Figurkę kobiety sprzed ok. 13 tys. lat p.n.e. znaleźli archeolodzy w jaskini Obłazowej nad Przełomem Białki. Tygodnik Podhalański ogłasza to jako pierwszy.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"43229"}

– Wenus z Obłazowej to kolejny dowód życia duchowego i artyzmu człowieka paleolitu w tym miejscu – podkreśla prof. Paweł Valde-Nowak z Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, który badaniu tego miejsca poświęcił 32 lata. Dziś to najlepiej przebadana jaskinia w Polsce, dosłownie "przesypana" przez gęste sita.

- To bardzo ważne odkrycie, dzięki tej figurce ranga Obłazowej w archeologii znowu szalenie rośnie - nie kryje radości naukowiec. - Nie przypuszczałem, że to miejsce tak mnie jeszcze zaskoczy - dodaje.

Obłazowa to na archeologicznej mapie świata punkt od lat bardzo ważny. Międzynarodową sławę przyniósł jej odkryty tu przez Valde-Nowaka bumerang z ciosu mamuta, który po badaniach w Oksfordzie okazał się najstarszym na świecie. Datowany jest na ok. 30 tys. lat. Z tego samego okresu pochodziły paliczki palców, które są najstarszymi szczątkami ludzkimi znalezionymi w Polsce. Bumerang i kości, a także kilka innych cennych przedmiotów dla ówczesnego człowieka ułożonych było w specyficznym kręgu. Było to miejsce najprawdopodobniej rytualne, określane przez naukowca z Krakowa "prehistorycznym sanktuarium".

Publikacje dotyczące tych odkryć i wniosków z nich płynących trafiły do najważniejszych światowych czasopism naukowych - m.in. do Nature, Science, New Scientist, La Recherche czy Archäologisches Korrespondezblatt. Dzięki Venus z Obłazowej krakowscy naukowcy z Uniwersytetu Jagielońskiego pod kierunkiem prof. Pawła Valde-Nowaka mają kolejne ważne informacje do ogłoszenia w świecie archeologicznym. W najbliższych tygodniach pojawi się materiał na ten temat w "Acta Archaeologica Carpathica".

Znaleziona w Obłazowej figurka jest bardzo mała, ma zaledwie 55 mm długości, wykonana została z płaskiego kamyka piaskowca przyniesionego z koryta rzeki Białki. Ma wyraźne ślady nacięć. Można dostrzec na niej brzuch, co powoduje, że przypomina kobietę w ciąży. Ma też lekko zarysowane piersi i duże nieproporcjonalne do reszty pośladki.

Archeolodzy natrafili na nią latem 2016 r., kiedy zaczynali nad Przełomem Białki kolejny projekt zaplanowany na 2 lata "Paleolityczne miejsce obrzędowe w jaskini Obłazowej". To grant zdobyty w konkursie ogłoszonym przez Narodowe Centrum Nauki.

- Na początku nie mieliśmy pewności, czy to rzeczywiście figurka czy uformowane w taki sposób narzędzie. Obróbka jest bowiem podobna w obydwu przypadkach, a ślady nacięć są trudno zauważalne - tłumaczy prof. Paweł Valde-Nowak. - Dopiero dokładne oględziny dały pewność, że mamy do czynienia z figurką kobiety, wykonaną przez człowieka kultury magdaleńskiej, typową dla stylu Lalinde/Gönnersdor - zdradza. Datowana jest na ok. 13 tys. lat p. n. e.

Wpisuje się ona w serię innych postaci kobiecych z tego okresu, znalezionych w różnych miejscach Europy. Krakowski archeolog przypomina, że kultura magdaleńska, to ta sama, która pozostawiła po sobie rysunki naskalne w Lascaux we Francji czy w Altamirze w Hiszpanii. Obejmowała teren Europy Zachodniej i Środkowej (późny paleolit). Była to kultura myśliwych wyspecjalizowanych w polowaniach na renifery, a także zbieraczy.

- Ich malarstwo naskalne, a także charakterystyczne figurki kobiet świadczą o przejawie sztuki i życia duchowego - podkreśla prof. Paweł Valde-Nowak. - Niezależnie czy były to rekwizyty szamańskie czy też zostały wykonane z potrzeb czysto artystycznych - podkreśla. - Jest to także artystyczne odbicie zachodzących wtedy przemian, dotyczących roli kobiet - dodaje naukowiec.

Jedną z hipotez, dotyczących powodów, dla których takie figurki wykonywał ówczesny człowiek, przedstawił prof. Romuald Schild, archeolog z Warszawy. Twierdzi, że mogły być one rodzajem symbolicznej fotografii, którą myśliwi zabierali ze sobą na długie ekspedycje myśliwskie. Mogły być też rekwizytem szamańskim, kultura magdaleńska wyróżniała się silną obrzędowością. Podobne figurki Wenus archeolodzy odnaleźli na terenie Niemiec, Francji, Szwajcarii i Czech. W Polsce wcześniej natrafiono na nie w dwóch miejscach - w Dzierżysławie na Górnym Śląsku i w Wilczycach na Wyżynie Sandomierskiej. Wszystkie są bardzo schematyczne i podobne do siebie. Oprócz figurek, człowiek kultury magdaleńskiej podobne postaci kobiece kreślił na płytkach z łupku, wykonywał także zawieszki z zarysem charakterystycznej postaci.

- To bardzo istotne odkrycie dla samej Obłazowej. Mamy pełny przekrój środkowego i górnego paleolitu i kolejne dowody na duchowość ludzi wtedy żyjących - twierdzi prof. Paweł Valde-Nowak. W tym okresie jaskinia ta była zasiedlana przez człowieka wielokrotnie. W warstwie III, w której znajdowała się figurka kobiety, archeolodzy natrafili też na wiele innych artefaktów (wytworów ludzkiej ręki), należących do kultury magdaleńskiej. Dają one szeroki kontekst mówiący o życiu codziennym i obrzędowości ówczesnego człowieka.

Beata Zalot