„Trybsz. Kościół drewniany” – to pierwsza ilustrowana monografia tego spiskiego kościółka. To w tej świątyni znajduje się najstarsze zachowane malowidło przedstawiające panoramę Tatr.

Mimo że świątynia znajduje się na szlaku architektury drewnianej, rzadko jest odwiedzana przez turystów. Na co dzień zamknięta, nabożeństwa odbywają się w pobliskim murowanym kościele.

Książkę wydała Astraia. Piękno „Spiskiej Sykstyny” (jak nazywają świątynię autorzy) ukazane jest na ponad 70 fotografiach autorstwa Rafała Monity. Autorem tekstu jest Andrzej Skorupa, profesor Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, zafascynowany regionem Spisza, a także Orawy i Pienin.

Maleńki kościół warto odwiedzić ze względu na przepiękną XVII-wieczną polichromię autorstwa nieznanego artysty. Utalentowany malarz wypełnił malowidłami każdy wolny fragment wnętrza. Znakomity rysunek, kompozycja, a także dobór kolorów świadczą o wysokiej klasie artysty, nie bez powodu porównywanego do mistrzów renesansu.

Na ścianach pojawia się krajobraz świadczący o zerwaniu autora z obowiązującymi wtedy zasadami kompozycji. To jedna z najwcześniejszych realizacji barokowego malarstwa ściennego w Polsce Południowej.

Jak podkreśla Andrzej Skorupa, najbardziej nowotarsko została rozwiązana dekoracja pułapu kościoła z trójsferową kompozycją. Tłem sceny Wniebowzięcia jest krajobraz pieniński, przetworzony fantazją artysty. Widać na nim łagodne wzgórza, wijący się między nimi Dunajec, zamki – w Niedzicy i Czorsztynie oraz panoramę Tatr Bielskich, jaka roztacza się ze wzgórz w Trybszu. Jest to najstarsza z zachowanych do dziś panoram tatrzańskich.

Zarys Tatr Bielskich widoczny jest także w scenie Sądu Ostatecznego (na stropie nawy).

Oprócz malowideł książka pokazuje także cenne ruchome przedmioty, na co dzień schowane, jak np. XVII-wieczną srebrną monstrancję czy XV-wieczny kielich. Dokumentuje też przedmioty przeniesione ze starego kościółka do nowego – zapiecek do ambony czy obraz św. Elżbiety.

– Ten jedyny na Spiszu drewniany kościółek urzekł nas bardzo, dlatego postanowiliśmy mu poświęcić pierwszą z planowanych książek o Spiszu. Mimo że jest blisko popularnej Białki, blisko tu także z Zakopanego, nie jest wystarczająco rozpropagowany. Jest też niestety zaniedbany, fragmenty malowideł bezpowrotnie już zniknęły, polichromia wymaga prac konserwatorskich – mówi Rafał Monita, autor fotografii i jednocześnie właściciel wydawnictwa Astraia.
Patronat nad książką objął między innymi Tygodnik Podhalański.

***

Kościół pw. św. Elżbiety Węgierskiej powstał najprawdopodobniej w 1567 r. jako filialny kościół parafii we Frydmanie. Malowidła ścienne datowane są na 1647 rok. Zawdzięczamy je ks. Janowi Ratułowskiemu, proboszczowi Trybsza i Frydmana, doktorowi praw krakowskiej uczelni. Nazwisko autora cennej polichromii nie jest znane.

Beata Zalot