Znaleziona w lipcu zawieszka z muszli kopalnej to nie jedyny sukces archeologów, którzy przez dwa sezony przekopywali jaskinię Obłazową. Pod koniec sierpnia zakończyli prace w terenie.

Badania były możliwe dzięki uzyskanemu rok temu grantowi w wysokości 200 tys. zł. Grupa naukowców pod wodzą prof. Pawła Valde Nowaka z Uniwersytetu Jagiellońskiego wróciła do Obłazowej po 13 latach przerwy. Jaskinia, w tym czasie zyskała światową sławę i określenie „prehistorycznego sanktuarium”. Niestety do dziś nie doceniają tego odkrycia i nie potrafią należycie wykorzystać władze lokalne.

- Dotarliśmy do dna skalnego, 5,6 metra od punktu zerowego, uzyskaliśmy pełny profil jaskini, dzięki czemu  ranga stanowiska rośnie – podsumowuje tegoroczne prace prof. Paweł Valde Nowak. Jaskinia została kolejny raz dosłownie przesypana przez sito o trzech grubościach, by nie umknęły najdrobniejsze zabytki.

W lipcu archeolodzy znaleźli tu zawieszkę z muszli kopalnej, najprawdopodobniej sprzed 30 tys. lat. Jak podkreślał prof. Valde Nowak, to bardzo cenne znalezisko, przedmiot bardzo rzadki w paleolicie, wotywny. Jak już pisaliśmy, dwie podobne muszle kopalne – conus sp. – ze śladami ludzkiej działalności (czerwony pigment, ślady nacięć) archeolodzy znaleźli w jaskini Obłazowej podczas badań w 1985-95, wśród innych cennych przedmiotów rytualnych.

Kolejną dużą niespodzianką tego sezonu było znalezienie w Obłazowej wielkiego granitowego otoczaka o wadze ok. 60 kg, przypominającego kształtem wielki bochenek chleba. W jakim celu ówczesny człowiek go tu przytargał? – Nie wiadomo, czy był to mebel ówczesnego człowieka, może garbowano na nim skóry, a może głaz miał charakter obrzędowy – zastanawia się profesor. Przy otoczaku znaleziono przedmiot krzemienny.

W tzw. warstwie XIX naukowcy natrafili na wyraźny ślad osadniczy – ślad po ognisku neandertalczyka.

Dzięki ostatnim badaniom wzrosła też liczba zabytków. Naukowcy natrafili między innymi na narzędzia kamienne z obsydianu, będącego szkliwem wulkanicznym, przyniesionym z płn.-wsch. Węgier. To najstarszy ślad człowieka w polskich Karpatach. Znaleźli też wiele kolejnych szczątków prehistorycznych zwierząt.
Ponadplanowo archeologom udało się też zaatakować drugi z otworów w Obłazowej – od strony zachodniej. Jaskinia została zabezpieczona.

Teraz naukowców czeka mozolne opracowanie znalezionego w jaskini materiału, inwentaryzacja, badania laboratoryjne, dokładne określanie wieku znalezionych zabytków. Prof. Paweł Valde Nowak zamierza też napisać publikację o Obłazowej w języku polskim (duże monograficzne opracowanie w języku angielskim jego autorstwa powstało już kilka lat temu).

Prof. Paweł Valde Nowak nie ukrywa smutku z powodu stosunku lokalnych władz do Obłazowej. Jego zdaniem jaskinia, ze względu na rangę odkryć, powinna być największą atrakcją turystyczną w regionie. Zasługuje na wpisanie jej na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Na Zachodzie przy tego typu miejscach znajdują się muzea, kopie takich jaskiń są udostępniane do zwiedzania. W Nowej Białej jest jedynie skromna tablica informacyjna. Z inicjatywy lokalnej ludności powstał projekt salki poświęconej Obłazowej w miejscowej remizie. – To byłoby coś w rodzaju muzeum wykopalisk, w którym znajdywałaby się informacja o jaskini i eksponaty znalezione w niej. Staramy się o środki unijne, w tym roku Stowarzyszenie Rozwoju Spisza i Okolicy złożyło w ramach Leadera+  projekt – jeśli zdobędziemy pieniądze, w przyszłym roku salka zostanie otwarta razem z izbą regionalną, której utworzenie także planujemy w remizie – mówi Józef Majerczyk, sołtys Nowej Białej.       

Przypomnijmy, dotychczasowe badania świadczą o tym, że 30 tys. lat temu Obłazowa dla człowieka kultury pavlowskiej była miejscem rytualnym, czymś w rodzaju prehistorycznego sanktuarium, do którego przybywali ludzie z odległych terenów. Znaleziono tu cenne dla ówczesnego człowieka przedmioty (muszle – zawieszki, bumerang, uznany za najstarszy na świecie, narzędzia górnicze). Nie natrafiono natomiast na odpady, które byłyby inwentarzem codziennego życia.

Beata Zalot