Jest tylko jedno schronienie z prawdziwego zdarzenia, tyle że zmieści się w nim jedynie burmistrz i jego świta.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"101229"}

Wracamy do tematu schronów na Podhalu. Poniżej efekt naszych dziennikarskich poszukiwań. 

W Zakopanem nawet władze nie mają się gdzie schronić w razie ataku nuklearnego. W stolicy Tatr najlepsze miejsce schronienia jest w Szkole Podstawowej nr 5 przy ul. Nowotarskiej, choć kilkanaście lat temu zostało przebudowane.

Pic na wodę

W całym kraju trwa wielka inwentaryzacja schronów i miejsc schronienia. Zadanie to powierzono strażakom. Jeżdżą, liczą, sprawdzają stan. W powiecie tatrzańskim miejsc schronienia wytypowano 90, ale tak naprawdę nie ma ani jednego miejsca, które by kogokolwiek chroniło. - To wszystko pic na wodę - nie ukrywa jeden ze strażaków, który uczestniczył w przeglądzie obiektów. Podkreśla, że najbliższy schron jest w Nowej Hucie. - Na strażackiej liście znalazły się piwnice szkół, hoteli, bloków. - To takie szukanie na siłę. Żaden z tych obiektów nie nadaje się na miejsce schronienia, raczej mogłoby się stać niebezpieczną pułapką, bo gdyby doszło do jakiegoś wybuchu, to mógłby się strop na głowę ludziom zawalić - podsumowuje. Twierdzi, że to efekt wieloletnich zaniedbań. Nawet jeśli jakieś obiekty były budowane z taką myślą, to przez lata były przebudowywane, zmieniane. Są w nich dziś magazyny, suszarnie itd.

Władze do szkoły

Szkoła Podstawowa nr 5 w Zakopanem przy ul. Nowotarskiej to "tysiąclatka" budowana w czasach zimnej wojny. Ściany są grube, nie ma okien, jest wentylatornia. Jeszcze kilkanaście lat temu były tam łóżka polowe i inne sprzęty niezbędne w tego typu miejscu. - Przez całe lata  piwnice były zamknięte. Kilkanaście lat temu, kiedy budynek był ocieplany i budowana hala sportowa, schron został "rozbrojony" - mówi Mirosław Stera, dyrektor SP nr 5. Zniknęły drzwi ewakuacyjne, pomieszczenia zmieniły przeznaczenie. Dziś są tam magazyny, pokój socjalny. Nietknięte pozostały tylko cztery małe pomieszczenia techniczne, m.in. wentylatornia. Jak stwierdzili strażacy, w piwnicach tych mogłoby się schronić ok. 140 osób.

Schron pod butem

Podobny los spotkał osiem miejsc schronienia na terenie niedawnego kombinatu w Nowym Targu. Budowane były z myślą o pracownikach zakładu. Mogły pomieścić w razie potrzeby nawet tysiąc osób. Były tam gazoszczelne przedsionki filtracyjne, magazyny żywnościowe, noclegownie. Ponoć jedno z takich schronień pod byłym kombinackim laboratorium, ukryte w lesie, miało służyć jako centrum zarządzania dla władz wojewódzkich, a że wywiad amerykański dobrze działał, Nowy Targ znalazł się na liście miast w Polsce, które w pierwszej kolejności miały być zaatakowane przez wrogie siły imperialistyczne. Na szczęście to dawne czasy.

Po likwidacji kombinatu  miejsca schronienia trafiły do różnych właścicieli, zamieniły się w magazyny lub zostały zlikwidowane. Ostatnie sprzęty stamtąd - nosze, hełmy - wywieziono do Nowego Sącza kilka lat temu.

Topolowe przygotowane, ale nie do końca

Zmieniły swoje przeznaczenie także miejsca ukrycia ludności na osiedlu Topolowym w Nowym Targu, które mogłyby pomieścić 130 osób. To najstarsze bloki w mieście, budowane pod koniec lat 50. ubiegłego wieku. - To były czasy, kiedy każdy blok musiał mieć takie miejsca. Nawet autobusy, popularne "ogórki" - przygotowane były do ewentualnej wojny. Siedzenia były łatwo demontowane, były w środku uchwyty na nosze, klapa była otwierana z tyłu - opowiada Zbigniew Korczak, podinspektor ds. OC w magistracie i wieloletni strażak. Podkreśla, że piwnice pod osiedlem Topolowym najpierw zostały rozkradzione, a potem pomieszczenia przekazano mieszkańcom bloków i dziś są tam magazyny. Potwierdza, że w stolicy Podhala nie ma żadnego schronu, są jedynie miejsca ukrycia I stopnia - między innymi pod magistratem.

Burmistrz schowa się w muzeum

To jedno z najlepiej utrzymanych tego typu miejsc w Polsce, niewiele się zmieniło od lat 50. ubiegłego wieku. To zasługa nieżyjącego już burmistrza Marka Fryźlewicza, który nie pozwolił na przeniesienia tam archiwum i stworzył Muzeum Zimnej Wojny i Socjalizmu. Od początku, czyli od  2013 r., oprowadza po tym tajemniczym miejscu Kazimierz Górecki. Schron ma ściany żelbetonowe, grube, powyżej metra. Wchodzi się do pomieszczeń przez metalowe, podwójne drzwi w kształcie litery "U", tak żeby fala uderzeniowa nie uderzyła bezpośrednio. Na powierzchni 91 metrów kwadratowych jest kilka pomieszczeń. Jest czerpnia powietrza, sekcja łączności i alarmowania, magazyn wody pitnej, sekcja rozpoznawcza i miejsce dowodzenia. Kazimierz Górski twierdzi, że niewiele trzeba, by to miejsce znowu zamieniło się w schron, tyle że przeznaczone jest dla ok. 40 osób. - Gdyby był atak nuklearny, to fala uderzeniowa zmiotłaby cały budynek, ale ten schron by został - zapewnia kustosz Muzeum Zimnej Wojny i Socjalizmu. - Nawet łączność radiowa istnieje. Można się było stąd połączyć bezpośrednio z Milicją Obywatelską, strażą pożarną, PKP. - Odłączyliśmy telefon, bo jak młodzież zwiedzała muzeum, to wydzwaniała stąd po mieście - mówi.   

Do garażu!

Zbigniew Korczak podkreśla, że miasto wytypowało kilka ukryć w mieście, które w razie ataku schroniłyby kilka tysięcy ludzi, będących w tym momencie na ulicy, poza swoimi domami. To  piwnice miejskich szkół, domu kultury, podziemne garaże, np. na Polanie Szaflarskiej, czy powstały niedawno parking przy ul. Kościuszki.

Także nowotarskie starostwo zrobiło przegląd swoich obiektów na terenie całego powiatu. Spośród 11 szkół średnich większość nie nadaje się jako miejsce schronienia. W Rabce w I Licem Ogólnokształcącym takim miejscem mogłaby być szatnia pod willą "Anna" albo przejście pomiędzy "Anną" i "Jaworzyną". W Nowym Targu na taki cel można by przeznaczyć część piwnic "Mechanika". LO w Krościenku w ogóle nie ma piwnic. Nie ma także pomieszczeń nadających się na schronienie w LO w Jabłonce.

A może remiza?

W gminie Nowy Targ, do której należą wioski sąsiadujące ze stolicą Podhala, strażacy wytypowali ok. 40 miejsc schronienia - to piwnice szkół i remiz, choć żadne dziś nie spełnia w pełni wymogów. Podobnie jest w innych wiejskich gminach.

 - Mamy tylko jedno miejsce ukrycia z prawdziwego zdarzenia na terenie całej gminy, takie z metalowymi drzwiami, grubymi ścianami, podziemnym wyjściem poza obiekt. Jest na terenie Zespołu Elektrowni Wodnych w Niedzicy. W Planie Obrony Cywilnej Gminy jest ono wskazane jako zastępcze miejsce zarządzania dla sztabu kryzysowego - informuje Jakub Jamróz, wójt Gminy Łapsze Niżne. Dodaje, że miejsce schronienia I stopnia zaplanowane było także w Łapszach Niżnych w budynku szkoły jeszcze w latach 80. ubiegłego wieku. Jednak na etapie  budowy zrezygnowano z tych planów.

Liczby ściśle tajne

Żeby otrzymać dokładne dane dotyczące liczby miejsc wytypowanych do ewentualnego schronienia w całym powiecie nowotarskim i tatrzańskim zwróciliśmy się do komend straży powiatowych, Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie, a nawet ministerstwa spraw wewnętrznych. Nigdzie nie dostaliśmy odpowiedzi. "Aktualnie Państwowa Straż Pożarna prowadzi inwentaryzację stanu schronów i miejsc schronienia. Obiekty te zostały zgłoszone przez samorządy i inne organy administracji publicznej. Jednocześnie podkreślamy, że są to działania prewencyjne, związane z zarządzaniem kryzysowym i zagadnieniami dotyczącymi ochrony ludności" - to mail z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Beata Zalot