– To sensacyjne znalezisko, dla niego tylko warto było wrócić do Obłazowej – nie kryje radości prof. Paweł Valde-Nowak, kierujący badaniami archeologicznymi w Nowej Białej. Kilka dni temu naukowcy znaleźli tu zawieszkę z muszli kopalnej, najprawdopodobniej sprzed 30 tys. lat.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"5262"}

– To bardzo rzadki przedmiot w paleolicie, charakterystyczny dla ludności kultury pavlowskiej. Przedmiot wotywny, cenny dla ówczesnego człowieka. Podobne archeolodzy znajdywali w grobach kultury pavlowskiej na Morawach – mówi prof. Valde-Nowak.

Dwie podobne muszle kopalne – conus sp. – ze śladami ludzkiej ingerencji (czerwony pigment, ślady nacięć) – jedną kompletną, a drugą lekko uszkodzoną, archeolodzy znaleźli już w jaskini Obłazowej podczas badań w 1985-95. Muszle znaleziono w miejscu uznanym za naukowców za rytualne wraz z innymi bardzo cennymi przedmiotami, w tym ze słynnym już bumerangiem (najstarszym na świecie). Wiek wszystkich tych przedmiotów został określony na ok. 30 tys. lat.

Prof. Paweł Valde-Nowak przypuszcza, że także ta muszla, choć znaleziona poza tym skupiskiem, na dnie wykopu, pochodzi z tego samego okresu. Znaleziono ją na poziomie aktywności tamtejszego człowieka, przypominała znalezione tu poprzednio muszle. Ona także ma na sobie ślady nacięć i czerwony pigment. – Najprawdopodobniej była to zawieszka, może amulet, może gwizdek szamana – wymienia archeolog.

Podkreśla, że ostatnie znalezisko potwierdza tylko poprzednie jego ustalenia. Sensacyjne odkrycia, które przyniosły Obłazowej światową sławę, miały miejsce podczas badań zakończonych w połowie lat 90. Według naukowców, 30 tys. lat temu znajdowało się tu jakieś miejsce rytualne dla człowieka kultury pavlowskiej, coś w rodzaju prehistorycznego sanktuarium, do którego przybywali ludzie z odległych terenów. Wskazywał na to specyficzny układ znalezionych tu przedmiotów oraz ich wartość. Nie natrafiono tu na tzw. odpady, będące inwentarzem codziennego życia. Za to znaleziono cenne dla ówczesnego człowieka przedmioty (między innymi owe muszle), które pochodziły z odległych terenów i zostały tu przeniesione.

Dzięki uzyskanemu już rok temu grantowi w wysokości 200 tys. zł, po 13 latach przerwy archeolodzy mogli znowu wrócić do jaskini, lepiej ją zabezpieczyć i kontynuować badania. Zeszłoroczna powódź pokrzyżowała jednak te plany.

Od początku tych wakacji archeolodzy znowu tu pracują. Prof. Paweł Valde-Nowak liczy, że uda się dotrzeć do skalnego dna i w ten sposób uzyskać pełny profil jaskini. – Osiągnęliśmy już głębokość 4,5 metra od punktu zerowego, jaskinia została też poszerzona, co pozwoli na jeszcze lepsze poznanie wnętrza jaskini – informuje. W latach 90. naukowcy natrafili na najstarsze ślady człowieka, pochodzące sprzed ok. 80 tys. lat (w tzw. warstwie XIX). Teraz są już w warstwie następnej – XX – datowanej na ok. 100 tys. lat. – W tym roku znaleźliśmy tu narzędzia kamienne, kilka kamieni obsydianu – to szkliwo wulkaniczne przyniesione z płn.-wsch. Węgier. To najstarszy ślad człowieka w polskich Karpatach – podkreśla prof. Paweł Valde-Nowak.

W jaskini Obłazowej pracuje obecnie grupa ok. 20 osób, w tym studenci archeologii Uniwersytetu Jagiellońskiego, odbywający tu praktyki. Wkrótce wesprą ich grupy z uniwersytetów w Gdańsku i Warszawie, a także z Wyższej Szkoły Humanistycznej w Pułtusku oraz wolontariusze z UJ.

Pobierany z jaskini osad windą wędruje na dół, a następnie nad pobliską rzekę, gdzie jest szlamowany. – Przez wypoczywające nad Białką osoby jesteśmy brani za poszukiwaczy złota, bo tak wyglądamy – śmieje się Anna Kraszewska, magister archeologii na UJ. – Przepuszczamy osad przez sita o trzech grubościach, co pozwala na wyłapanie najdrobniejszych kości – tłumaczy.

Każdy zabytek znaleziony w jaskini jest mierzony trójwymiarowo, a potem dokładnie opisywany i zabezpieczany. Oprócz muszli, która tak poprawiła humory archeologom w ostatnich dniach, w tym roku znaleźli także szczątki różnych prehistorycznych zwierząt – między innymi dzikiego konia i leminga. To działka, którą zajmuje się paleontolog prof. Adam Nadachowski. Już lata temu pokazywał znalezione właśnie w Obłazowej kości nosorożca włochatego, mamuta, dzikiego konia, które – jak wtedy podkreślał – liczą co najmniej 25 tys. lat.

Beata Zalot