Jedni zauważają zmiany, drudzy je bagatelizują. Statystyki nie pozostawiają wątpliwości: coraz bardziej przejmujemy się klimatycznymi anomaliami.

Zawoja. Trudno sobie wyobrazić jakąkolwiek większą imprezę bez zaradnych gaździn, które to upieką ciasto czy poczęstują domowymi przetworami. Prym wiedzie oczywiście Koło Gospodyń Wiejskich Babiogórzanki. Podczas Babiogórskiej Jesieni mają swoje niewielkie stoisko. Można tu kupić choćby niewielki słoiczek pesto z czosnku niedźwiedziego. Gaździny zarzekają się od razu, że smakowite liście nie pochodzą z chronionych lasów, ale z domowego ogródka. Podobnie jak poziomki wchodzące w skład ręcznie wygniatanego syropu. Można tu także kupić woreczek suszonych grzybów z okolicznych lasów albo słoiczek marynowanych rydzów w pomidorowym sosie, prawdziwków czy kurek. A jak wyglądają coroczne zbiory? 

Krystyna Strama od lat uprawia przydomowe rabatki. I zauważa, że zmiany klimatu też daje się coraz bardziej odczuć.

- Ciężko jest coś uhodować, jak są pogodowe anomalie. Dawniej to ludzie potrafili przewidzieć pogodę. Moja babcia zawsze mówiła, że jak chmury idą od Babiej Góry, to trzeba się szykować na deszcz, a jak w drugą stronę, to można siano suszyć. A teraz się to już nie sprawdza. A wpływ na to, myślę, mają i samoloty, i dziura ozonowa coraz większa. Technika jest dobra, ale nie zawsze - zaznacza gaździna z Zawoi. 

Ciąg dalszy pod zdjęciem

::attachment{"type":"image","item_id":"656213", "alt":"zdjęcie", "title":"", "longSide":"900"}

Problem cywilizacyjny

Według badań przeprowadzonych przez Europejskie Centrum Czystego Powietrza, Małopolanie są zaniepokojeni kryzysem klimatycznym. Badanie opinii mieszkańców pokazuje, że w ciągu ostatnich trzech lat – mimo pandemii, wojny i kryzysu na rynku energii – troska o klimat i środowisko wciąż jest wysoko na liście zauważalnych problemów cywilizacyjnych. Kryzys klimatyczny kojarzymy głównie z anomaliami pogodowymi, suszami, pożarami oraz klęskami żywiołowymi.

- Aż 70% mieszkańców województwa przewiduje, że za 15 lat wpływ kryzysu klimatycznego na ich życie będzie duży i bardzo duży. Zaskakujące jest, że pomimo oczywistych problemów wynikających z niedawnej pandemii, a ostatnio wojny w Ukrainie, stanowisko Małopolan w sprawie klimatu nie uległo zasadniczej zmianie – przekonuje Jolanta Sitarz-Wójcicka z Europejskiego Centrum Czystego Powietrza, mieszkanka Zakopanego. - W badaniu, które przeprowadziliśmy po trzech latach, widzimy wprawdzie lekki spadek w hierarchii spraw ważnych, ale wpływ ten nie wypchnął niepokoju o środowisko za strefy kluczowych problemów cywilizacyjnych. Zogniskował jednak uwagę na zjawiskach, które zachodzą tu i teraz, odsuwając na dalszy plan troskę o problemy globalne, które wpływ na życie mieszkańców Polski czy regionu ujawnią się dopiero w przyszłości - podkreśla.

Pasieczny problem z klimatem

Pszczelarze nie mają żadnych złudzeń - tak fatalnego sezonu, jak ten, już dawno nie było. Jak przekonuje Jan Świdroń, prezes Zrzeszenia Podhalańskich Pszczelarzy, w tym roku średnia wydajność z ula wśród bartników zrzeszonych w ZPP sięgała jedynie 3,5 litra. - Najpierw wegetacja była opóźniona, bo był chłodny maj. Zbiór mniszka praktycznie przepadł - opowiada. - W czerwcu i lipcu noce były chłodne, przez to pszczoły później wylatywały z ula i wcześniej kończyły zbiory. We znaki dała się owadom także późniejsza susza. Tak ciepły wrzesień też nie jest dobry dla pszczół - podkreśla.  

Niestety, taka aura nie sprzyja też w walce z warrozą, chorobą, która spędza sen z oczu pszczelarzy. Warroza ginie bowiem, kiedy w ulu nie ma czerwiu.

A socjologowie przekonują, że choć teraz jeszcze nie zauważamy tak bardzo wpływu zmian, to jednak coraz bardziej czujemy, że wkrótce będzie to rzeczywiście palący problem. W 2020 roku 40% badanych uważało, że zmiana klimatu wywierała już wówczas duży i bardzo duży wpływ na ich życie. W bieżących badaniach odsetek ten spadł o 10%. Nieznacznie wzrosła natomiast grupa badanych, którzy uważają, że na razie zmiana klimatu osobiście ich nie dotyka. Natomiast prognoza Małopolan co do wpływu kryzysu klimatycznego na ich życie za 15 lat w zasadzie nie zmieniła się: aż 70% z nas twierdzi, że wpływ ten będzie duży lub bardzo duży.

Ciepła jesień sprzyja hodowli

Piotr Dąbrowski z Nowego Targu jest rolnikiem. W swoim gospodarstwie na obrzeżach miasta hoduje trzydzieści sztuk bydła i trzy konie. 

- Zmiany klimatu? Widać gołym okiem, choćby patrząc na rośliny, których kiedyś u nas na Podhalu się nie uprawiało, a teraz są coraz powszechniejsze, jak kukurydza czy winorośl. Jeśli chodzi o ten rok, to nie mogę narzekać. Pogoda była doskonała, szczególnie teraz, gdy dłużej jest ciepło i bydło może pozostać na pastwiskach. To dla niego dużo lepsze niż pozostawanie w stajniach. Ciepła jesień sprzyja hodowli bydła - zauważa.

Jednak pamięta i poprzedni, suchy rok, gdy brak deszczu dawał się mocno we znaki. Zmiany klimatyczne niosą ze sobą też niepewność co do tego, jak będzie wyglądać kolejny nadchodzący sezon.  

 Co ciekawe, jak wynika z ankiet, zdecydowanie rzadziej niepokoimy się stanem środowiska tu, gdzie mieszkamy, niż w całym kraju. Jeszcze bardziej niepokoi nas stan środowiska generalnie na Ziemi. Wyniki badań wskazują, że o ile bardzo duży lub duży niepokój o stan środowiska na Ziemi deklaruje 80% badanych (86% w 2020 r.), to analogiczny odsetek dla Polski wynosi już tylko 69% (74% w 2020 r.), a dla miejsca zamieszkania 37% (51% w 2020 r.).

Niewykluczone, że przyczyniła się do tego również poprawa jakości powietrza w regionie. Jak dowodzą wyniki badań, czynnik ten jest szczególnie istotny dla Małopolan. To właśnie walki ze smogiem najbardziej oczekują od władz lokalnych.

Nie dogodzi nam nigdy

Baca Kuba Ciężczak z Czerwiennego wypasa owce na Hali Barankowej w Zawoi. Ma pod swoją pieczą blisko ćwierć tysiąca owiec. I pilnuje stada w dzień i w nocy od świętego Wojciecha do świętego Michała - jak określają górale od lat czas od wiosny do jesieni, kiedy przesiadują ze swymi stadami na halach. Jaki był ten rok dla pasterzy?

- Do tego czasu był dobry, ale jeszcze my go nie skończyli - przekonuje. - Trochę nam w lipcu susza dawała w d..., bo wody nie mieliśmy, ale potem polało, to trawka zaczęła rosnąć, woda przybyła i jakoś się pcha to dalej - dodaje.

Gdy pytamy go o ewentualne straty, podkreśla, że jeszcze nie czas na podsumowania. - Jak zakończymy sezon, to będziemy liczyć straty, na razie żyjemy zyskami - dodaje ze śmiechem.

A co myśli o zmianach klimatu? - Jest jedno lato takie, a drugie takie. Co tam nagadamy na klimat... Jeden raz jest sucho, kiedy indziej leje. Nie dogodzi nam nigdy. Bo jakby lało, to jest źle, bo leje. A jak nie leje, to za sucho jest i znowu niedobrze. Jak kto pasie na mokrych terenach, to pasowałoby, żeby sucho było, a jak na suchych - żeby polało - wyłożył swoją filozofię w krótkich słowach.

Ciąg dalszy pod zdjęciem

::attachment{"type":"image","item_id":"656216", "alt":"zdjęcie", "title":"", "longSide":"900"}

Rząd niech działa

W zdecydowanej większości mieszkańcy województwa uważają, że odpowiedzialność za zastosowanie właściwych działań w walce ze zmianą klimatu leży na władzach naszego kraju. Zdaniem badanych to polski rząd powinien włączyć się w działania globalne i podejmować aktywność lokalną w tym obszarze. Opinię taką prezentuje aż 62% respondentów. Niemal połowa uczestników badania wskazuje też Unię Europejską. Powyższe wybory dowodzą, że gdy myślimy o tak globalnym zjawisku, jakim jest zamiana klimatu, w sposób naturalny kierujemy swoją uwagę na instytucje dysponujące największymi możliwościami i środkami.

fig, bz