- Za mojej młodości przy każdym domu rósł len. Przed Wielkim Postem szło się do olejarni u Jasinka lub później u Pucoły na Zarębku, by utłoczyć własnego oleju - opowiadała nam dziesięć lat temu nieżyjąca już Anna Szumal z Łopusznej, która wtedy miała 94 lata.

 - W Wielkim Poście to była jedyna omasta, olejem lnianym maściło się kapustę, ziemniaki, wszystko - opowiadała. Nie było też mowy o jakiejkolwiek muzyce, nawet spotykać się młodym rodzice nie pozwalali.

Szczególnym dniem był Wielki Piątek. W niektórych wioskach, na przykład w Gronkowie, gdzie dziś mieszka z rodziną syn pani Anny - Leopold Szumal, był zwyczaj obmywania się w potoku. Woda w Wielki Piątek miała szczególną moc i zapewniała zdrowie na cały nadchodzący rok, - W Łopusznej nie znaliśmy tego zwyczaju - podkreślała pani Anna. - Ale był to dzień wyjątkowy, w którym nie można było ciężko pracować.

 
Obowiązywał ścisły post, jadło się tylko raz dziennie, o mięsie nie mogło być mowy. - Nic nie wolno było robić z ziemią, ani orać, ani nawet grzebać przy grządkach – podkreślała.

Był to już dzień przygotowań świątecznych. - U nas w Wielki Piątek piekło się 6 chlebów i 6 kołaczy, aż tyle, bo było nas 7 dzieci – wspominała góralka. Chleb świąteczny był lepszy niż zwykle, bielszy, ładniejszy, posmarowany z wierzchu jajkiem, żeby się świecił. Gotowało się też wędzone mięso, a na wywarze robiło się barszcz na sobotę.

W Wielką Sobotę święcić chodziły do kościoła najczęściej dzieci. - Chleb zawijało się w białą ścierkę i brało pod pachę, a w kosołce były jajka ugotowane w łupinach cebuli, był kawałek chrzanu, kiełbasa albo kawałek mięsa, masło swojej roboty i sól - wymieniała gaździna z Łopusznej. - Nie była to sól sypka, ale kamienna, potem, przy wielkanocnym stole, każdy sobie polizał kawałek takiego słonego kamienia - wspominała.

 
Był to także dzień święcenia ognia, ale to już była domena mężczyzn. - Przygotowywało się szczypki leszczyny, które nadpalało się w ogniu przy kościele po południowym nabożeństwie. Potem niektórzy z tych leszczynowych szczypek robili krzyżyki i wtykali je w ziemię, gdzie posiane było zboże, żeby lepiej rosło - opowiadał pan Leopold. Nie pamięta, żeby w Łopusznej, tak jak na przykład w Bukowinie Tatrzańskiej, po powrocie z kościoła odymiano tym dymem domostwa.

Był to także dzień ważny dla baców. Do dziś zabierają szczapy z poświęconego w tym dniu w kościele ognia, by okadzić nimi kierdel przed wyruszeniem na wiosenny redyk. Od niego zapalana jest także watra w kolibie, a ogień nie powinien być wygaszany aż do jesieni.

Wielkanocną Niedzielę rozpoczynało się od udziału w nabożeństwie rezurekcyjnym. Dopiero po Mszy św. wszyscy zasiadali do świątecznego śniadania. Każdy z domowników musiał zjeść po kawałku chrzanu, by symbolicznie uczestniczyć w męce pańskiej. - Każdy też dostał po jajku i kawałku kiełbasy. Po poście wszystko bardzo smakowało - opowiada pani Anna. W Wielkanoc nie gotowało się obiadu, nie wolno było nic robić, nawet pozamiatać podłogi. Było to największe święto w roku. Nie chodziło się do nikogo z wizytą, ale nie wolno też było leżeć, bo latem powaliłoby się zboże.

Za to Poniedziałek Wielkanocny, kojarzony ze śmigusem, zaczynał się często już w nocy - już po północy kawalerzy odwiedzali domy panien, by symbolicznie je polać. Chodzili grupkami, a w ciemnościach rozlegał się ich śpiew, za którym po poście każdy był stęskniony.

Na poniedziałkowej Mszy św. nawet ksiądz mocniej kropił. - Oj, było w tym dniu zabawy i kwiku. Nieraz już na spaniu dziewczyny były mokre. Wodę nosiło się w drewnianych skopcach, a i dziewczyny zbierały się i robiły na chłopców zasadzki - uśmiechała się do wspomnień Anna Szumal. Na głowy dziewczyn wylewały się  straszne ilości wody, a im więcej było polewaczy, tym większy powód do dumy.

- Za moich czasów chłopcy mieli już sikawki i "sprycki" - wtrącał Leopold Szumal. - Takie sikawki robiło się z drewnianej lub metalowej rury. Do środka kładło się kij owinięty kłakami, który tworzył tłok. Z drugiej strony mocowało się drewniany bolec z dziurką - wspominał.

- Wody się mieściło niewiele, ciągle trzeba było sikawkę napełniać, ale zabawy było co niemiara.

Wysłuchała Beata Zalot