Zaruski, założyciel Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego, oraz Jan Dziedzic — profesor gimnazjum w Nowym Targu i reprezentant Powiatowej Organizacji Narodowej.

Hołd dla Józefa Piłsudskiego

Piąta tablica odnosi się do roku 1920. Głosi ona, że w tym miejscu odbyło się uroczyste zgromadzenie ku czci Józefa Piłsudskiego oraz zbiórka funduszy na dar narodowy „Odrodzenie”. W akcję włączyli się mieszkańcy Szaflar, a hrabia Jerzy Uznański ofiarował na ten cel 2000 marek polskich.

Tragiczny pożar z 1932 roku

Ostatnia tablica przypomina jeden z najtragiczniejszych dni w historii wsi — 15 sierpnia 1932 roku, kiedy to w sercu Szaflar wybuchł ogromny pożar. Podkreślono, że to właśnie z rynku, z tej studni, czerpano wodę do gaszenia ognia.

O dramatycznych wydarzeniach pisał „Ilustrowany Kurier Codzienny” w wydaniu z 18 sierpnia 1932 roku, w artykule pt. „Jak spłonęły Szaflary”. Z relacji wynika, że doszczętnie spłonęło 130 budynków w 58 gospodarstwach, a straty oszacowano na około pół miliona złotych. Ruchome mienie i inwentarz żywy udało się jednak uratować, mimo niezwykłej gwałtowności pożaru, który trwał zaledwie półtorej godziny.

Akcję ratunkową utrudniała gęsta zabudowa oraz fakt, że większość mieszkańców przebywała w tym czasie na odpuście w Ludźmierzu. W gaszeniu pożaru uczestniczyło 14 straży pożarnych z okolicy oraz policja z sześciu posterunków. Wspomniano również o pojedynczych kradzieżach, do których doszło w zamieszaniu. Co znamienne — mimo ogromu zniszczeń, nikt nie stracił życia. Po latach mówiono, że była to zasługa opieki Matki Bożej.

Lekcja historii

Tablice w Szaflarach stanowią dziś wyjątkową lekcję historii — żywą opowieść o dziejach jednej z najstarszych, a być może najstarszej wsi na Podhalu. To dowód na to, że nawet niewielka przestrzeń może kryć w sobie wielką historię.

Beata Szkaradzińska