Kiedyś \"pochwalony\", dziś - \"dzień dobry\", zamiast \"zostańcie z Bogiem\" - do widzenia. Zanika mówienie do starszych przez \"wy\", nie ma już takiej wyraźnej obecności Boga w góralskiej codzienności, coraz mniej jest powołań. - Łatwo wyzbyliśmy się religijnej tożsamości - twierdzi ks. Mieczysław Zoń, proboszcz z Rogoźnika, jednocześnie góral rodem z Dębna, z którym rozmawia Beata Zalot.

- Obraz religijności górali, który pozostawiła nam literatura, nie jest całkiem prawdziwy. Kim byli pierwsi przewodnicy? Przecież oni znali Tatry dzięki kłusownictwu, złodziejstwu po drugiej stronie Tatr. Jeśli pierwsi turyści stwarzali sobie obraz górali na ich podstawie, to rzeczywiście górale wypadali nie najlepiej, ale to wybiórczy obraz.

- Wystarczy zajrzeć do pamiętników ks. Stolarczyka, by przekonać się, że jednak duchowni na Podhalu nie mieli łatwego zadania. Góralski temperament był i jest trudny do poskromienia.

- Tutejszy trudny klimat na pewno nie jest bez wpływu na góralski temperament. Skoki pogody, zmiany temperatur, halny - to wszystko ma wpływ na \"ostrość\" górali - ich charakter, emocjonalność. Przecież jak zawiał halny, to wtedy się najwięcej ludzi wieszało na Podhalu, ale i potem było najwięcej nieślubnych dzieci.

Przypomina mi się historia z jednej z poprzednich parafii na Podhalu, kiedy we wsi wybuchła afera, bo dwie panny mniej więcej w tym samym czasie zaszły w ciążę.

Wieś huczała. W końcu postanowiłem coś z tym zrobić. Wziąłem na kazanie księgi parafialne i zacząłem porównywać daty ślubów i urodzin.

Okazało się, że te babki, które najbardziej były oburzone, to w ciążę zaszły przed ślubem. Jak spytałem, czy mam czytać po kolei, komu w jakim odstępie czasu od ślubu rodziły się dzieci, to od razu się we wsi uspokoiło.

Każdy z nas jest słaby. Jest słabość i Boskie miłosierdzie, no i po to przecież są odpusty.

- Mimo swoich słabości, górale jednak zawsze byli głęboko religijni i obecność Boga w ich życiu była wyraźna.

- Ludzie piasków pustynnych, eskimoskich śniegowych pustek, ludzie gór odczuwają nadprzyrodzoność. Są głęboko religijni. Z dzieciństwa utkwił mi taki obrazek: wiosna, jedziemy z ojcem orać. Przed rozpoczęciem pracy ojciec klęka przy pługu i się modli.

Dawniej ludzie byli bardziej uzależnieni od przyrody, pogody, przez to byli bliżej Boga. Praca miała inną wartość, inny wymiar.

Dziś każdą czynność wykonuje się o wiele szybciej, prace ludzkich rąk i zwierząt zastępują maszyny. Nie ma już takiego uzależnienia od pogody, a więc i nie ma tak częstego odwoływania się do Boga.

Także uczestnictwo w niedzielnej Mszy św. nie jest już takie samo, jak przed laty.

Dawniej do kościoła trzeba było iść kilka, a nawet kilkanaście kilometrów, ludzie z Krośnicy szli na przykład aż do Maniów.

To była cała wyprawa, olbrzymi trud.

Poza tym ludzie nie mieli innych rozrywek.

Dlatego Msza św. była przeżyciem religijnym, ale i wydarzeniem kulturalnym, no i jedynym sposobem pokazania się. To było prawdziwe święto.

Czy to miało wpływ na głębokość samego przeżycia nabożeństwa, to już inna sprawa.

- Myślenie o Bogu było o wiele częstsze. Śpiewane rano godzinki, modlitwa i pieśni religijne towarzyszyły pracy, znak krzyża obecny był na każdym kroku.

- Inny charakter miały też odpusty. Zmieniło się także podejście do spowiedzi. Ważny był obrzęd przeprosin domowników.

Pamiętam, jak przed spowiedzią rodzice podchodzili do siebie i na naszych oczach przepraszali się.

Potem i my musieliśmy się przeprosić, to był ból, kiedy musiałem młodsze siostry przepraszać.

Nie tylko mniej wyraźne uzależnienie od przyrody, ale i emigracja, czasem w związku z tym rozbicie małżeństw - wszystko to ma pośrednio wpływ na rozluźnienie praktyk religijnych.

Choć trzeba przyznać, że to w Ameryce, wśród naszej Polonii - niedzielne msze, odpusty - są bardziej celebrowane, niż na Podhalu. Tam to jest takie święto, jak dawniej u nas.

- Na Podhalu zmniejszyła się także liczba powołań kapłańskich i zakonnych.

- Liczba powołań w danej parafii to także wyraz religijności. Jeżeli w parafii nie ma powołań, to znaczy, że parafia jest chora.

Dawniej wioski \"produkowały\" powołania. Dziś więcej księży jest z miast.

Dawni duszpasterze, opierając się na naturalnej religijności, naturalnym związku człowieka z Bogiem, potrafili przepoić życie górali Bogiem od rana do wieczora, poprzez okresy Adwentu i Wielkiego Postu i we wzajemnych kontaktach.

To prawie wszystko na moich oczach wyblakło. Pochwalony...dziś - dzień dobry, zostańcie z Bogiem - do widzenia.

- Dlaczego tak się dzieje?

- Myślę, że chyba fałszywe poczucie niższości zmieniło zwyczaje, mowę, stroje na \"pańskie\". Zbyt późno obudził się góralski honor, poczucie swojej wartości, dostojności, nawet wzajemnego szacunku.

Poszła w niepamięć w nazewnictwie więź rodzinna. Poszedł \"pluralis majestaticus\" w rodzinach, w szacunku dla starszych.

Dziś kuzyni nie powiedzą sobie - bracie, siostro.

Kumotrowie, ojej, każdego brata czy siostry byli krzesnymi i dla mnie, choć wiedziałem, którzy są moi.

Mówienie przez \"wy\" nadawało dostojność i szacunek. Łatwo wyzbyliśmy się religijnej tożsamości.

- A słynne Sabałowe \"W Boga wierz, ale mu nie wierz\"?

- Ja to pamiętam trochę inaczej: \"W Boga wierz, ale mu nie wierz. Ale i z Panem Bogiem w karty groł nie bedzies\". No bo i nie jesteśmy równi.